Το μετέωρο βήμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Είναι γεγονός, ότι, από την υπογραφή της Συμφωνίας των Αθηνών, ζούμε μια από τις πιο ομαλές περιόδους στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας. Παράλληλα, μεταξύ των δύο στρατιωτικών επιτελείων, ξεκινούν τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης που θα προσφέρουν δικλίδες εκτόνωσης της έντασης όποτε και αν αυτή προκύψει.

Ολα αυτά είναι αναμφισβήτητα θετικά. Το κλίμα έχει αλλάξει ανάμεσα στις δύο χώρες, οι πολίτες νιώθουν πιο ασφαλείς. Βέβαια αν και οι υπερπτήσεις στο Αιγαίο είναι σχεδόν μηδενικές, η ρητορική της Γαλάζιας Πατρίδας αλλά και τα γεγονότα κοντά στην Κάσο το καλοκαίρι υποδηλώνουν ότι τίποτα δεν έχει λυθεί και ανά πάσα στιγμή η κατάσταση μπορεί να πάρει φωτιά.

Κατά βάση, όσο οι επαφές περιορίζονται στο καλό κλίμα χωρίς να εισέρχονται στην ουσία των προβλημάτων, πραγματική ειρήνη στην περιοχή δεν μπορεί να υπάρξει.

Δυστυχώς, η κυβέρνηση Μητσοτάκη είναι πεισμένη ότι είναι αδύνατη η επίλυση των διαφορών μας με τη γείτονα και ότι μόνο πολιτικό κόστος μπορεί να έχει κάθε ανάλογη προσπάθεια. Αρα, οι επαφές περιορίζονται αποκλειστικά σε κινήσεις που ενισχύουν την φιλική ατμόσφαιρα. Ομως αυτό δεν οδηγεί σε μια βιώσιμη κατάσταση. Η σταθερή αναφορά του Ερντογάν στη Γαλάζια Πατρίδα – που κατά βάση αμφισβητεί την κυριαρχία των ελληνικών νησιών – αλλά και η πολιτική της μεγάλης περιφερειακής δύναμης που ακολουθεί η Αγκυρα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν επιτρέπει να εμπεδωθεί η αναγκαία σταθερότητα στην περιοχή.

Αν κάτι επίσης διδαχθήκαμε αυτή την περίοδο είναι ότι οι περίφημες τριμερείς ή τετραμερείς συμμαχίες μας δεν επιτρέπουν τον εφησυχασμό: η Αίγυπτος που μοιράζεται πολλά κοινά συμφέροντα με την Τουρκία ήταν προδιαγεγραμμένο ότι κάποια στιγμή θα επαναπροσέγγιζε τον Ερντογάν, όπως και συνέβη. Καταλύτης υπήρξε η κατάσταση στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στη Γάζα που έφεραν κοντά τις δύο πλευρές. Ετσι, η όλη συζήτηση για απομόνωση της Τουρκίας στην περιοχή και για τις πανίσχυρες συμμαχίες μας κατέρρευσε με κρότο. Η αναθέρμανση των ευρωτουρκικών σχέσεων και η επανέναρξη του διαλόγου Τουρκίας – ΕΕ που είχε διακοπεί από το 2019 είναι σίγουρα ένα χαρτί στα χέρια της Αθήνας. Αυτή αναπόδραστα περνάει από την Ελλάδα και την Κύπρο και όπως είδαμε – με τη συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόσφατο γεύμα των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ – και η Λευκωσία θέλει να δώσει ευκαιρίες στην Αγκυρα.

Σε κάθε περίπτωση, στη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν στην Νέα Υόρκη, στα τέλη Σεπτεμβρίου, δεν έχουμε να περιμένουμε κάποια δραματική αλλαγή στις σχέσεις των δύο χωρών ή άνοιγμα της ατζέντας των «δύσκολων σημείων» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας. Αρα πέρα από τη συνέχιση της συζήτησης για θέματα χαμηλής πολιτικής αλλά και μια απόφαση για το χρονοδιάγραμμα για τα επόμενα βήματα του διαλόγου δεν προβλέπεται κάτι νέο.

Ούτε έναρξη συζήτησης για το θέμα των θαλασσίων ζωνών, ούτε ουσιαστική συζήτηση για το Κυπριακό (για το οποίο ο ΟΗΕ προωθεί την επανέναρξη των συνομιλιών) προβλέπεται υπό τις σημερινές συνθήκες. Πώς όμως τοποθετείται η Αθήνα στην τουρκική θέση ότι το Κυπριακό πρέπει να μείνει εκτός των ελληνοτουρκικών αλλά και των ευρωτουρκικών σχέσεων; Αυτό ακόμη δεν είναι σαφές.

Διατήρηση του status quo, ηρεμία και καλό κλίμα είναι το μέγιστο που μπορούμε να προσδοκούμε. Γιατί αυτό εξυπηρετεί και τους δύο ηγέτες. Χωρίς όμως να τεθούν τα ουσιαστικά ζητήματα, καμία σταθερότητα και βιώσιμη ειρήνη δεν είναι εφικτή.

Η Μαριλένα Κοππά είναι καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής, κοσμήτορας της Σχολής Διεθνών Σπουδών, Επικοινωνίας και Πολιτισμού, Πάντειο Πανεπιστήμιο