Η ηλεκτρική ενέργεια δεν είναι μόνο εμπορεύσιμο αγαθό

Η διεθνής κοινότητα έχει από καιρό αναγνωρίσει την επείγουσα ανάγκη μείωσης της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα και στροφής προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα τελευταία χρόνια πολλές κυβερνήσεις έχουν δεσμευτεί να φτάσουν τις καθαρές μηδενικές εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, αν και σε εξαιρετικά μεγάλα χρονικά πλαίσια. Αλλά δεν θα φτάσουν ποτέ εκεί εφόσον αντιμετωπίζουν την ηλεκτρική ενέργεια, η οποία είναι κεντρική στη μετάβαση στην καθαρή ενέργεια, όπως κάθε άλλο αγαθό της αγοράς.

Η πράσινη μετάβαση καθοδηγείται από διάφορους παράγοντες, όπως η ενεργειακή ένταση, οι επενδυτικές ροές, τα πρότυπα κατανάλωσης και τα συστήματα διανομής. Στην πράξη οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απλώς συμπληρώνουν τη συνολική παροχή ενέργειας. Εν τω μεταξύ, τόσο οι ανεπτυγμένες όσο και οι αναπτυσσόμενες χώρες συνεχίζουν να αυξάνουν την παραγωγή ορυκτών καυσίμων και να επενδύουν σε μεγάλο βαθμό στην εξερεύνηση νέων αποθεμάτων.

Οπως υποστηρίζει ο Brett Christophers στο βιβλίο του «The Price is Wrong: Why Capitalism Won’t Save the Planet», το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται στην αποτυχία να αντιμετωπίσουμε δύο θεμελιώδεις αλήθειες σχετικά με τους περιορισμούς των ανοιχτών αγορών. Πρώτον, η κινητήρια δύναμη πίσω από τις επενδύσεις και την παραγωγή του ιδιωτικού τομέα δεν είναι οι τιμές παραγωγής αλλά η κερδοφορία. Δεύτερον, η φύση της ηλεκτρικής ενέργειας την καθιστά ακατάλληλη να «διοικείται από την αγορά», οδηγώντας αναπόφευκτα σε μη βέλτιστα αποτελέσματα απουσία μαζικής κρατικής παρέμβασης.

Κατά συνέπεια, πρέπει να αναδιαρθρώσουμε όλες τις πτυχές της παραγωγής και διανομής ενέργειας, καλύπτοντας εξίσου τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και τα ορυκτά καύσιμα.

Η επίτευξη πραγματικής απαλλαγής από τις εκπομπές άνθρακα απαιτεί από τις κυβερνήσεις να υιοθετήσουν μια άλλη προσέγγιση. Αντί να ενεργούν ως παρασκηνιακοί διαμεσολαβητές της αγοράς, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής πρέπει να αναλάβουν την άμεση ευθύνη για την παραγωγή και τη διανομή ανανεώσιμης ενέργειας.

Πριν από την άνοδο του νεοφιλελευθερισμού, οι κυβερνήσεις διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο στην κατασκευή και διαχείριση κρίσιμων υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειακών συστημάτων. Για να διευκολυνθεί η πράσινη μετάβαση, πρέπει να ανακτήσουν αυτήν την ευθύνη. Τα εκτιμώμενα κέρδη του ιδιωτικού τομέα από την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές απλώς δεν επαρκούν για να οδηγήσουν τον απαραίτητο μετασχηματισμό, παρά την επείγουσα παγκόσμια ζήτηση. Μέχρι να συμβιβαστούν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής με αυτήν την πραγματικότητα, οι προσπάθειές τους να επιταχύνουν τη στροφή προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα συνεχίσουν να αποτυγχάνουν.

Η Τζαϊάτι Γκος είναι καθηγήτρια Οικονομικών στο University of Massachusetts Amherst και μέλος του Transformational Economics Commission του Club of Rome. Είναι εκ των προέδρων της Independent Commission for the Reform of International Corporate Taxation (ανεξάρτητη επιτροπή για τη μεταρρύθμιση της διεθνούς εταιρικής φορολογίας)