«Ο Φιάκας»

Πριν από 43 χρόνια, τη θεατρική περίοδο 1981 – 82 στο Θέατρο ΚΑΒΑ, το ΑΜΦΙ-ΘΕΑΤΡΟ του Σπύρου Α. Ευαγγελάτου παρουσίασε το σημαντικό κείμενο του Δημοσθένη Κ. Μισιτζή «Ο Φιάκας» (1872), σε σκηνογραφία του Γιώργου Πάτσα και κύριους πρωταγωνιστές τον Τάσο Υφάντη, τον Μιχάλη Μητρούση, τον Γιώργο Τσιδίμη, τη Ρίκα Σηφάκη και τη Λήδα Τασοπούλου. Στην κριτική μου τότε στο «ΒΗΜΑ» σημείωνα για το σπουδαίο αυτό έργο του, Σαμιώτη στην καταγωγή (1826) και δασκάλου μετέπειτα σε Κωνσταντινούπολη και Φιλιππούπολη, Μισιτζή:

«Πάλι στο Θέατρο ΚΑΒΑ φέτος το Αμφι-θέατρο του Σπύρου Ευαγγελάτου συνεχίζει πεισματικά της διερεύνηση της θεατρικής μας παράδοσης. Φέτος ο σκηνοθέτης  ξαναβρήκε έναν ξεχασμένο και συκοφαντημένο σταθμό. Τον “Φιάκα” του Δ.Κ. Μισιτζή, ένα σπάνιο δείγμα μιας αφομοιωμένης δραματουργίας της ίδιας ποιότητας με τα επιτεύγματα του Βυζάντιου, του Χουρμούζη, του Αγγελου Βλάχου, του Καπετανάκη και, φυσικά, του Κωνσταντίνου Οικονόμου εξ Οικονόμων.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα πρότυπά του βρίσκονται στο γαλλικό θέατρο που εξέθρεψε ιδιαίτερα τη βαλκανική θεατρική παραγωγή, και τη ρωσική άλλωστε. Πίσω από τον Γκριμπογέντωφ, όπως και από τον Βυζάντιο, τον Χουρμούζη και τον Μισιτζή, βρίσκεται ολόκληρη η γαλλική σκηνική πείρα. Βρέθηκε κάποτε στα χέρια μου μια κωμωδία σύγχρονη του “Φιάκα”, όπου αποδεικνύεται με τρόπο πανηγυρικό  η οφειλή του ελληνικού θεάτρου στο πρώτο γαλλικό θέατρο του 15ου αιώνα.

Αλλά το θέμα δεν είναι τα πρότυπα, είναι η αφομοίωση, η πολιτοποίηση του ξένου μέσα από τη γλώσσα, το ήθος και το ύφος, την κοινωνική συνθήκη και την πολιτική πραγματικότητα της ελληνικής συγκυρίας. Ο “Φιάκας” είναι ένα έξοχο κάτοπτρο χαρακτήρων και ηθών της Κωνσταντινούπολης του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα. Και πάνω απ’ όλα είναι θαυμάσιο θέατρο, με γνώση των κανόνων του είδους, με γερούς ρόλους, άνετη ανάπτυξη και σοφή οικονομία.

Μικροαπατεώνας, θύμα, ρομαντικός

Και, αλίμονο, δεν μας είναι πολύ μακρινό, όταν σκέπτομαι πως από τον “Χάση” του Γουζέλη και τον Γερασιμάκη του “Βασιλικού” του Μάτεση ως τον “Τυχοδιώκτη”, τον “Υπάλληλο” και τον “Χαρτοπαίχτη” του Χουρμούζη, τον “Κούτρα” του Σοφοκλή Καρύδη ως τον “Φιάκα” κι από κει ως τον Στέλιο του Καμπανέλλη, τους ήρωες στο “Τάβλι” του Κεχαΐδη ως τον “Φώντα” του Ευθυμιάδη και τον “Νάσο” του Θωμόπουλου η ελληνική δραματουργία αναλύει ένα είδος μικροαπατεώνα, θύματος και ρομαντικού, δεν μπορώ να καταλάβω πώς τόλμησαν μερικοί να αρνηθούν τη συνέχεια και την ειλικρίνεια των ελλήνων συγγραφέων».