Αλματα τιμών και ακραία καιρικά φαινόμενα

Ο πρωινός και απογευματινός καφές σας είναι ένα από τα βασικά προϊόντα που τελευταία απειλείται από το κλιματικό χάος: η τιμή των ποιοτικών κόκκων arabica έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων – σχεδόν – 50 ετών την περασμένη εβδομάδα, εν μέσω φόβων ότι θα είναι κακή η σοδειά στη Βραζιλία. Προηγήθηκαν προειδοποιήσεις ότι οι καλλιέργειες πορτοκαλιών έχουν εξαφανιστεί από τις καταστροφικές πλημμύρες στη Βαλένθια της Ισπανίας και έχει αυξηθεί το κόστος του ελαιολάδου τα τελευταία χρόνια, καθώς η Νότια Μεσόγειος υπερθερμαίνεται. Στον πλούσιο κόσμο, αυτά προκαλούν ταλαιπωρία και δυσκολεύουν τη ζωή των νοικοκυριών με χαμηλό εισόδημα. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, μπορεί να σημαίνουν απόλυτη πείνα.

Μερικές φορές αυτά τα άλματα τιμών ακολουθούν ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως στην περίπτωση των ισπανικών πλημμυρών. Οι επιστήμονες μας λένε ότι τέτοια γεγονότα έχουν ήδη γίνει πιο συνηθισμένα ως αποτέλεσμα της κλιματικής κρίσης και θα συνεχίσουν να πολλαπλασιάζονται. Επίσης άλματα μπορεί να προκύψουν από τις υψηλότερες θερμοκρασίες που αποτελούν μια νέα και ανησυχητική κανονικότητα, αναγκάζοντας τους αγρότες να επανεξετάσουν τα επί μακρόν εφαρμοζόμενα πρότυπα καλλιέργειας.

Εγγραφο του τομέα Οικονομικών και Κοινωνικών Υποθέσεων του ΟΗΕ ανέφερε πρόσφατα: «Οι βασικές καλλιέργειες όπως το καλαμπόκι, η σόγια, το σιτάρι, το ρύζι, το βαμβάκι και η βρόμη παρουσιάζουν χαμηλότερη ανάπτυξη όταν εκτίθενται σε υπερβολική ζέστη». Προειδοποιούσε επίσης ότι ο περιορισμός της διαθεσιμότητας νερού είναι ένας άλλος επιζήμιος παράγοντας – μαζί με την ευρύτερη εξάπλωση των παρασίτων και των ασθενειών – καθώς αλλάζουν τα κλιματικά πρότυπα.

Εάν επηρεάζεται ένα μεμονωμένο τρόφιμο ή μια συγκεκριμένη περιοχή, ο αντίκτυπος στα καλάθια των αγοραστών, τουλάχιστον στον ανεπτυγμένο κόσμο, μπορεί να είναι ελάχιστος: οι λιανοπωλητές μπορούν εναλλακτικά να επιλέξουν άλλους παραγωγούς και οι αγοραστές μπορούν να υποκαταστήσουν κάποια προϊόντα. Αλλά οι οικονομολόγοι αρχίζουν ολοένα και περισσότερο να συγκεντρώνουν στοιχεία για το ότι η παγκόσμια υπερθέρμανση ασκεί συστημική ανοδική πίεση στον πληθωρισμό των τροφίμων – και ταυτόχρονα προκαλεί αστάθεια στο σύστημα παραγωγής τροφίμων παγκοσμίως. Ερευνα που δημοσιεύτηκε φέτος στο περιοδικό «Communications Earth & Environment» διαπίστωσε ότι οι κλιματικές πιέσεις θα μπορούσαν να προσθέσουν κατά μέσο όρο από 0,9 έως 3,2 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό των τιμών των τροφίμων την επόμενη δεκαετία, ανάλογα με το πόσο θερμότερος θα επιτρέψουμε στον πλανήτη να γίνει.

Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που η ανάληψη δράσης για τον περιορισμό των εκπομπών είναι απαραίτητη και ενισχύει τα επιχειρήματα των χωρών οι οποίες έδωσαν μάχη για μια πιο ενισχυμένη οικονομική διευθέτηση από τον πλούσιο κόσμο κατά τη σύνοδο κορυφής COP29. Αλλά ακόμα και σύμφωνα με το καλύτερο σενάριο, το χάος των τιμών που σχετίζεται με το κλίμα είναι ήδη εδώ και ήρθε για να μείνει. Ολα αυτά εγείρουν το ερώτημα εάν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έχουν τα εργαλεία για να αντιμετωπίσουν αυτή τη νέα εποχή αβεβαιότητας.

Η οικονομολόγος Isabella Weber πιστεύει ότι οι κυβερνήσεις μπορεί να χρειαστεί να χρησιμοποιήσουν μη συμβατικές προσεγγίσεις για τη διαχείριση του πληθωρισμού που προκύπτει, συμπεριλαμβανομένων των ανώτατων ορίων τιμών, και ενδεχομένως ακόμη και τη δημιουργία ρυθμιστικών αποθεμάτων βασικών τροφίμων για έκτακτες ανάγκες.

Σαφώς, σημαντικό μέρος της απάντησης στις αυξήσεις των τιμών που προκαλούνται από το κλίμα θα πρέπει επίσης να είναι η επένδυση στην παγκόσμια ανθεκτικότητα ενόψει της επερχόμενης κρίσης: αντιπλημμυρικά συστήματα, πιο ανθεκτικές στις καιρικές συνθήκες ποικιλίες καλλιεργειών και έρευνα για την αντιμετώπιση παρασίτων και ασθενειών.