Προκαθορισμένα σχήματα διαψεύδονται

Φιλελευθερισμός και μαρξισμός αποτελούν τα δύο τέκνα του Διαφωτισμού και η παραδοσιακή Αριστερά σφυρηλατήθηκε εν πολλοίς μέσα από τρεις χρονικές οριακές στιγμές της ιστορίας: Τη Γαλλική Επανάσταση, τη μαρξική θεωρία και την εμφάνιση του εργατικού κινήματος.

Η πλούσια θεωρητική παράδοση και ιστορική παρέμβαση της Αριστεράς αποτέλεσε τη «μήτρα» της σοσιαλδημοκρατίας στα τέλη του 19ου αιώνα, αρχές του 20ού, όταν ιδίως οι Γερμανοί Σοσιαλδημοκράτες αποφάσισαν να απαγκιστρώσουν την πολιτική δράση από ιστορικές νομοτέλειες και να θέσουν στο επίκεντρο της ιδεολογίας τους το πρωτείο της πολιτικής και όχι της οικονομίας.

Σοσιαλδημοκρατία και Αριστερά έχουν συνεπώς μια διαλεκτική σχέση μεταξύ τους, η οποία πολλές φορές στο διάβα της ιστορίας χαρακτηρίστηκε από στοιχεία έντονου πολιτικού ανταγωνισμού, πριν από τον μεγάλο συμβιβασμό και εντέλει νίκη των σοσιαλδημοκρατικών ιδεών μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου μέσα από την «κεϊνσιανή συναίνεση» του μεταπολεμικού κοινωνικού συμβολαίου.

Η συνύπαρξη Σοσιαλδημοκρατίας και Αριστεράς στην περίπτωση της Ελλάδας είχε τις δικές της ιδιαιτερότητες, αποτέλεσμα βεβαίως και των φορτισμένων ιστορικά συμβάντων, όπως η Κατοχή, ο Εμφύλιος και εντέλει η δικτατορία. Μεταπολιτευτικά όμως το ΠΑΣΟΚ υποσχέθηκε και εκπλήρωσε όλα τα αιτήματα της Αριστεράς, με την επίτευξη της εθνικής συμφιλίωσης και την άρση των αποκλεισμών, τον εκδημοκρατισμό των θεσμών και την αναδιανομή πλούτου μέσω μιας πρωτοφανούς για τα ελληνικά δεδομένα κοινωνικής κινητικότητας.

Η Αριστερά στην Ελλάδα γνώρισε διασπάσεις, μεταμορφώσεις και μεταλλάξεις που δυστυχώς αναίρεσαν το ιστορικό της αποτύπωμα και ακύρωσαν την ιδεολογική της φυσιογνωμία, με αποκορύφωμα την α-πολιτική διάκριση «μνημόνιο – αντιμνημόνιο» τα χρόνια της κρίσης, όπου η ριζοσπαστική Αριστερά συμβίωσε αρμονικά με τον εθνικολαϊκισμό, εκφράζοντας πολλές φορές έναν αντιευρωπαϊκό νατιβισμό.

Και λησμόνησε ή διαστρέβλωσε πυρηνικές της αξίες, όπως είναι η συλλογικότητα, ο εξισωτισμός, παρασυρόμενη ταυτόχρονα από μια βουλησιαρχική αντίληψη των θεσμών κατά τα χρόνια της διακυβέρνησής της, υποτιμώντας θεσμικά αντίβαρα, όπως οι ανεξάρτητες Αρχές.

Στο σήμερα οι ιδέες της Αριστεράς, όπως και οι σοσιαλδημοκρατικές ιδέες εξάλλου, ιδίως θέλουν επικαιροποίηση και αναζωογόνηση. Η νίκη Τραμπ στις ΗΠΑ θεωρείται από πολλούς ως μια ακόμη υπόμνηση ότι η σοσιαλδημοκρατία και η Αριστερά εν γένει παραμέλησαν τις βαθιές ανισότητες που βιώνει η εργατική τάξη στις ΗΠΑ, αλλά και παγκοσμίως.

Και εν πολλοίς έχουν δίκιο, όπως μας λέει και στο τελευταίο του βιβλίο «Η τυραννία της αξίας» ο διάσημος αμερικανός πολιτικός φιλόσοφος Michael Sandel: Στρέψαμε το ενδιαφέρον προς την αξιοκρατία του τεχνοκρατικού φιλελεύθερου ελιτισμού, επειδή δεν καταφέραμε να καταπολεμήσουμε πραγματικά τις ανισότητες.

Και η μη καταπολέμηση των ανισοτήτων γεννά διαρκώς πηγές εξάρτησης και διαχωρισμού στο εσωτερικό των κοινωνιών, δίνοντας πρόσφορο έδαφος στους πάσης φύσεως λαϊκιστές και δημαγωγούς, οι οποίοι προέρχονται ως επί το πλείστον από τον χώρο της Ακρας Δεξιάς.

Συνεπώς βεβαιότητες και προκαθορισμένα σχήματα διαψεύδονται από την ίδια την περίπλοκη πραγματικότητα.

Το ερώτημα που ανακύπτει λοιπόν είναι το αν, παρά την προσπάθεια απαξίωσής τους, οι αριστερές ιδέες έχουν σήμερα επικαιρότητα και αξία. Σαφώς, όμως, υπό ένα νέο πρίσμα, που επανακαθορίζει την έννοια του συλλογικού και του κοινού καλού, που προωθεί μια νέα μορφή εξισωτισμού, όχι μόνο στις ευκαιρίες, αλλά και στις συνθήκες, που διαμορφώνει ένα μέτωπο υπεράσπισης θεμελιωδών δικαιωμάτων και αγαθών, όπως το κλίμα, η δημόσια παιδεία/υγεία και τα ψηφιακά δεδομένα και τέλος που δημιουργεί τις προϋποθέσεις ισχυροποίησης της κοινωνίας μέσα από πλέγμα θεσμών διαβούλευσης και αμφισβήτησης.

Ο Στέφανος Παραστατίδης είναι βουλευτής Κιλκίς και τομεάρχης Παιδείας του ΠΑΣΟΚ-Κίνημα Αλλαγής