Το τίμημα {LF}της ελευθερίας

Η είδηση είναι ότι με βάση 80 δείκτες ευημερίας ο ΟΟΣΑ διαπίστωσε πως η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη χειρότερη θέση μισθολογικά ανάμεσα σε 35 χώρες, πράγμα που μεταφράζεται στο εξής: επτά στους δέκα πολίτες δυσκολεύονται να τα βγάλουν πέρα. Αν κάποιος παρακολουθεί την ειδησεογραφία, θα πει ότι αυτό δεν είναι και τόσο είδηση. Νωρίτερα φέτος τα προκαταρκτικά στοιχεία της Eurostat έδειξαν την Ελλάδα στην προτελευταία θέση σε ό,τι αφορά την αγοραστική δύναμη (κατά κεφαλήν ΑΕΠ εκπεφρασμένο σε μονάδες αγοραστικής δύναμης) μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Τελευταία στην κατάταξη ήταν η Βουλγαρία.

Οι (όχι ιδιαίτερα ψύχραιμες) αντιδράσεις επιτελικών της κυβέρνησης σε δημοσιεύματα που αφορούν τα παραπάνω στοιχεία μικρή σημασία έχουν. Τα στοιχεία αυτά έρχονται απλά να επιβεβαιώσουν διαπιστωτικά και μετρήσιμα τη βιωμένη εμπειρία του μέσου Ελληνα σήμερα. Η οικονομική δυσπραγία είναι η νέα κανονικότητα. Πώς βιώνεται όμως αυτό το – εκ πρώτης όψεως – υλικό ζήτημα στην κοινωνική συνειδητότητα;

Στο τελευταίο του βιβλίο ο Εντουάρ Λουί αφηγείται την απελευθέρωση της μητέρας του από τον άνδρα με τον οποίο ζούσε μετά τον χωρισμό της από τον πατέρα του και ο οποίος την κακοποιούσε («Η Μονίκ δραπετεύει», εκδ. Αντίποδες, Αθήνα 2024, μτφρ. Στέλα Ζουμπουλάκη). Καθώς περιγράφει πώς της πρόσφερε ο ίδιος τα αναγκαία χρήματα για να φτιάξει τη ζωή της μετά τη φυγή της και να μπορέσει να εγκατασταθεί κάπου, κάνει μια αντιπαραβολή με αυτό που έγραφε εκατό χρόνια πριν η Βιρτζίνια Γουλφ στο «Ενα δικό της δωμάτιο»: ότι μια γυναίκα για να μπορέσει να γίνει συγγραφέας χρειάζεται 500 λίρες τον χρόνο και ένα δικό της δωμάτιο. Πού κολλάνε όλα αυτά; Γράφει στη συνέχεια ο Λουί: «Η Γουλφ είχε καταλάβει πως η ελευθερία δεν είναι πρωτίστως ζήτημα αισθητικό και συμβολικό, μα ζήτημα υλικό και πραγματικό. Πως η ελευθερία έχει ένα τίμημα».

Οπως η Γουλφ σημείωνε ότι η ελευθερία απαιτεί υλικές συνθήκες, έτσι και σήμερα η χαμηλή αγοραστική δύναμη και ο κατώτατος μισθός περιορίζουν την ελευθερία των Ελλήνων να ζουν και να επιλέγουν ελεύθερα τις συνθήκες της ζωής τους. Χωρίς τους οικονομικούς και κοινωνικούς πόρους μπορείς να είσαι ελεύθερος σήμερα; Ελεύθερος πραγματικά και υπολογίσιμα, ελεύθερος να διεκδικήσεις ευκαιρίες, να εκπληρώσεις τα όνειρά σου, να καλύψεις βασικές σου ανάγκες. Ελεύθερος να δραπετεύσεις όπως η μητέρα του Λουί από μια ζωή γεμάτη κακοποίηση. Οπως η μητέρα του Λουί και όπως τόσες γυναίκες γύρω μας καθημερινά. Κι αυτό είναι μόνο ένα παράδειγμα που μου έρχεται στο μυαλό. Κι όμως η ελευθερία έχει τελικά ένα τίμημα, δεν είναι κάτι που κατοχυρώνεται μονάχα νομοθετικά.