Πυξίδα και ζυγαριά

Τα συστατικά είναι όλα εκεί, σε ποσότητα και ποιότητα, με τα τούτα και τα εκείνα τους, με τα όλα τους: Με τον τίτλο «Τότε, τώρα, πάντα» η επιθεώρηση επέστρεψε δυναμικά σε μια παράσταση που περιλαμβάνει και συνδυάζει όλα όσα απαιτεί το θεατρικό αυτό είδος σήμερα. Στην σκηνή του Αλσους απλώθηκε ένας θίασος που θέλησε να επιβεβαιώσει ότι υπάρχει ένα αόρατο νήμα που ενώνει γενιές, καλλιτέχνες κι όλoυς-όλα μαζί με το κοινό. Και το κατάφερε.

Με την υπογραφή του Σταμάτη Φασουλή, βαθύ γνώστη – και εραστή – της επιθεώρησης, την οποία και ανανέωσε τη δεκαετία του ’70 με το «Ελεύθερο Θέατρο» και, μετέπειτα, την «Ελεύθερη Σκηνή», το «Τότε, τώρα, πάντα» αποτυπώνει το σήμερα, έτσι όπως διαμορφώθηκε μέσα στις δεκαετίες που έχουν μεσολαβήσει. Η παράσταση παραπέμπει στις φαντασμαγορικές εποχές του είδους, με την πραγματικότητα να γλιστράει στη σκηνή και να αποκτά, μέσα από τον σχολιαστικό και χιουμοριστικό λόγο, μια πικάντικη οξύτητα. Το γέλιο βγαίνει αβίαστα αλλά κρύβει μέσα του μικρές ρωγμές – γιατί πολλά απ’ αυτά που λέγονται επί σκηνής μας κάνουν να γελάμε… με τα χάλια μας.

Με την πολιτική να παίζει τον ρόλο του οικοδεσπότη, που κατά τη διάρκεια της βραδιάς θα δώσει τη θέση του στους καλεσμένους του, το θέαμα επικεντρώνεται σε μια σειρά από κοινωνικά θέματα που μας αφορούν: από τα social media ως την τεχνητή νοημοσύνη, από την τηλεόραση ως τους influencer, από τους άστεγους και τους χοντρούς ως τους οικολόγους, απ’ τους απελπισμένους και τους συνωμοσιολόγους ως τους ψηφοφόρους και τους τηλεοπτικούς ήρωες. Οι νέοι και η σχέση τους τόσο με τους γονείς τους όσο και με τους δασκάλους τους αλλά και με την ελληνική γλώσσα, το μπούλινγκ, οι πάσης φύσεως ρατσισμοί και φυσικά η πολιτική ορθότητα. Και  ανάμεσά τους κομμάτια από το «τότε», με νούμερα γραμμένα εδώ και τριάντα ή σαράντα χρόνια που όχι μόνον παραμένουν αναλλοίωτα αλλά σχολιάζουν το «τώρα» με την ίδια, αν όχι και μεγαλύτερη, δύναμη. Από τη διαχρονική και αξεπέραστη «Οικογένεια γα***μαστε» με τη Μίρκα Παπακωνσταντίνου που μετρά τέσσερις δεκαετίες ως το δίδυμο της «ασυνεννοησίας» του Σταμάτη Φασουλή, τώρα, με τον Θοδωρή Αθερίδη, που έχει ήδη κλείσει τα τριάντα του χρόνια, η παράσταση στο Αλσος δεν αφήνει τίποτα απ’ έξω…

Ο θίασος

Χρώματα, βίντεο, τραγούδια, μουσικές με την υπογραφή του Σταμάτη Κραουνάκη, χορευτικά του Φωκά Ευαγγελινού, έρχονται να συνταιριάξουν μ’ έναν θίασο που τους χωράει όλους. Και καθώς μπλέκονται οι γενιές καταλαβαίνει κανείς ότι ούτε το είδος παλιώνει ούτε οι καλλιτέχνες που το εκφράζουν. Παραμένει μια πυξίδα και μια ζυγαριά για τη διαδρομή αλλά και για τη στιγμή: Με κορυφαίο το έμπειρο δίδυμο των Σταμάτη Φασουλή και Μίρκας Παπακωνσταντίνου, τον Αντώνη Λουδάρο και την Ελένη Καστάνη, τον Θοδωρή Αθερίδη και τον αειθαλή Γιώργο Κωνσταντίνου, ο θίασος εμπλουτίζεται από τους Κώστα Κόκλα, Ματίνα Νικολάου, Δήμητρα Ματσούκα, Λευτέρη Ελευθερίου, Ντορέττα Παπαδημητρίου, Τραϊάνα Ανανία, Δέσποινα Πολυκανδρίτου, Αννα Μάγκου, Μιχάλη Παπαδημητρίου, Φαίη Φραγκαλιώτη. Αφησα τελευταίο τον Δημήτρη Γκοτσόπουλο γιατί σ’ αυτή την πρώτη του επαφή με την επιθεώρηση έδειξε πόσο πολλά μπορεί να κάνει σ’ αυτό το τόσο δύσκολο και απαιτητικό είδος.

