Οι παγκόσμιες επιπτώσεις των αμερικανικών εκλογών

Το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών θα έχει σοβαρές παγκόσμιες επιπτώσεις. Παρά ταύτα, ζητήματα  εξωτερικής πολιτικής δεν απασχόλησαν την προεκλογική εκστρατεία στην οποία κυριάρχησαν θέματα όπως ο πληθωρισμός, η λαθρομετανάστευση και οι αμβλώσεις. Η εκλογική μάχη αναμένεται αμφίρροπη με τις χρηματιστηριακές και στοιχηματικές αγορές να δίνουν μικρό προβάδισμα στον Τραμπ.  Σε περίπτωση που επιτευχθεί νίκη των Ρεπουμπλικανών θα υπάρξουν σημαντικές αλλαγές στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Πρώτον, θα αλλάξει η αμερικανική πολιτική απέναντι στην Κίνα. Σε αντίθεση με την τρέχουσα πολιτική, μια νέα κυβέρνηση υπό τον Τραμπ θα επικεντρωθεί στην αντιμετώπιση της διαρκώς ισχυροποιούμενης Κίνας κλείνοντας όλα τα δευτερεύοντα μέτωπα (Ουκρανία, Μέση Ανατολή). Επίσης θα δώσει μεγαλύτερη έμφαση στον γεωοικονομικό ανταγωνισμό και μικρότερη στον ιδεολογικό (δημοκρατία versus αυταρχισμός). Ταυτόχρονα θα απαιτήσει όπως μεγάλο μέρος του κόστους της στρατιωτικής προπαρασκευής για την ανάσχεση της Κίνας να καλυφθεί από τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Ειρηνικό (Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Ταϊβάν, Φιλιππίνες, Αυστραλία). Αυτοί θα κληθούν να πληρώσουν αυξημένα «ασφάλιστρα» για την προστασία που τους προσφέρουν οι ΗΠΑ.

Δεύτερον, αναφορικά με την Ουκρανία, μια ενδεχόμενη κυβέρνηση Τραμπ θα επιδιώξει πάγωμα του πολέμου στις σημερινές διαχωριστικές γραμμές, τη δημιουργία αποστρατιωτικοποιημένης ζώνης μεταξύ των εμπόλεμων, άρνηση να συμπεριληφθεί η Ουκρανία στο ΝΑΤΟ και άρση των αμερικανικών κυρώσεων στη Ρωσία. Για τον Τραμπ ο τερματισμός του πολέμου στην Ουκρανία θα ανοίξει τον δρόμο για διπλωματική προσέγγιση της Ρωσίας, πράγμα που ενδέχεται να διευκολύνει την απεξάρτηση της Μόσχας από το Πεκίνο. Αν επιτευχθεί κάτι τέτοιο θα υπάρξει αναδιάταξη των παγκόσμιων ισορροπιών.

Τρίτον, ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι θα αυξήσει τους δασμούς σε όλα τα εισαγόμενα προϊόντα κατά 20% και κατά 60% στα κινεζικά προϊόντα. Στόχος του είναι να τονώσει τη φθίνουσα αμερικανική βιομηχανία μέσω προστατευτισμού. Αυτό θα οδηγήσει αυτόματα σε εμπορικό πόλεμο μεταξύ των ΗΠΑ με την Κίνα και την ΕΕ. Εμφαση πάντως θα δοθεί στη στρατηγική της οικονομικής απαγκίστρωσης από την Κίνα ώστε να μειωθεί η αμερικανική εξάρτηση από την κινεζική βιομηχανία. Ολο αυτό θα φέρει αναδιάταξη των παγκόσμιων  αλυσίδων εφοδιασμού με μεταφορά παραγωγής προϊόντων στις ΗΠΑ είτε σε γειτονικές χώρες (Μεξικό) είτε σε φιλικές χώρες (Βιετνάμ).

Τέταρτον, θα αλλάξει η πολιτική απέναντι στους ευρωπαίους συμμάχους των ΗΠΑ. Ο Τραμπ θεωρεί ότι οι Ευρωπαίοι είναι αρκετά ισχυροί να διαχειριστούν μόνοι τους περιφερειακά ζητήματα ασφάλειας, πράγμα που θα επιτρέψει στις ΗΠΑ να μειώσουν την ευρωπαϊκή τους εμπλοκή (απόσυρση στρατευμάτων). Ταυτόχρονα κατηγορεί τους Ευρωπαίους ότι εκμεταλλεύονται τις ΗΠΑ παραμελώντας την αμυντική τους προπαρασκευή και απειλεί ότι αν οι Ευρωπαίοι δεν αυξήσουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες θα αποσύρει την αμερικανική ομπρέλα προστασίας. Δεν αποκλείεται μάλιστα να τεθεί σε αμφιβολία η ανάγκη διατήρησης  του ΝΑΤΟ.

Πεμπτον, ο Τραμπ αντιμετωπίζει με σκεπτικισμό τη συζήτηση για την κλιματική αλλαγή, δεν συμμερίζεται την ανάγκη μείωσης των ρύπων και αντιτίθεται στις υιοθετημένες πολιτικές απανθρακοποίησης. Στόχος του είναι η επίτευξη αμερικανικής ενεργειακής κυριαρχίας μέσω της αύξησης παραγωγής πετρελαίου και φυσικού αερίου. Για να πετύχει κάτι τέτοιο προτίθεται να απελευθερώσει τις αμερικανικές ενεργειακές αγορές από το σημερινό αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο με την παροχή πληθώρας αδειοδοτήσεων για νέες εξορύξεις. Ταυτόχρονα προτίθεται να περικόψει τα υπάρχοντα κίνητρα για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και να αποσύρει τις ΗΠΑ από τη συμφωνία των Παρισίων για την κλιματική αλλαγή του 2015. Αυτό σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα βρεθούν απέναντι στις διακόσιες περίπου χώρες που ανέλαβαν τη συμβατική υποχρέωση να καταπολεμήσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη.

Ο Αθανάσιος Πλατιάς είναι ομότιμος καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και πρόεδρος στο Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων.