Κέντρο-Απόκεντρο: Μυστήρια Αγάπης και Μίσους

Το Κέντρο είναι αγαπημένος γεωγραφικός προσδιορισμός του πολιτικού μας συστήματος, αλλά μόνο ως πρώτο συστατικό. Από δεξιά της (κεντρο)δεξιάς ως αριστερά της (κεντρο)αριστεράς διατρέχουμε το ιδεολογικό φάσμα. Το Κέντρο-σκέτο είναι απόν. Κόμματα του Κέντρου αποκηρύσσονται μετά βδελυγμίας, ή παραλείπονται ως νεανικά στραβοπατήματα. Κεντρώοι πολιτικοί με θέσεις πέραν του παραδοσιακού δίπολου συγκεντρώνουν πυρά από όλους.

Στην Ελλάδα το μυαλό πηγαίνει στον εκσυγχρονισμό – του οποίου ο ιδρυτής διεγράφη από το ίδιο του το κόμμα. Το Ποτάμι ήταν πείραμα που, ενώ τροφοδότησε όλα τα κόμματα με στελέχη, έγινε στόχος όλων και ναυάγησε τελεσίδικα. Εκτός Ελλάδος, ο «Τρίτος Δρόμος» έφερε αέρα ιδεολογικής ανανέωσης όχι μόνο στη Βρετανία αλλά και στις ΗΠΑ (με τον Κλίντον), τη Γαλλία (με τον Ζοσπέν), την Ιταλία (με τον Ντ’ Αλέμα). Αν και αρχικά επιβραβεύτηκε, τώρα εξορκίζεται από τους φορείς που είχαν τότε πρωτοστατήσει.

Δύο άλλες ενδείξεις συμπληρώνουν το μυστήριο: Πρώτον, στην κοινωνία επιμένουν αμετανόητοι θιασώτες του «σκέτου» ή του ακραίου Κέντρου. Στη Βρετανία η ηχογράφηση podcast στο οποίο συνομιλεί παλιός συνεργάτης του Μπλερ με μετριοπαθή υπουργό των Συντηρητικών γεμίζει αίθουσες συναυλιών. Λανθάνουσα απήχηση για κεντρώες προσεγγίσεις ανεβαίνει στην επιφάνεια όποτε συζητείται κάτι σοβαρό. Δεύτερον, ιδέες και προτάσεις που πηγάζουν από το Κέντρο υιοθετούνται ασμένως από κόμματα εκατέρωθεν. Το GPS του διαβόητου διάμεσου (ή μεσαίου) ψηφοφόρου δεν οδηγεί στην κλασική ομοιόμορφη παραλία, αλλά σκαρφάλωσε σε ύψωμα με αμφίπλευρη θέα: προνομιακό οικόπεδο προς καταπάτηση.

Εχουν οι σχέσεις αγάπης και μίσους προς το Κέντρο εξήγηση; Είναι συγκυριακές ή μήπως σχετίζονται με οντολογικά χαρακτηριστικά των κεντρώων (ανθρώπων και ιδεών);

Για κάποιον λόγο, ο ακραίος κεντρώος αντιλαμβάνεται τον ρόλο του κυρίως ως πολίτη και μόνο εξ ανάγκης ως ψηφοφόρο. Ετσι, προβληματίζεται για την πορεία της ανάπτυξης, τι σημαίνει η κλιματική αλλαγή, για διαγενεακή ισορροπία, τεχνητή νοημοσύνη. Αναζητεί και ζυγίζει προτάσεις, ιδέες. Οι ακραιφνείς κεντρώοι έχουν ψηφίσει περισσότερα από ένα κόμματα, ενώ τους ενοχλεί να τους πολιτογραφούν με τη μία ή με την άλλη πλευρά. Αν και απεχθάνονται την ιδεολογική καθαρότητα, προσπαθούν η συνολική τους πρόταση να διαθέτει εσωτερική συνοχή – μια ισορροπία που χάνεται όταν τεμάχια των προτάσεών τους αποκόπτονται στη μετακόμιση.

Ο Στάλιν, όταν άκουγε κάτι καινούργιο, πρώτα εξουδετέρωνε τον εμπνευστή του και μετά το εφάρμοζε σαν δική του ευρεσιτεχνία. Στις μέρες μας είμαστε πολιτισμένοι: κάποιοι από τους κεντρώους κομιστές ιδεών ενσωματώνονται στη μια ή την άλλη πλευρά – αναλόγως τού ποιος (και πότε) χρειάζεται πρακτικές λύσεις και ποιος (και πότε) θορυβώδεις καταγγελίες. Οσοι επιμένουν, προσφέρουν πρόσφορο και ευκρινή στόχο.

Είναι και αυτό ένα είδος προγραμματικής ανανέωσης. Συντηρεί κάποια δυναμική προς τα εμπρός, προσφέρει απαντήσεις σε σύγχρονα ζητήματα και (παρεμπιπτόντως) αποκαθιστά κάποιους ανθρώπους. Ομως, η παραγωγή προτάσεων αποκόπτεται από την εφαρμογή. Το θετό κεντρώο πρόγραμμα διανθίζεται από στοιχεία της ταυτότητας των αναδόχων: Εθνοσυντηρητισμός από τη μια, ταξική ρητορική από την άλλη· πελατειακές διευθετήσεις και από τις δύο. Τα θετά τέκνα, υπό πίεση να αποδείξουν την ειλικρίνεια της νέας τους ένταξης, αυτολογοκρίνονται. Η πηγή ιδεών στερεύει.

Για να συνεχίσει το μυστήριο αγάπης και μίσους να αποδίδει, χρειάζεται να ανατροφοδοτείται με νέο αίμα. Αραγε, θα υπάρχει πάντα η απαιτούμενη αυτοθυσία από το Κέντρο;

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά.