Το τίμημα της αδράνειας

^«Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς βαρβάρους;» αναρωτιέται ο Καβάφης στο ποίημά του «Περιμένοντας τους Βαρβάρους». Μετά τις αμερικανικές εκλογές, η Ευρώπη αναρωτιέται: «Και τώρα τι θα κάνουμε με τον Τραμπ;»

Εχουν δίκιο οι Ευρωπαίοι, και κυρίως οι πολιτικοί της Ευρώπης, να αναρωτούνται, αλλά αυτή η ανησυχία έρχεται δυστυχώς καθυστερημένα. Τον προσεχή Ιανουάριο ο Ντόναλντ Τραμπ θα ξεκινήσει τη δεύτερη θητεία του ως πρόεδρος των ΗΠΑ. Στην πρώτη θητεία του γίναμε μάρτυρες της επιδεικτικής αδιαφορίας του για την Ευρώπη, αλλά και για το ΝΑΤΟ. Τώρα επιστρέφουμε στα παλιά, αλλά γνωρίζουμε τα δύσβατα μονοπάτια που πρόκειται να διαβούμε.

Διαβάζω, εντός και εκτός Ελλάδος, την κοινή διαπίστωση ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι απρόβλεπτος. Ας μου επιτραπεί να διαφωνήσω. Ο Τραμπ δεν είναι απρόβλεπτος. Είναι και σκέφτεται σαν επιχειρηματίας. Παίρνει κάθε φορά τις πολιτικές αποφάσεις του με αφετηρία τις προτεραιότητες και τα συμφέροντα ενός επιχειρηματία που ασκεί πολιτική.

Το πιο οφθαλμοφανές παράδειγμα είναι η σχέση του με τον Ιλον Μασκ. Πολλοί θεωρούν ότι αυτή η στενή σχέση οφείλεται στη γενναιόδωρη οικονομική στήριξη του Μασκ κατά την προεκλογική εκστρατεία του Τραμπ. Δεν διαφωνώ, αλλά υπάρχει και ένας πιο σημαντικός λόγος. Ο επιχειρηματίας Τραμπ θέλει στο πλευρό του ως σύμβουλο τον πλουσιότερο επιχειρηματία του κόσμου, τον Ιλον Μασκ.

Θα αναφέρω ένα πρόσφατο παράδειγμα που μας αφορά. Οταν ο Κυριάκος Μητσοτάκης συναντήθηκε πρόσφατα με τον Μάικ Πομπέο, τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ στην πρώτη περίοδο προεδρίας του Τραμπ, όλοι πανηγύριζαν. Δεν πέρασε μια εβδομάδα και ο Τραμπ έστειλε με πολλούς επαίνους στο σπίτι του τον Πομπέο, όπως και τη Νίκι Χέιλι, τους δυο Ρεπουμπλικανούς που τον είχαν στηρίξει σε όλη την προεκλογική του εκστρατεία, ενώ κράτησε δίπλα του τον Μασκ.

Το πρώτο πρόβλημα της Ευρώπης. Ας έρθουμε τώρα στην Ευρώπη. Η εύκολη διαπίστωση είναι ότι οι ευρωπαίοι πολιτικοί δεν διδάχτηκαν τίποτα από την πρώτη προεδρία του Τραμπ.

Η διαπίστωση είναι σωστή, αλλά δεν είναι ούτε η μόνη, ούτε η πιο σοβαρή. Το πρόβλημα της Ευρώπης είναι ότι κατόρθωσε να γίνει μια ενωμένη Ευρώπη, αλλά παρέμεινε στην ουσία η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, που είχε προϋπάρξει της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Στάθηκε ανίκανη να οικοδομήσει μια αυτόνομη εξωτερική και αμυντική πολιτική. Τα ενδιαφέροντά της επικεντρώθηκαν στην οικονομία και στις επενδύσεις.

Στην εξωτερική και την αμυντική πολιτική ακολουθούσε τα βήματα των ΗΠΑ. Ακόμα και μετά τη δύσκολη εμπειρία της πρώτης προεδρίας Τραμπ, η Ευρώπη συνέχισε στην ίδια γραμμή ως την προεδρία του Μπάιντεν και τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Δεν έτρεφα ιδιαίτερη συμπάθεια για τον Χένρι Κίσινγκερ, κυρίως λόγω της πολιτικής του στην περίοδο της χούντας. Ωστόσο, ο Κίσινγκερ ήταν αυτός που είπε, λίγο πριν πεθάνει, ότι οι διαφορές και οι εντάσεις, όπως αυτή μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας, λύονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και όχι με τα όπλα. Ποιος τον άκουσε; Ούτε ο Μπάιντεν, αλλά ούτε και οι Ευρωπαίοι.

Τώρα οι ευρωπαίοι ηγέτες πιάνονται από το σχέδιο Ντράγκι, όπως ο πνιγμένος από τα μαλλιά. Εχω μεγάλη εκτίμηση στον Μάριο Ντράγκι, αλλά στο μεταξύ όλοι γνωρίζουμε επαρκώς τη γραφειοκρατία της ΕΕ. Ωσπου να υλοποιηθεί το σχέδιο Ντράγκι, αν υλοποιηθεί, η προεδρία του Τραμπ θα έχει ήδη λήξει.

Στο μεταξύ έχουμε ήδη δεχτεί το πρώτο χτύπημα από τον επιχειρηματία Τραμπ. Πριν ακόμα αναλάβει τα προεδρικά του καθήκοντα απειλεί να επιβάλλει δασμούς στις εισαγωγές αυτοκινήτων από την Ευρώπη. Και οι Ευρωπαίοι, πανικόβλητοι, ετοιμάζονται να στείλουν αντιπροσωπεία στην Αμερική με την ελπίδα να τον αποτρέψουν.

Οπως κάθε επιχειρηματίας ενδιαφέρεται πρώτιστα για την ανάπτυξη της επιχείρησής του, έτσι και ο Τραμπ ενδιαφέρεται πρώτιστα για την Αμερική και βλέπει τις υπόλοιπες χώρες, είτε σαν ανταγωνίστριες, όπως την Κίνα, είτε σαν μια άσκοπη επένδυση, όπως την Ευρώπη, αλλά ως ένα σημείο ακόμα και το ΝΑΤΟ.

Εδώ προστίθεται το δεύτερο μεγάλο πρόβλημα για την Ευρώπη, που είναι η ανάπτυξη της Ακροδεξιάς. Η εκλογή του Τραμπ είναι βούτυρο στο ψωμί της. Ο λόγος δεν είναι μόνο για τις χώρες με ακροδεξιά κυβέρνηση, όπως η Ουγγαρία ή η Σλοβακία, αλλά και για την άνοδο των ακροδεξιών κομμάτων. Ο κίνδυνος να ακολουθήσουν τα κόμματα αυτά το μοντέλο Τραμπ και να αδιαφορήσουν για την Ευρώπη είναι μεγάλος και δεν ξέρουμε πού μπορεί να οδηγήσει.

Το χειρότερο είναι ότι η Ευρώπη διανύει, οικονομικά και πολιτικά, μια πολύ δύσκολη περίοδο.

Οικονομικά, το κόστος ακινήτων, ενοικίων, αλλά και το κόστος ζωής έχει εκτιναχθεί στα ύψη και οδηγεί τους πολίτες σε απόγνωση. Αυτό δεν είναι ελληνικό φαινόμενο. Το ίδιο ισχύει στην Ιταλία, στην Ισπανία, αλλά και στη Γερμανία, για να περιοριστώ σε τρία παραδείγματα.

Πολιτικά, αρκεί να κοιτάξει κανείς το πολιτικό τοπίο στις δυο ηγέτιδες χώρες της Ευρώπης: στη Γερμανία και στη Γαλλία. Η Γερμανία πηγαίνει, μεταπολεμικά, για πρώτη φορά σε πρόωρες εκλογές με απρόβλεπτο αποτέλεσμα. Στη Γαλλία, η κυβέρνηση είναι τόσο ευάλωτη, που κανείς δεν ξέρει πόσο θα αντέξει χωρίς τη στήριξη της άκρας Δεξιάς.

Η καλή μέρα από το πρωί φαίνεται, έλεγαν η παλιοί. Στην περίοδο που μας περιμένει, η καλή μέρα φαίνεται από το ξημέρωμα, πριν ακόμα αναλάβει ο Τραμπ επίσημα την προεδρία.

Ο Πέτρος Μάρκαρης είναι συγγραφέας