Κλιματική δικαιοσύνη και απολυταρχικό Αζερμπαϊτζάν

Κατά τη διάρκεια ταχέως κλιμακούμενων κλιματικών και ανθρωπιστικών κρίσεων, άλλο ένα αυταρχικό πετρελαιοεξαγωγικό κράτος χωρίς σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα φιλοξενεί την COP29 – την τελευταία ετήσια σύνοδο κορυφής του ΟΗΕ για το κλίμα που πραγματοποιείται μετά την επανεκλογή ενός προέδρου των ΗΠΑ ο οποίος είναι αρνητής του κλίματος.

Οι σύνοδοι αυτές έχει αποδειχθεί ότι είναι διασκέψεις που νομιμοποιούν τις αποτυχίες των χωρών να διασφαλίσουν έναν βιώσιμο κόσμο και μέλλον και έχουν επίσης επιτρέψει σε απολυταρχικά καθεστώτα όπως το Αζερμπαϊτζάν και οι δύο προηγούμενοι οικοδεσπότες (Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Αίγυπτος) να συνεχίσουν να παραβιάζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Γενοκτονίες, οικοκτονίες, λιμοί, πόλεμοι, αποικιοκρατία, αυξανόμενες ανισότητες και κλιμακούμενη κλιματική κατάρρευση συνιστούν όλα αλληλένδετες κρίσεις που αλληλοενισχύονται και οδηγούν σε αφάνταστα δεινά. Ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη ανθρωπιστικές κρίσεις στην Παλαιστίνη, την Υεμένη, το Αφγανιστάν, το Σουδάν, το Κονγκό, το Κουρδιστάν, τον Λίβανο, το Μπαλουχιστάν, την Ουκρανία, το Ναγκόρνο Καραμπάχ/Αρτσάχ και πολλά, πολλά άλλα μέρη, η ανθρωπότητα επίσης παραβιάζει το όριο εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου του 1,5C χωρίς να είναι ορατά σημάδια πραγματικής μείωσης. Συμβαίνει δε το αντίθετο – πέρυσι, οι παγκόσμιες εκπομπές έφτασαν σε ιστορικό υψηλό όλων των εποχών. Τα ρεκόρ θερμότητας καταρρίφθηκαν και φέτος είναι «σχεδόν βέβαιο» ότι θα είναι η θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ, με πρωτοφανή ακραία καιρικά φαινόμενα να σπρώχνουν τον πλανήτη περαιτέρω σε αχαρτογράφητη περιοχή.

Ολόκληρη η οικονομία του Αζερμπαϊτζάν βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα, με τις εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου της κρατικής εταιρείας πετρελαίου Socar να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 90% των εξαγωγών της χώρας. Παρά τα όσα μπορεί να ισχυρίζεται το Αζερμπαϊτζάν δεν φιλοδοξεί να αναλάβει δράση για το κλίμα. Σχεδιάζει να επεκτείνει την παραγωγή ορυκτών καυσίμων, η οποία είναι εντελώς ασυμβίβαστη με το όριο του 1,5 C και τους στόχους της συμφωνίας του Παρισιού για την κλιματική αλλαγή.

Πολλοί παρευρισκόμενοι στη φετινή Cop φοβούνται να επικρίνουν την κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν. Το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων δημοσίευσε πρόσφατα μια δήλωση εξηγώντας τους λόγους για τους οποίους δεν είναι βέβαιο ότι υπάρχουν εγγυήσεις για τα δικαιώματα όσων παίρνουν μέρος σε ειρηνικές διαμαρτυρίες.

Το καθεστώς του Αζερμπαϊτζάν είναι ένοχο για εθνοκάθαρση, ανθρωπιστικούς αποκλεισμούς και εγκλήματα πολέμου, καθώς και για καταπίεση του ίδιου του πληθυσμού του και της κοινωνίας των πολιτών της χώρας. Η ανεξάρτητη οργάνωση Freedom House κατατάσσει τη χώρα ως τη λιγότερο δημοκρατική στην Ευρώπη, με το καθεστώς να στοχεύει ενεργά δημοσιογράφους, ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, πολιτικούς και πολιτικούς ακτιβιστές όπως και υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Το Αζερμπαϊτζάν αντιπροσωπεύει επίσης περίπου το 40% των ετήσιων εισαγωγών πετρελαίου του Ισραήλ, τροφοδοτώντας έτσι την ισραηλινή πολεμική μηχανή και συμβάλλοντας στη γενοκτονία στην Παλαιστίνη και στα εγκλήματα πολέμου του Ισραήλ στον Λίβανο. Οι δεσμοί Αζερμπαϊτζάν – Ισραήλ είναι αμοιβαία επωφελείς, καθώς η πλειονότητα των όπλων που χρησιμοποιήθηκαν από το Αζερμπαϊτζάν κατά τον δεύτερο πόλεμο του Ναγκόρνο Καραμπάχ και πιθανώς αυτά που χρησιμοποιήθηκαν στη στρατιωτική επιχείρηση του Σεπτεμβρίου 2023 στην περιοχή του Καραμπάχ εισήχθησαν από το Ισραήλ.

Η κλιματική κρίση αφορά τόσο την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων όσο και την προστασία του κλίματος και της βιοποικιλότητας. Δεν μπορεί να ισχυρίζεστε ότι ενδιαφέρεστε για την κλιματική δικαιοσύνη αν αγνοείτε τα δεινά των καταπιεσμένων ανθρώπων. Δεν μπορούμε να διαλέξουμε ποιανού τα ανθρώπινα δικαιώματα θα υπερασπιζόμαστε και ποιον να αφήσουμε πίσω. Κλιματική δικαιοσύνη σημαίνει δικαιοσύνη, ασφάλεια και ελευθερία για όλους.

Η Γκρέτα Τούνμπεργκ είναι σουηδή ακτιβίστρια με διεθνή δράση για
την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Βιβλία της κυκλοφορούν
στα ελληνικά από τις εκδ. Παπαδόπουλος