Σε κομβικό σημείο για την επανένωση

Η ανάγκη της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα προκύπτει από την ιδιαιτερότητα και τη μοναδικότητά τους σε αντίθεση με άλλα λεηλατημένα καλλιτεχνικά έργα και μνημεία της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς, που χαρακτηρίζονται από αυτοτελή, αυθύπαρκτη και ανεξάρτητη από το εκάστοτε φυσικό περιβάλλον υπόσταση. Τα Γλυπτά του Παρθενώνα αποτελούν οργανικά και αναπόσπαστα μέρη ενός σύνθετου αρχιτεκτονήματος και καθολικού καλλιτεχνικού δημιουργήματος, τα οποία συναποτελούν με αυτό μια ενιαία και αδιαίρετη φυσική, αισθητική και νοηματική οντότητα. Ως όλον, το οικοδόμημα βρίσκεται σε άμεση διαλεκτική σχέση και συνάφεια με τα οικοδομήματα που το περιβάλλουν, μαζί με τα οποία συγκροτούν στο σύνολό τους μια αδιάσπαστη ενότητα, η οποία προσδιορίζεται και αναδεικνύεται από τον Βράχο και το φυσικό τοπίο της Ακρόπολης των Αθηνών. Η ενότητα αυτή έχει συγκεκριμένο ιδεολογικό και νοηματικό υπόβαθρο. Εκπέμπει συγκεκριμένα μηνύματα και συμβολισμούς.

Η απομάκρυνση των Γλυπτών από το φυσικό τους περιβάλλον διαρρηγνύει αυτήν την ενότητα. Αποστερεί το εννοιολογικό πλαίσιο, που καθιστά δυνατή την κατανόηση και την ερμηνεία τους, διαστρεβλώνει και αλλοιώνει τα μηνύματα και τους συμβολισμούς του ίδιου του Παρθενώνα και, εν τέλει, ολόκληρου του μνημειακού συνόλου της Ακρόπολης.

Ομως ο Παρθενώνας, εκτός από δημιούργημα μοναδικής καλλιτεχνικής σπουδαιότητας και αξίας – και ένα εκ των σημαντικότερων και πλέον εμβληματικών μνημείων της ανθρωπότητας – αναγνωρίζεται καθολικά ως το κατεξοχήν σύμβολο των θεμελιωδών αρχών και αξιών της παγκόσμιας Κοινωνίας των Πολιτών. Ιδιαιτέρως μάλιστα, των επιτευγμάτων του κλασικού ελληνικού Πολιτισμού και της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, που συνιστούν βασικά θεμέλια του ευρωπαϊκού και του δυτικού πολιτισμού.

Είναι απολύτως σαφές ότι το ζήτημα της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα είναι νομικό, επιστημονικό και ηθικό. Είναι, όμως, και εξόχως πολιτικό ζήτημα.

Η Ελληνική Πολιτεία δηλώνει συνεχώς την ειλικρινή πρόθεσή της να επεξεργαστεί δημιουργικές λύσεις, προκειμένου η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα στη γενέθλια γη, στην Αθήνα, στο Μουσείο της Ακρόπολης, να μη δημιουργήσει κενό στις συλλογές και στο εκθεσιακό πρόγραμμα του Βρετανικού Μουσείου. Για τον λόγο αυτόν προσφέρει περιοδικές εκθέσεις και δάνεια αρχαιοτήτων υψηλού κύρους, καλλιτεχνικής και ιστορικής σπουδαιότητας και αξίας, που θα διατηρούν αμείωτο και, ασφαλώς, θα ανανεώνουν το ενδιαφέρον του κοινού.

Το αίτημα της Ελλάδας, με την υποστήριξη της διεθνούς κοινότητας, για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα έχει εισέλθει σε μια φάση κορύφωσης και ωριμότητας. Τα επιστημονικά, ιστορικά, νομικά και ηθικά ζητήματα έχουν πλέον απαντηθεί. Τα επιχειρήματα όλων των πλευρών έχουν εκτεθεί και αξιολογηθεί. Οι δικαιολογίες, οι προφάσεις και τα προσχήματα του παρελθόντος έχουν οριστικά καταλυθεί. Οι διεθνείς οργανισμοί και η παγκόσμια κοινωνία των πολιτών έχουν αποφανθεί. Το ίδιο και η μεγάλη πλειοψηφία του βρετανικού λαού. Παραδοσιακοί πολέμιοι της επιστροφής των Γλυπτών έχουν μετατραπεί σε δεδηλωμένους υπέρμαχους της επανένωσής τους.

Εν τω μεταξύ, τα τελευταία τέσσερα χρόνια, έχουν συντελεστεί μερικά γεγονότα ιδιαίτερης σημασίας: 1. Η Απόφαση UNESCO, το 2021, που αναγνωρίζει τον διακρατικό χαρακτήρα του ζητήματος και το δίκαιο και νόμιμο του ελληνικού αιτήματος, 2. Η επιστροφή του θραύσματος Fagan, αρχικά ως «κατάθεση» και αμέσως μετά ως οριστική επιστροφή του και επανένωση με τη ζωφόρο, 3. Η επιστροφή και η επανένωση των τριών θραυσμάτων από τα Μουσεία του Βατικανού, 4. Η μαρτυρία της εκπροσώπου της Τουρκίας στην αρμόδια επιτροπή της UNESCO για τη μη ύπαρξη φιρμανιού, που επέτρεπε στον Ελγιν την απομάκρυνση των Γλυπτών από το μνημείο.

Σήμερα, βρισκόμαστε σε ένα κομβικό σημείο. Στη Μεγάλη Βρετανία υπάρχει μια νέα κυβέρνηση, των Εργατικών, η υπουργός Πολιτισμού της οποίας δηλώνει ότι εξετάζει τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών. Το Βρετανικό Μουσείο έχει νέα διοίκηση, που έχει κάθε λόγο να ακολουθήσει τις διεθνείς ηθικές αρχές στα θέματα των επαναπατρισμών.

Στη Μεγάλη Βρετανία υπάρχουν, αυτή τη στιγμή, οι προϋποθέσεις για να γραφτεί μια ακόμη ιστορική σελίδα στις παραδοσιακά εξαιρετικά ισχυρές φιλικές σχέσεις των δύο χωρών και των δύο λαών, του Βρετανικού και του Ελληνικού. Η Μεγάλη Βρετανία έχει τη δυνατότητα, τώρα, να διαμορφώσει μια νέα συνθήκη στην παγκόσμια πολιτιστική ιστορία.

Τα οφέλη θα είναι τεράστια όχι μόνον για την Ελλάδα και την Αγγλία, αλλά για ολόκληρη την ανθρωπότητα, σύμβολο της οποίας είναι ο Παρθενώνας.

Η δρ Λίνα Μενδώνη είναι υπουργός Πολιτισμού