Ανασφάλεια και διάβρωση της εμπιστοσύνης

Οι διαρθρωτικές δυνάμεις πολλών δεκαετιών – η τεχνολογική επιτάχυνση, οι γεωστρατηγικές αλλαγές, η κλιματική αλλαγή και η δημογραφική διχοτόμηση – και οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ τους συνεχίζουν την πορεία τους προς τα εμπρός. Οι επακόλουθοι κίνδυνοι γίνονται πιο σύνθετοι και επείγοντες και επιτείνουν μια αλλαγή παραδείγματος στην παγκόσμια τάξη που χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη αστάθεια, πολωτικές αφηγήσεις, διάβρωση της εμπιστοσύνης και ανασφάλεια. Επιπλέον, αυτό συμβαίνει σε μια εποχή όπου οι τρόποι διακυβέρνησης δεν μοιάζουν κατάλληλοι για την αντιμετώπιση τόσο των γνωστών όσο και των αναδυόμενων παγκόσμιων κινδύνων, ή την αντιμετώπιση της αστάθειας που δημιουργούν.

Ανατρέχοντας στις δύο τελευταίες δεκαετίες, οι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι έχουν σταθερά εδραιώσει τη θέση τους ως η μεγαλύτερη πηγή μακροπρόθεσμης ανησυχίας. Η φετινή έρευνα για την αντίληψη των παγκόσμιων κινδύνων δείχνει ότι το αίσθημα ανησυχίας αυξάνεται και βραχυπρόθεσμα: τα περιβαλλοντικά προβλήματα, από τα ακραία καιρικά φαινόμενα έως τη ρύπανση, είναι μέρος της σημερινής πραγματικότητας και η ανάγκη εφαρμογής λύσεων είναι επείγουσα.

Οι ανησυχίες για τις ένοπλες συγκρούσεις μεταξύ κρατών και τις γεωοικονομικές αντιπαραθέσεις παρέμειναν κατά μέσο όρο σχετικά υψηλές τα τελευταία 20 χρόνια, με κάποια μεταβλητότητα. Σήμερα, ο γεωπολιτικός κίνδυνος – και συγκεκριμένα η αντίληψη ότι οι συγκρούσεις θα μπορούσαν να επιδεινωθούν ή να εξαπλωθούν – βρίσκεται στην κορυφή του καταλόγου των άμεσων ανησυχιών. Ο φόβος και η αβεβαιότητα «γκριζάρουν» τις προοπτικές σε διάφορα μέρη του κόσμου, μεταξύ άλλων στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και το Σουδάν, με τους διεθνείς οργανισμούς να δυσκολεύονται να παράσχουν αποτελεσματική διαμεσολάβηση και να εργαστούν προς την κατεύθυνση της επίλυσης.

Οι κοινωνικοί κίνδυνοι, όπως η ανισότητα, κατατάσσονται ψηλά μεταξύ των κυριότερων ανησυχιών σήμερα, όπως και τα προηγούμενα χρόνια. Η πόλωση στο εσωτερικό των κοινωνιών σκληραίνει περαιτέρω τις απόψεις των πολιτών και επηρεάζει τη χάραξη πολιτικής. Συνεχίζει επίσης να φουντώνει τη φλόγα της παραπληροφόρησης, η οποία, για δεύτερη συνεχή χρονιά, είναι η κορυφαία βραχυπρόθεσμη-μεσοπρόθεσμη ανησυχία σε όλες τις κατηγορίες κινδύνων. Οι προσπάθειες για την καταπολέμηση αυτού του κινδύνου έρχονται αντιμέτωπες με έναν τρομερό αντίπαλο, την παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη (GenAI), η οποία δημιουργεί ψευδές ή παραπλανητικό περιεχόμενο που μπορεί να παραχθεί και να διανεμηθεί σε κλίμακα. Γενικότερα, οι τεχνολογικοί κίνδυνοι, αν και δεν θεωρούνται άμεσοι, αυξάνονται στην κατάταξη για την επόμενη δεκαετία, ως αποτέλεσμα του γρήγορου ρυθμού αλλαγών σε τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η βιοτεχνολογία.

Οι οικονομικοί κίνδυνοι έχουν πέσει στην κατάταξη σε σχέση με πέρυσι, καθώς ο πληθωρισμός και ο κίνδυνος οικονομικής ύφεσης δεν είναι πλέον στην κορυφή των ανησυχιών των ηγετών και των εμπειρογνωμόνων. Ωστόσο, δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού: αν τους επόμενους μήνες υπάρξει ένα σπιράλ δασμών και άλλων μέτρων περιορισμού του εμπορίου σε παγκόσμιο επίπεδο, οι οικονομικές συνέπειες θα μπορούσαν να είναι σημαντικές. Οι αυξημένες αποτιμήσεις σε αρκετές κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων τις καθιστούν πιο ευάλωτες σε αυτούς και σε άλλους κινδύνους.

*Το άρθρο αποτελεί σύνοψη του προλόγου της Σαάντια Ζαχίντι για την ετήσια Εκθεση για τους Παγκόσμιους Κινδύνους του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (WEF) για το 2025, το οποίο δημοσιεύεται με άδεια στα «ΝΕΑ». Η Σαάντια Ζαχίντι είναι οικονομολόγος και εκτελεστική διευθύντρια του WEF.