Το χάρισμα

Η ομίχλη είχε καθίσει πυκνή στις γούβες που σχημάτιζαν οι γύρω λόφοι και από ψηλότερα, από το χωριό, μπορούσες να τη δεις να σέρνεται προς την κοιλάδα σαν παγιδευμένο ξωτικό που αναζητά μια διέξοδο. Είχε μπει για τα καλά το φθινόπωρο γεμάτο υγρασία και μια απροσδιόριστη μελαγχολία που οι λιγοστοί κάτοικοι της Αετοράχης την ένιωθαν στο πετσί τους, όμως την έκρυβαν επιμελώς, για να μην τους πάρει από κάτω. Εξάλλου είναι πιθανό, οι εναπομείναντες ντόπιοι που δεν αποτόλμησαν το ταξίδι προς την ξενιτιά τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια, να είχαν συνηθίσει τη μοίρα τους.

Ισως ο μοναδικός νέος άνθρωπος εκεί πάνω στα κατσάβραχα που δεν επηρεαζόταν από το περιβάλλον να ήταν ο Λόης. Τον βοηθούσε η νοητική του ανεπάρκεια, όχι τόση που να μην τον καθιστά λειτουργικό, αρκετή όμως ώστε να μην αντιλαμβάνεται τη βασική υπαρξιακή αγωνία, πως όλοι μας βαδίζουμε προς ένα τέλος προδιαγεγραμμένο και απόλυτο. Η παρουσία βεβαίως ενός παπά στο χωριό κάλυπτε και με το παραπάνω όλες τις κρίσιμες ερωτήσεις για τη μετά θάνατον ζωή.

Κι όμως παρά τούτη την απολυτότητα του τέλους, το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς η ανθρωπότητα είχε πετύχει το ακατόρθωτο, να πατήσει στη Σελήνη, να κάνει αυτό το τεράστιο τεχνολογικό άλμα. Οι κάτοικοι της Αετοράχης δεν ήξεραν τίποτε για το επίτευγμα, τηλεόραση δεν υπήρχε ακόμη στο χωριό. Και πώς να υπάρχει, αφού μόλις πριν λίγους μήνες είχε φτάσει το πολυπόθητο ρεύμα εκεί πάνω, στα χίλια εκατό μέτρα υψόμετρο στις ακρώρειες του Χολομώντα. Κάποιος επιμελής κάτοικος που είχε τελειώσει και το γυμνάσιο στην Αρναία είχε αναφέρει το γεγονός στους συγχωριανούς του διαβάζοντας την εφημερίδα, όμως εκείνοι χασκογέλασαν με τη χοντροκομμένη φάρσα. «Μας κοροϊδεύουνε ψιλό γαζί» αποφάνθηκε ο Θανάσης, ο καφετζής του χωριού. Χασκογέλασαν οι υπόλοιποι, συμφώνησε και ο Λόης που είχε φύγει από το σπίτι του για δουλειά και ήταν περαστικός.

Η δουλειά του Λόη ήταν να παριστάνει το βίντσι, παίζοντας τον ρόλο μιας μηχανής ανυψώσεως. Ηταν αδιανόητα δυνατός, κοντά στο ένα ενενήντα, εκατό κιλά μύες και ενέργεια. Οποιος ήθελε να μεταφέρει κάτι πολύ βαρύ στο χωριό, κάτι ασήκωτο με τα φυσιολογικά δεδομένα, ο Λόης ήταν η λύση. Μπορούσε να σηκώσει καναπέ μονάχος του και να τον πάει βόλτα. Μια φορά συναγωνίστηκε ένα μουλάρι, κατάφερε να φορτώσει στην πλάτη του μισό τόνο ξύλα. Ο Λόης χρίστηκε και επίσημα «ο μουλάρης» του χωριού.

Το φθινόπωρο του 1969 συμπλήρωνε τα τριάντα του και ζούσε με την αδερφή του τη Φωτεινή, δύο χρόνια μεγαλύτερή του. Τα δύο αδέρφια ήταν ορφανά ήδη πριν εικοσαρίσουν, πατέρας και μάνα βρέθηκαν παγωμένοι οκτακόσια μέτρα ψηλότερα στην κορυφή του βουνού. Είχαν ανέβει τόσο ψηλά ψάχνοντας δυο κατσίκες που τους ξέφυγαν. Επιασε χιονοθύελλα και με τα ανύπαρκτα μέσα της εποχής εναντίον της κακοκαιρίας απομονώθηκαν στο διάσελο και πάγωσαν μένοντας ακίνητοι στον χρόνο. Τους βρήκαν δέκα μέρες μετά αγκαλιασμένους.

