Εξαργυρώσιμη λήθη

Δεν μπορεί να γνωρίζει κανείς αν πρόκειται για, γεγονός να το πούμε; Φαινόμενο; Σύμπτωμα; Που ίσχυε και παλαιότερα, σε πολύ περασμένες δεκαετίες, πριν δηλαδή από τη Μεταπολίτευση, αλλά σίγουρα θα ήταν μια ασφαλής εκτίμηση αν θεωρούσες αυτό το γεγονός, φαινόμενο ή σύμπτωμα, ως παρακολούθημα της τόσο εξηρμένης πολιτικά τελευταίας πεντηκονταετίας, δηλαδή από το 1974 και μετά. Αν μπορούσε να αθροίσει κανείς τα λεγόμενα σχεδόν όλων των πολιτικών, όπως εκφέρονται καθημερινά ως δημόσιος λόγος, όποιο και αν είναι το βήμα ή το μέσον που χρησιμοποιούνται για να ακουστούν, θα κατέληγε στο μοναδικό ίσως ασφαλές συμπέρασμα, ως προς την επιβεβαίωση ή τη διάψευσή τους, ότι αν ξεστομίζονται δεν είναι για να δηλώσουν κάτι, να μεταφέρουν με ακρίβεια μια πληροφορία, να δεσμευτούν με έναν τρόπο κατηγορηματικό ως προς την εξαγγελτική τους πρόθεση, με λίγα λόγια η εποικοδομητική τους φιλοδοξία να αποδειχθεί πως διέθετε νόημα, κύρος, κυρίως προοπτική οπωσδήποτε να υλοποιηθεί. Αλλά να ειπωθούν πράγματα που, αφού συγκινήσουν για λεπτά ή για δευτερόλεπτα, θα εξανεμιστούν σε βαθμό που όσο και αν θα προσπαθεί να θυμηθεί κανείς πού ακριβώς αναφέρονταν, θα είναι αδύνατον να επαναφέρει όχι μόνο το περιεχόμενό τους, αλλά να σκιαγραφήσει απλά έστω το περίγραμμά τους.

Δεν υπάρχει όμως πιο επικίνδυνο είδος ανθρώπου από τον άνθρωπο που αισθάνεται να μη δεσμεύεται με όσα λέει, γιατί ακριβώς υπολογίζει, πριν καν ανοίξει το στόμα του, πως όσα πρόκειται να πει προορίζονται να ξεχαστούν, μεταβάλλοντας έτσι τη λήθη, την αναπόφευκτη για το καθετί, στον κυριότερο συνεργό και σύμμαχό του, όχι μόνο για να υπάρξει αλλά και για να σταδιοδρομήσει, να καρπωθεί υλικά οφέλη και αξιώματα, για να διακριθεί. Μεταβάλλεται ο άνθρωπος αυτός σε μια ανώδυνη μηχανή παραγωγής λέξεων και συχνά υψηλού περιεχομένου λόγων, που όμως μόνο η εγγύηση μιας οδυνηρής διαδικασίας σε σχέση με την κατεργασία τους μπορεί να τους δώσει μια υπόσταση. Μια υπόσταση που θα μπορούσε να διατηρείται σεβαστή, ακόμη και αν δεν θα κατόρθωνε να αποκτήσει σάρκα και οστά.

Οταν όμως η χρεοκοπία μιας λέξης ή ενός υψηλού περιεχομένου λόγου οφείλεται σε μια προκαταβολική συνείδηση όπως αυτή της λήθης για καθετί που λέγεται ή γίνεται, έχουμε ως συνέπεια μια δραματικότερη ακόμα απόληξη. Να χάνεται κάθε έννοια διάκρισης, το ουσιαστικό να μεταβάλλεται σε μηδαμινό, το μηδαμινό να εξαίρεται σε σημαντικό και η «φιλολογία» για την εκπαραθύρωση ενός αρχηγού πολιτικού κόμματος να αποκτά τις διαστάσεις που θα δικαιολογούνταν σε περίπτωση ενός πολιτικού σεισμού. Ομως χωρίς νεκρούς και χωρίς τραύματα, που, ακόμα και αν υπάρχουν, θεραπεύονται χωρίς καμιά συνέχεια και καμιά συνέπεια και κυρίως μπορεί να αντικαθίστανται με τραύματα εξίσου εύκολο να λησμονηθούν, δεν είναι μόνο μια στοιχειώδης έννοια πολιτικής ζωής που μοιάζει αδύνατον να συγκροτηθεί.

Υφίσταται ένα καίριο, θανατηφόρο πλήγμα, κάθε λέξη όχι μόνο ως ένα όργανο επικοινωνίας, αλλά και ως ένα σημείο αναφοράς όπως εκ των πραγμάτων συνιστά αυτή στην ιστορική της προοπτική. Διαψευδόμενη η κάθε λέξη και κατά συνέπεια η κάθε υπόσχεση, επειδή έχει υπολογιστεί το μέλλον ως ταυτόσημο με την έννοια της λήθης, μπαίνει σε κίνδυνο η ίδια η ζωή αφού η τόσο σπαρακτική για όλους εφημερότητά της μοιάζει να είναι γενικότερα το μόνο στοιχείο που υφίσταται. Αν η τέχνη είναι στους αντίποδες της πολιτικής, είναι γιατί καταγγέλλοντας τη λήθη μπορεί ταυτόχρονα ως έναν τουλάχιστον βαθμό να την ακυρώνει, ενώ η πολιτική επενδύοντας σε αυτήν ασύστολα να κερδοσκοπεί. Κατά συνέπεια η πλειοψηφία των πολιτικών που τους ακούμε να μιλάνε, δικαιούνται τόση σημασία γι’ αυτά που λένε όση δίνουμε σε έναν διάλογο δύο αγνώστων μας που συμπτωματικά έτυχε να τον ακούσουμε. Αν και δεν αποκλείεται να πρόκειται για έναν διάλογο που ενδέχεται να υπολογίζει συνειδητά σε ένα μέλλον κάθε άλλο παρά ακυρωτικό, αφού ως παρόν τους είχε βαθιά, στοχαστικά, και με γνήσια φιλάνθρωπη διάθεση στοιχειώσει. Προϋποθέσεις, αν όχι ανύπαρκτες, εξαιρετικά δύσκολα αναγνωρίσιμες στο σύνολο σχεδόν των πολιτικών.