Η αποδόμηση των (γερμανών) φιλελευθέρων

Η γερμανική πολιτική σκηνή κλονίζεται από τη συνεχιζόμενη κυβερνητική κρίση. Το νεότερο σκάνδαλο αφορά στη – κατά λάθος – διαρροή εγγράφου που διακινούσε στα στελέχη του το Φιλελεύθερο Κόμμα (FDP) και αποκαλύπτει ότι εδώ και καιρό απεργαζόταν λεπτομερώς, όχι απλώς την απόσυρσή του από τον τρικομματικό κυβερνητικό συνασπισμό, αλλά και την ολική υπονόμευσή του. Το FDP καταρρέει δημοσκοπικά τους τελευταίους μήνες και το ενδεχόμενο να μη βρίσκεται στην επόμενη Βουλή είναι πολύ πιθανό. Επομένως, μία «ηρωική έξοδος» θεωρήθηκε από την ηγεσία ότι θα μπορούσε να συσπειρώσει μία κρίσιμη μάζα ψηφοφόρων και να αποφύγει τα χειρότερα. Βεβαίως, το σχέδιο δεν πρόλαβε να υλοποιηθεί, καθώς ο καγκελάριος Σολτς απέπεμψε τον πρόεδρο του FDP και υπουργό Οικονομικών Κρίστιαν Λίντνερ οδηγώντας τη χώρα σε πρόωρες εκλογές.

Η δημοσιοποίηση του εγγράφου εκθέτει δημόσια, όχι μόνο τα κυβερνητικά αδιέξοδα αλλά και την αναξιοπιστία των κομμάτων και των πολιτικών προσώπων της Γερμανίας. Σε συνέντευξή του, επί της διαρροής, o Λίντνερ εμφανίστηκε αμετανόητος, προσθέτοντας λίγο – πολύ ότι «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα» και ως εκ τούτου υπερασπίστηκε την πολιτική του κόμματός του. Στη συνέχεια, επέρριψε ευθύνες για τη χαμηλή δημοτικότητα της κυβέρνησης στα άλλα δύο κόμματα, αποποιούμενος κάθε ευθύνη και πρότεινε μεταρρυθμίσεις, τις οποίες παραδόξως δεν υλοποίησε ως υπουργός επί τρία χρόνια.

Αυτή η μικροκομματική συμπεριφορά δεν συνηθίζεται στη Γερμανία. Επί δεκαετίες, κυριαρχούσε ένα μοντέλο συνεννόησης και εξισορρόπησης στη βάση προγραμματικών συμφωνιών. Σε αντίθεση με τη σκληρότητα και τον ηγεμονισμό που πρόβαλλαν στις ευρωπαϊκές τους σχέσεις, στο εσωτερικό τα συμφωνηθέντα εφαρμόζονταν. Σε αυτό συνέβαλλε και ο ρόλος των προσωπικοτήτων, που πολιτεύτηκαν με το ειδικό βάρος του ψυχροπολεμικού κόσμου, σεβόμενοι το πλαίσιο της θεσμικής ηθικής. Το FDP του Χανς-Ντίτριχ Γκένσερ, του Κλάους Κίνκελ ή έστω του Γκίντο Βεστερβέλε, δεν έχει καμία σχέση με τον οπορτουνισμό και τον φιλελεύθερο λαϊκισμό του Λίντνερ που ανήγαγε τον φραξιονιστικό τακτικισμό σε στρατηγική πολιτικής επιβίωσης.

Η περίπτωση των γερμανών φιλελεύθερων, όμως, έχει και μια ιδεολογική παράμετρο, που διαπερνά τα εθνικά σύνορα. Τα φιλελεύθερα κόμματα αισθάνονται ότι είναι υπεράνω κριτικής, βλέποντας την ιδεολογία τους σαν ένα «Ευαγγέλιο». Οπως για τους κομμουνιστές, η μαρξιστική ανάλυση είναι ο αναμφισβήτητος οδηγός για την πολιτική τους δράση, έτσι για τους φιλελεύθερους υπάρχει μια απόκρυφη αλήθεια που βρίσκεται στην ουτοπική κατάσταση της «ελεύθερης αγοράς». Οταν όμως φτάνουν σε θέσεις ευθύνης, όπως ο Λίντνερ, τότε συγκρούονται με τον πραγματικό κόσμο. Στην πράξη, τα φιλελεύθερα κόμματα δεν εκσυγχρονίστηκαν, ξεπεράστηκαν κι έτσι έπαψαν να εκφράζουν την κοινωνία, αφού υπερασπίζονται ανοικτά τα συμφέροντα κλειστών οικονομικών ελίτ και οργανωμένων μειονοτήτων.

Σε πολλές περιπτώσεις, οι φιλελεύθεροι εξέπεσαν σε απλούς απολογητές του πελατειακού καπιταλισμού, καταφεύγοντας σε σοφιστείες για να δικαιολογήσουν τις θέσεις τους. Ο δε φιλελευθερισμός, εξελίχθηκε σε μία σεχταριστική ιδεολογία στην οποία κάποιος προσχωρεί αυθαιρέτως και αποχωρεί ή αποπέμπεται ομοίως, όχι στη βάση των ιδεών και των λόγων αλλά σύμφωνα με τη διαμόρφωση σχέσεων ισχύος κι εξυπηρέτησης της εκάστοτε ηγετικής φράξιας.

Ο κόσμος έχει αλλάξει. Η (φιλελεύθερη) δημοκρατία δεν θα επανέλθει στην αρχική της κατάσταση ούτε με λαϊκίστικους ελιγμούς, όπως των γερμανών Φιλελευθέρων, ούτε με ιδεοληπτικούς αφορισμούς από επαγγελματίες φιλελεύθερους. Ο συνολικός εξορθολογισμός των ευρωπαϊκών πολιτικών συστημάτων απαιτεί την άρση της υποκρισίας.

Ο Αθανάσιος Γραμμένος είναι εκτελεστικός διευθυντής του Συμβουλίου Διεθνών Σχέσεων