Η Φωτεινή και ο Λόης τώρα έπρεπε να γίνουν αφεντικά του εαυτού τους. Τη λύση για μια στοιχειώδη επιβίωση την έδωσε αρχικά η Φωτεινή. Είχε μάθει από τη μάνα της κάποιες βασικές αρχές ανάγνωσης του φλιτζανιού καφέ, τις οποίες εξέλιξε κατά πώς βόλευε την ίδια. Κατά μάνα, κατά κύρη έλεγαν όλοι και αποδέχονταν το χάρισμα της Φωτεινής να μπορεί να διαβάζει το φλιτζάνι. Η μάνα της είχε αποδειχτεί μάντης Κάλχας, έπεφτε εννιά στις δέκα φορές μέσα στην πρόβλεψη, κανείς ποτέ δεν είχε αμφισβητήσει αυτήν την ικανότητα, αυτό το χάρισμα.

Η κόρη το πήρε και το εξέλιξε. Με τη βοήθεια του αδερφού της, ο οποίος μπαινόβγαινε λόγω μουλαρο-δουλειάς στα σπίτια των συγκατοίκων τού χωριού, κατάφερε και δημιούργησε μια φήμη. Εύρεση πολύτιμων αντικειμένων ήταν η ειδικότητά της. Χρυσοί σταυροί βάφτισης, βέρες ξεχασμένες, σκουλαρίκια, ενθυμήματα, κολιέ, αλυσιδίτσες χρυσές, όλα αυτά ήταν στο στόχαστρο, στο ραντάρ, όπως θα λέγαμε σήμερα, της Φωτεινής. Το κόλπο ήταν ότι ο Λόης βούταγε από τα σπίτια των συντοπιτών ό,τι πολύτιμο του γυάλιζε και το έφερνε στο σπίτι. Και με το φλιτζάνι που θα διάβαζε κάποια στιγμή η Φωτεινή για το σταυρουδάκι που χάθηκε, θα αναφωνούσε εκστασιασμένη ότι ο σταυρός βρίσκεται στο τάδε μέρος, πιθανότατα έξω από το σπίτι, κάπου παραδίπλα. Η γειτόνισσα θα έβρισκε ακριβώς εκεί το σταυρουδάκι και θα ευχόταν τα καλύτερα για τη μάντισσα Φωτεινή. Και το αντίτιμο θα είχε καθοριστεί από πριν. Σ’ το βρίσκω και μου δίνεις ένα τενεκέ λάδι, αυγά για ένα μήνα, δυο κότες αλανιάρες και σε ειδικές περιπτώσεις, ανάλογα με τη βαρύτητα της εύρεσης, μισό αρνί, ένα μπούτι χοιρινό παστό…

Ετσι πορεύονταν και επιζούσαν κουτσά στραβά τα δύο αδέρφια. Ο μόνος φόβος που υπήρχε ήταν μην τυχόν και κάποιος τους ανακάλυπτε. Ο Λόης με κάθε ευκαιρία εξαφάνιζε από τα σπίτια κατιτίς το «πολύτιμο», ο άτυχος χαμένος το αναζητούσε στο φλιτζάνι της Φωτεινής και κείνη το αποκάλυπτε με κόπο φανερό, το παίδευε αποδώ, το παίδευε αποκεί, μέχρι που το κατακάθι του καφέ έδινε σημάδι.

«Κάτω από το σκέπασμα της γούρνας το βλέπω» έλεγε βαρυγκομώντας τάχα από την προσπάθεια η Φωτεινούλα, εκεί όπου ο Λόης είχε φροντίσει να το παραχώσει σε ανύποπτο χρόνο.

