«Τα παθήματα δεν γίνονται μαθήματα»

Η πρώτη του σοβαρή γνωριμία με τον Αρθουρ Μίλερ ήρθε πριν από τρία χρόνια, έπειτα από πρόταση του παραγωγού του. Μέχρι τότε ο ίδιος δεν είχε σκοπό να ανεβάσει κάποιο έργο του, ούτε είχε παρακολουθήσει παράστασή του. Δοκιμάζοντας όμως να παρουσιάσει το «Ψηλά απ’ τη γέφυρα» γοητεύτηκε από το σύμπαν του και βάλθηκε να το μελετήσει. Φέτος λοιπόν ο Γιώργος Νανούρης ολοκληρώνει την τριλογία των σκηνοθεσιών του στα κείμενα του Μίλερ, μετά τον περσινό «Θάνατο του εμποράκου» (επαναλαμβάνεται στο θέατρο Ζίνα), με το «Ηταν όλοι τους παιδιά μου» στο θέατρο Αλκυονίς.

Η ιστορία του έργου βασίζεται σε αληθινά γεγονότα, με κεντρικό ήρωα έναν εργοστασιάρχη, ο οποίος πουλά ελαττωματικά εξαρτήματα πολεμικών αεροπλάνων στην αμερικανική Αεροπορία με αποτέλεσμα κάποια αεροσκάφη να πέσουν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και να σκοτωθούν 21 πιλότοι. Εκείνος αθωώνεται, αλλά έρχεται αντιμέτωπος με τις συνέπειες των πράξεών του όταν ο γιος του αγνοείται στον πόλεμο. «Μετά το δυστύχημα των Τεμπών, είναι δυστυχώς τραγικά επίκαιρο το έργο. Βέβαια, εμείς είχαμε επιλέξει τη συγκεκριμένη ιστορία λίγο παραπάνω από έναν χρόνο πριν συμβούν τα τραγικά γεγονότα στη χώρα μας» αναφέρει ο Γιώργος Νανούρης μιλώντας στα «Πρόσωπα». «Ο Μίλερ γράφει τα περισσότερα έργα του έχοντας στο μυαλό του τη δομή της τραγωδίας. Και πάντα είναι τραγωδίες. Το συγκεκριμένο δεν είναι μόνο μια οικογενειακή τραγωδία, γιατί εκτός από το πώς το αντιμετωπίζει η οικογένεια του ανθρώπου που έκανε όλα αυτά και τι συνέπειες έχει, βλέπουμε και πώς αντιμετωπίζονται οι πράξεις του κοινωνικά. Ο Μίλερ μιλάει για την υποκρισία της κοινωνίας, όταν λαδώνει για να αθωωθεί ο ήρωας κι επειδή έχει δύναμη συμπεριφέρεται σαν να είναι αθώος όντως και να μην έχει συμβεί τίποτα. Πίσω από την πλάτη του, όμως, στη γειτονιά γνωρίζουν ότι είναι ένοχος αλλά λένε ότι δεν μπορούν να κάνουν κάτι. Αυτή είναι μια μεγαλύτερη τραγωδία για το πόσο οι κοινωνίες ανέχονται συγκεκριμένες συμπεριφορές και πράγματα. Βρίσκεται σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάγνωσης το τι κάνουμε εμείς, όταν βλέπουμε ως πολίτες και ως κοινωνία ότι κάποιος έχει αδικήσει και σιωπούμε μέχρι το κακό να χτυπήσει την πόρτα μας» συνεχίζει ο ίδιος.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΤΑΙ. Από την παράσταση περνούν διαρκώς αναφορές για την απληστία, την πάλη του ιδιωτικού με το δημόσιο συμφέρον και το κέρδος εις βάρος της ανθρώπινης ζωής, καθιστώντας την ουσία της εξαιρετικά επίκαιρη. «Τα έργα του Μίλερ γράφτηκαν τη δεκαετία του 1940. Αυτό που μου κάνει εντύπωση είναι ότι τόσα χρόνια μετά δεν έχει αλλάξει τίποτα στον κόσμο. Βλέπουμε ότι η ιστορία διαρκώς επαναλαμβάνεται, ότι κανείς δεν μαθαίνει από όλα αυτά και ίσως χειροτερεύει κιόλας. Γιατί όταν έχουμε την επίγνωση πραγμάτων που έχουν συμβεί στο παρελθόν, πια δεν έχουμε τη δικαιολογία ότι δεν ξέραμε. Οταν υπάρχει μια επαναληπτικότητα, σημαίνει ότι στην πραγματικότητα κανείς δεν νοιάζεται. Η δικιά μας γενιά μπορεί να μην πρόλαβε πόλεμο, αλλά είδε την οικονομική κρίση. Μετά την πανδημία, σαν όλα αυτά τα παθήματα να μην έγιναν καθόλου μάθημα για να αλλάξουμε λίγο τη νοοτροπία μας και τον τρόπο ζωής. Πάλι γίνεται μια ζούγκλα και μετά ο καθένας μας με τον έναν ή τον άλλο τρόπο γίνεται ένα μικρό θηρίο που προσπαθεί να επιβιώσει μέσα σε αυτή» τονίζει ο σκηνοθέτης.