Αναζητώντας… «Βαρβάρους»

Αν και δεν βρισκόμαστε ακόμα ούτε καν στο μέσον των φετινών Επιδαυρίων, με τρεις παραγωγές να έχουν ήδη παρουσιασθεί ενώ τέσσερις να βρίσκονται ακόμα στο στάδιο της προετοιμασίας για την κάθοδό τους στο αρχαίο θέατρο ως το τέλος Αυγούστου, και το παιχνίδι μοιάζει να είναι ήδη κερδισμένο. Τι εννοώ; Τα τελευταία χρόνια – μετά την πανδημία, το ενδιαφέρον για τις παραστάσεις της Επιδαύρου μοιάζει να έχει ανανεωθεί και το κοινό δείχνει να τις περιμένει. Μαζί με αυτή την αναμονή, κάθε χρόνο αυτό το ίδιο κοινό – με κάποιον λιγότερο ή περισσότερο αυθόρμητο τρόπο, είναι «σαν έτοιμο από καιρό» να αναζητήσει τους «Βαρβάρους» κάθε χρονιάς. Εκείνους στους οποίους θα ρίξει το «ανάθεμα» για το «πώς κατάντησε έτσι σήμερα η τραγωδία» και σε «ποιων τα χέρια έχει πέσει», έχοντας μια ειδική προτίμηση στους ξένους αλλά μην αφήνοντας κι απέξω τους Ελληνες. Συνήθως το ανάθεμα αφορά στους σκηνοθέτες, ενίοτε και στους ηθοποιούς, ενώ δεν μένει ανέπαφο από αυτή την «επίθεση» και το ίδιο το Φεστιβάλ – με το ερώτημα γιατί τους κάλεσε, γιατί τους επέλεξε, δεν ήξερε… Ολα αυτά ανοίγουν, ευτυχώς, κάθε χρόνο την κουβέντα για την αρχαία τραγωδία, τις μεταφράσεις και τη σκηνοθετική ματιά πάνω στο είδος. Και μαζί φέρνουν κι αυτή την αναζήτηση «Βαρβάρων»…

«Και τώρα τι θα γενούμε χωρίς Βαρβάρους – Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις» γράφει ο ποιητής για να επιβεβαιωθεί τόσο συχνά, από τόσους πολλούς και με τόσους διαφορετικούς τρόπους.

Να όμως που φέτος στην Επίδαυρο και ήρθαν οι «Βάρβαροι» και δεν ήταν βάρβαροι, τελικά…

Η παρουσία του Θόδωρου Τερζόπουλου και η δουλειά που κατέθεσε με την «Ορέστεια» (φωτογραφία) του Αισχύλου – και μάλιστα νωρίς  -νωρίς, το δεύτερο διήμερο του Φεστιβάλ στο αρχαίο θέατρο του Πολυκλείτου – ικανοποίησαν το μεγάλο κοινό. Κι όλη αυτή η διάθεση για «ανάθεμα» χάθηκε μπροστά στο θεατρικό γεγονός και αντικαταστάθηκε από μια βαθιά και ουσιαστική επικοινωνία του κόσμου με την παράσταση.

Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι αυτή η «Ορέστεια» φέρνει την υπογραφή ενός δημιουργού που έχτισε με πείσμα, θέληση και πίστη τον θεατρικό του κόσμο, διανύοντας μεγάλες εσωτερικές και εξωτερικές αποστάσεις. Οχι πάντα με τις «ευχές» αλλά ενίοτε και με το «ανάθεμα» και συναντώντας στον δρόμο πολυποίκιλους «Βαρβάρους». Μην  ξεχνώντας όμως ποτέ ότι «το φθάσιμον εκεί είν’ ο προορισμός σου (του)»…