Ολα καλά και ωραία μέχρι τον Αύγουστο που πέρασε, ένα μήνα μετά την προσσελήνωση του μεταλλικού εντόμου της ΝΑΣΑ στον δορυφόρο μας. Ο Περικλής της κυρά-Ματούλας πήρε μάτι σε ανύποπτο χρόνο τον Λόη που καταχώνιαζε μια αλυσίδα στο βάθος ενός κάρου έξω από το σπίτι του. Ηταν η γυναίκα του που την είχε χάσει και είχε φάει τον κόσμο ολάκερο να τη βρει, ενθύμιο της προγιαγιάς της, αγαπημένο οικογενειακό κειμήλιο. Του το είχε δείξει περήφανη του Λόη μια μέρα κι εκείνος έκανε την υποσημείωση στο βάθος του λιγοστού μυαλού του.

Μια βδομάδα μετά, με αφορμή την αλλαγή μιας ρόδας του κάρου που είχαν και φώναξαν τον «μουλάρη» του χωριού για βοήθεια, ο Λόης βούτηξε την αλυσίδα. Η συνέχεια ήταν προδιαγεγραμμένη. Η γυναίκα μετά από μάταιες έρευνες κατέληξε στη Φωτεινούλα για καφέ. Κι εκείνη αφού τάχα παιδεύτηκε τρεις-τέσσερις φορές να εντοπίσει το πολύτιμο αγαθό, μια καθαρή από τα σύννεφα Παρασκευή την είδε μπροστά της, στο νοητικό ταμπλό του υποσυνείδητού της.

«Είναι κάτω από την τραβέρσα του κάρου σας» αποφάνθηκε εμφανώς ανακουφισμένη που επιτέλους το χάρισμά της είχε δώσει καρπό.

Ομως λίγες ώρες πριν ο Περικλής είχε δει τον Λόη να τη βάζει ακριβώς εκεί. Εξαγριωμένος πήγε και τα είπε όλα χαρτί και καλαμάρι στη Φωτεινή, αλλά το μεγάλο του λάθος ήταν πως δεν τα εκμυστηρεύτηκε πριν σε κανέναν άλλο.

Τα δυο αδέρφια βρέθηκαν εκείνο το ίδιο βράδυ μπροστά στο μεγαλύτερο δίλημμα της ζωής τους. Αν ο Περικλής το έκανε βούκινο στο χωριό, το χάρισμα της Φωτεινής, η μαντική και άκρως αποδοτική περιπέτεια στο κατακάθι του καφέ θα πήγαινε περίπατο, συν φυσικά τις συνέπειες από τόσα παρόμοια περιστατικά που είχαν ήδη λάβει χώρα στην Αετοράχη.

Την επόμενη μέρα ο Περικλής εξαφανίστηκε. Απλά, όμορφα και ωραία, κατά το λαϊκό, «άνοιξε η γης και τον κατάπιε». Και σε ένα βαθμό αυτό ήταν απολύτως ακριβές. Ο Λόης, καθώς το θύμα επέστρεφε νύχτα στο σπίτι, τον γράπωσε με τα χέρια του σαν μέγγενη, τον σήκωσε στον αέρα και του κοπάνησε το κεφάλι στο πλακόστρωτο λες κι ήταν χταπόδι για γούλισμα. Υστερα ημιθανή τον φούνταρε στο πηγάδι μιας γειτόνισσας. Η Φωτεινούλα δεν κούνησε βλέφαρο όταν της το είπε ο αδερφός της. Είχε ήδη συμφωνήσει τα πράγματα να γίνουν έτσι. Παιδεύτηκε είναι αλήθεια, αλλά ο αποκλεισμός τους από οποιαδήποτε κοινωνικότητα στο μικρό χωριό λόγω του στίγματος που θα κουβαλούσαν πλέον θα τους αφαιρούσε μια και καλή κάθε πιθανότητα επιβίωσης.

Δέκα μέρες αργότερα και με τον Περικλή χαμένο, κατέφτασε στην Αετοράχη ένας ενωμοτάρχης από την Αρναία, επαρχιακή πρωτεύουσα της περιοχής. Ο ενωμοτάρχης, ονόματι Σπυρίδων, συνοδευόμενος από έναν υπενωμοτάρχη «βοηθό», κατέβαλε κάθε φιλότιμη προσπάθεια να βγάλει κάποια άκρη στο μυστήριο της εξαφάνισης του Περικλή. Εις μάτην ατυχώς. Κανείς δεν τον είχε δει τις τελευταίες ώρες πριν σβήσει το στίγμα του από τον χάρτη. Υπήρξε και τυχερός ο Λόης, αφού πράγματι, όταν τον πρόφτασε παρακολουθώντας τον για ώρα κοντά στο έβγα του χωριού, είχε ήδη βραδιάσει και δεν κυκλοφορούσε ψυχή.