Το αμερικανικό όνειρο, το γνώριμο μοτίβο του Μίλερ, επανέρχεται και σε αυτό το έργο, με τις φοβερές συνέπειές του να χτυπούν τον ανθρωπάκο που το πίστεψε, συνθλίβοντάς τον τελικά στα γρανάζια του συστήματος. «Βλέποντας τον ήρωα να παλεύει με τις συνέπειες των πράξεών του, σίγουρα κάποιοι θεατές θα καταλάβουν τη μεριά του. Θα τον καταλάβουν όταν λέει ότι έφτιαξε το εργοστάσιό του με κόπους μιας ζωής 30 χρόνων και όταν ήρθε αυτό το ελάχιστο πρόβλημα δεν θεώρησε ότι είναι ικανό να δημιουργήσει τόσο μεγάλο κακό. Κάποιοι μπορεί να σκεφτούν ότι το ίδιο θα έκαναν κι εκείνοι. Ολοι στην καθημερινότητά μας αψηφούμε λίγο τον κίνδυνο προκειμένου να μη χάσουμε κάτι που έχουμε κατακτήσει. Μικραίνουμε μέσα μας τον βαθμό επικινδυνότητας που μπορεί να έχει μια πράξη μας, προκειμένου να την κάνουμε, όσο μικρή κι αν είναι αυτή ή ανούσια κι αν ακούγεται. Ολα αυτά έχουν τις συνέπειές τους και όταν βρισκόμαστε ενώπιόν τους τότε πάμε να αποποιηθούμε την ευθύνη» υπογραμμίζει ο δημιουργός της παράστασης.

ΑΝΑΛΗΨΗ ΕΥΘΥΝΩΝ. Επί σκηνής, οι Γιώργος Γάλλος, Αννα Μάσχα, Κωνσταντίνος Μπιμπής, Λίλα Μπακλέση, Αννα Λουιζίδη και Δημήτρης Σέρφας στήνουν έναν φαινομενικά ειδυλλιακό κόσμο, ο οποίος θα καταρρεύσει όταν το παρελθόν ξυπνάει κι έρχεται να κυνηγήσει τους ήρωες επειδή κάποτε αρνήθηκαν να αναλάβουν τις ευθύνες τους. Εκεί η ηθική αρχίζει να αχνοφαίνεται, έρχεται τελικώς η συνειδητοποίηση ότι «Ηταν όλοι τους παιδιά μου». Αραγε ο σκηνοθέτης για ποιον θα μπορούσε να πει αυτή τη φράση που έγινε τίτλος για τον Μίλερ; «Νομίζω εγώ προσπαθώ πάντα στη ζωή μου, χωρίς να σημαίνει πως το καταφέρνω συνέχεια, να σκέφτομαι ότι δεν θα ήθελα ποτέ να κάνω στους άλλους αυτό που δεν θα ήθελα να κάνουν σε εμένα. Οπότε ίσως με αυτόν τον τρόπο είναι σαν να σκέφτεσαι ότι αν ο άλλος ήσουν εσύ ή ήταν το παιδί σου, θα ήθελες να σου μιλήσει έτσι; Στη δουλειά να σου φερθεί έτσι; Με αυτή την έννοια το πιο γενικό “ήταν όλοι τους παιδιά μου” είναι κάτι τέτοιο. Αν σκεφτούμε ότι είτε σε εμάς είτε σε έναν δικό μας άνθρωπο δεν θα θέλαμε κάποιος να πει ή να κάνει κάτι έτσι, αντίστοιχα λοιπόν δεν θα πρέπει κι εμείς να πούμε ή να κάνουμε κάτι άλλο. Αν το σκεφτόμασταν όλο αυτό πριν δράσουμε σε οτιδήποτε, θα ήταν αλλιώς τα πράγματα» καταλήγει ο Γιώργος Νανούρης.