Αλυτος γρίφος

Από τους μεγαλύτερους θεατρικούς γρίφους όλων των εποχών, ο «Αμλετ» του Ουίλιαμ Σαίξπηρ ίσως είναι και το μόνο έργο, εκτός απ΄ αυτά του αρχαίου δράματος, που εμπεριέχει τόσο πολλά θέματα και θέτει, συγχρόνως, τόσο πολλά ερωτήματα: για τον άνθρωπο, τη ζωή και τον θάνατο, για την εξουσία και την εκδίκηση, για τον έρωτα και την απελπισία, για την ύπαρξη και την ανυπαρξία. Γι΄ αυτό και κάθε ανέβασμα, εντός ή εκτός Ελλάδας, διαχρονικά, είναι και μια επιλογή του σκηνοθέτη να φωτίσει μία ή περισσότερες πλευρές – πτυχές του «Αμλετ». Κι αυτή η επιλογή αποτελεί και το κλειδί για την παράσταση που προτείνει.

Ενας μεσαιωνικός μύθος βρίσκεται στην αφετηρία της ιστορίας του δανού πρίγκιπα που σχεδίαζε την εκδίκηση του θείου του για τον θάνατο του πατέρα του. Αυτός ο μύθος που ενέπνευσε κατά τη διάρκεια των αιώνων που μεσολάβησαν ποιητές και συγγραφείς, έρχεται να συναντήσει τον Τόμας Κιντ και την «Ισπανική Τραγωδία» του. Ενώ ο ίδιος ο Κιντ πιθανολογείται ότι συνέγραψε έναν πρώιμο Αμλετ (Ur – Hamlet), που μαζί με όσα προηγήθηκαν αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τον Σαίξπηρ.

«Η Τραγική Ιστορία του Αμλετ, Πρίγκιπα της Δανιμαρκίας», όπως είναι ο πρωτότυπος τίτλος («The Tragicall Historie of Hamlet, Prince of Denmarke»), πιθανολογείται ότι γράφτηκε το 1602, μια που το 1603 είναι η πρώτη ημερομηνία της κυκλοφορίας της έκδοσης της σαιξπηρικής τραγωδίας. Στην Ελλάδα πρωτοπαρουσιάστηκε το 1937 απ΄ το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Δημήτρη Ροντήρη με τον Αλέξη Μινωτή. Εκτοτε μετρά δεκάδες ανεβάσματα, ενώ έχει απασχολήσει, μεταφραστικά, κορυφαίους του είδους.

Στην παράσταση που υπογράφει ο Θέμης Μουμουλίδης, η μετάφραση του Γιώργου Χειμωνά είναι ήδη μια καθοριστική επιλογή για τον τρόπο που ο σκηνοθέτης αντιμετωπίζει αυτή την τραγωδία. Οπως έχει πει αναφορικά με το έργο ο Χειμωνάς, «ο Αμλετ με ενδιαφέρει προσωπικά ο ίδιος, όλη η σύνθεση αυτού του προσώπου, ως λογοτεχνικού πλάσματος. Είναι από τα πιο σημαντικά του λογοτεχνικού πανθέου». Για να προσθέσει ότι «κανένα άλλο πλάσμα δεν μίλησε τόσο ωμά, άκαμπτα, βάναυσα για θέματα ουσίας του ανθρώπου».

Παιχνίδι με την τεχνολογία

Μέσα σ΄ ένα σκηνικό σύμπαν που δεν ορίζεται ούτε απ΄ τον τόπο ούτε απ΄ τον χρόνο αλλά από την τεχνολογία και τα μέσα της (ευτυχώς, χωρίς υπερβολές), ο Θέμης Μουμουλίδης στήνει το σύμπαν του δικού του «Αμλετ». Σ΄ ένα παιχνίδι με τους φωτισμούς και τις προβολές, τα βίντεο και τα εφέ, τους ήχους και τις μουσικές, τις παρουσίες και, κυρίως, τις σκιές, ξεδιπλώνει το κουβάρι που φέρνει αντιμέτωπους τους ήρωές του με τον «σάπιο» κόσμο. Παρά τις σκηνικές του προσπάθειες, ούτε όλοι οι γρίφοι λύνονται ούτε όλες οι σκηνικές λύσεις είναι σαφείς και ξεκάθαρες. Ωστόσο υπάρχει ένα νήμα που δεν αφήνει μετέωρη την παράσταση, επιτρέποντάς της να αγγίξει τη σαιξπηρική θεματολογία μέσα από την ύπαρξη και τον λόγο του Αμλετ. Αυτό ακριβώς κάνει ο Μουμουλίδης: έχει τον Αμλετ και μέσα από εκείνον το έργο.

Γι΄ αυτό και ήταν καθοριστική η επιλογή του Αναστάση Ροϊλού. Σ΄ έναν από τους σημαντικότερους ρόλους του παγκόσμιου ρεπερτορίου και σίγουρα στην πιο ισχυρή αναμέτρησή του με το θέατρο, ο Ροϊλός βυθίστηκε στον Αμλετ και εμποτίστηκε από αυτόν. Βήμα βήμα κατάφερε να ακολουθήσει την πορεία του χωρίς να τον προδώσει αλλά και χωρίς να τον αποκωδικοποιήσει – οι γρίφοι πρέπει να παραμένουν γρίφοι. Η ερμηνεία του, πνευματική, νεανική, βαθιά, αλλά πρωτίστως ανθρώπινη, τον καθιστά μάρτυρα ενός κόσμου που γκρεμίζεται. Η Ιωάννα Παππά – Γερτρούδη είναι μεστή, ουσιαστική, τραγική. Πλάι της, Κλαύδιος, ο Μιχάλης Συριόπουλος εμπεριέχει και καταθέτει τα συστατικά του κόσμου που διαλύεται – ανεπιστρεπτί;