Ο Σπυρίδων πέρασε από κόσκινο σχεδόν όλο το χωριό χωρίς να βγάλει άκρη. Η γυναίκα του Περικλή ήταν η μόνη που έδινε κάποιο θολό στοιχείο, έλεγε ότι είχε δει τον άντρα της να πηγαίνει εξαγριωμένος στης Φωτεινής το σπίτι. Η ίδια η Φωτεινή δικαιολόγησε την τσαντίλα του Περικλή χωρίς να την αρνηθεί. Είπε ότι ο συγχωριανός μάλλον είχε θυμώσει με τη γυναίκα του για την αφόρητη ακαταστασία που την διακατείχε, εξαιτίας της οποίας έχανε ένα σωρό πράγματα και ήταν έξαλλος με την ευπιστία που η γυναίκα του εμπιστευόταν την καφετζού για να βρει τα απολεσθέντα. Ομως η αξιοπιστία της Φωτεινής ήταν αδιαμφισβήτητη, όλο το χωριό ήξερε πόσο καλή ήταν στο φλιτζάνι.

Δυο μέρες μετά την έλευση του Σπυρίδωνος στην Αετοράχη, η βρώμα που άρχισε να αναδύει το νερό του πηγαδιού οδήγησε στην ανακάλυψη του πτώματος. Τρεις επιδέξιοι νοματαίοι χρειάστηκε να κατέβουν στο πηγάδι και να βγάλουν στην επιφάνεια τον άμοιρο Περικλή. Είχε σοβαρό χτύπημα στο κεφάλι, αυταπόδεικτο σημάδι πως το κοπάνησε πέφτοντας στα τοιχώματα του πηγαδιού. Το γιατί ο Περικλής κατέληξε εκεί δεν απασχόλησε και πολύ τη χωροφυλακή. Ατύχημα ήταν η ευκολότερη εικασία. Το συντριπτικό κάταγμα στο κεφάλι του θύματος αποδόθηκε πολύ λογικά στην πτώση στο πηγάδι και στα πέτρινα τοιχώματα.

Αρκετές μέρες μετά την άφιξή του, ο ενωμοτάρχης Σπυρίδων, έχοντας γνωρίσει τους πάντες στο χωριό και λίγο πριν την αναχώρησή του έκανε μια τελευταία επίσκεψη στο κονάκι της Φωτεινούλας. Είχε ο ίδιος χάσει, πριν κάτι μήνες, ένα πολύτιμο παράσημο που του είχε δοθεί για εξαιρετική απόδοση στην υπηρεσία. Είχε ραφτεί πρόχειρα στη στολή του και όταν κατά λάθος ξηλώθηκε, κάπου παράπεσε. Ηπιε τον καφέ του μπροστά στη Φωτεινή που τον κοίταζε με προσοχή και κάποιον ενδόμυχο φόβο πως θα καταλάβει τα πάντα.

Μετά το απαραίτητο δεκάλεπτο που χρειάζεται το κατακάθι να σχηματίσει τα παρελθόντα αλλά και τα μελλούμενα, η χαρισματική γυναίκα αφιέρωσε αρκετή ώρα χαζεύοντας τον πάτο του φλιτζανιού. Αποφάνθηκε τέλος σιβυλλικά πως το παράσημο βρισκόταν «ανάμεσα στο κρύο και στη ζέστη», αφήνοντας τον Σπυρίδωνα με την απορία της ερμηνείας. Οταν λιγότερο από ένα μήνα αργότερα ο ενωμοτάρχης μετακόμισε λόγω μετάθεσης από την Αρναία στον Πολύγυρο και το ψυγείο του μεταφέρθηκε στο φορτηγό, βρέθηκε το μικρό παραλληλόγραμμο παράσημο της ευδόκιμου υπηρεσίας. Ανάμεσα στο κρύο ψυγείο και στα ζεστά πλακάκια.

Το 2022 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Τόπος το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Ξανθόπουλου με τίτλο Το τελευταίο κορίτσι.