Μην είν’ οι κάμποι;

Τους τελευταίους μήνες, με αφορμή την επέτειο, έχω διαβάσει κι έχω ακούσει τόσες αναλύσεις, εξηγήσεις, μελέτες, απόψεις, θεωρίες για τη Μεταπολίτευση που τα έχω κάνει αχταρμά στο κεφάλι μου. Ετσι που μου ‘ρχεται δηλαδή να απαγγείλω εκείνο το ποίημα του Πολέμη που λέγαμε στο Δημοτικό. «Τι είν’ η πατρίδα μας; Μην είν’ οι κάμποι; Μην είναι τ’ άσπαρτα, ψηλά βουνά;».

Τι είναι η Μεταπολίτευση; Τι σηματοδοτεί πέρα από την πτώση της χούντας; Και φέτος τι ακριβώς γιορτάζουμε; Πενήντα χρόνια Μεταπολίτευσης ή πενήντα χρόνια από τη Μεταπολίτευση; Ή μήπως τα πενήντα χρόνια της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας; Εκτός κι αν αναφερόμαστε κυρίως στη γενιά της Μεταπολίτευσης η οποία πλέον πάει για απόσυρση και οι νεότεροι αγαπούν να μισούν. Και ποια είναι ακριβώς η γενιά της Μεταπολίτευσης; Αυτοί που αντιστάθηκαν στη χούντα και οδήγησαν στην ανατροπή της ή αυτοί που «ξεπετάχτηκαν» τα πρώτα χρόνια της αλλαγής του πολιτεύματος; Είναι τα τραγούδια της; Κι αν είναι, μόνο τα επαναστατικά ή και τα ελαφρολαϊκά της ίδιας εποχής; Μήπως είναι και οι ταινίες του λεγόμενου Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, το ρίγος όταν είδαμε για πρώτη φορά τον «Θίασο» του Αγγελόπουλου ή μήπως αυτές που, όπως λέει ο Σαββόπουλος, «…οδηγήσαν μια γενιά στα πιο βαθιά χασμουρητά»; Μην είναι η αισθητική και το στυλ, αυτή που μας έκανε εκείνα τα χρόνια να κυκλοφορούμε ντυμένες κάτι ανάμεσα σε χωριατοπούλες και Τουπαμάρος; Ή μήπως η γλώσσα μας που άλλαξε σε μια νύχτα και λέγαμε τον Οκτώβριο Οχτώβρη;

Ακριβώς όπως το λέει το ποίημα. «Ολα πατρίδα μας, κι αυτά κι εκείνα». Ολα τα παραπάνω και πολύ περισσότερα. Η πορεία στην πρώτη επέτειο του Πολυτεχνείου, ο Γιώργος Χαραλαμπόπουλος δαφνοστεφανωμένος στην επιστροφή του από την εξορία, ο Καραμανλής καθώς κατεβαίνει από το αεροπλάνο, ο Ανδρέας με το ζιβάγκο, η Μελίνα, το Ελεύθερο Θέατρο, ο εκτοπισμός των χουντικών στην Τζια, οι φωτογραφίες από τη δίκη τους, οι μεγάλες συναυλίες, η Αθηνά Παναγούλη, η νομιμοποίηση του ΚΚΕ, η «Αυγή», ο «Ριζοσπάστης».

Για τον καθένα η Μεταπολίτευση είναι και κάτι διαφορετικό. Για μένα που το ξεκίνημα της εφηβείας μου συνέπεσε με την πτώση της χούντας είναι, τώρα πια, στιγμές. Στιγμές και στιγμιότυπα που «καρφώθηκαν» στη συνείδηση με τέτοιον τρόπο ώστε μετασχηματίστηκαν σε χρόνο. Που μόνο να τα αναπολήσω μπορώ, ούτε να τα αξιολογήσω ούτε να τα προβάλω στο παρόν. Και πότε τέλειωσε αυτή η εποχή αφού κι αυτό είναι ένα ζήτημα; Μόνο προσωπικά μπορώ να μιλήσω και να προσδιορίσω αυτό το «τέλος» στην απαρχή της απομυθοποίησης εκείνης της περιρρέουσας επαναστατικότητας που μας έζωνε από παντού. Οταν σταματήσαμε να λέμε «καρβέλι» το ψωμί του τοστ και όταν τολμήσαμε να αλλάξουμε τους στίχους των «ηρωικών» τραγουδιών. «Μ’ ένα μαγιό μού μίσεψες, μ’ ένα μαγιό σε χάνω» όπως τραγουδούσαν στο Ελεύθερο Θέατρο. Οταν δηλαδή, καταφέραμε να γελάσουμε με τα πάθη μας.

Γλυκαίνω όταν ακούω νέα παιδιά που δεν ζούσαν τότε να προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τη Μεταπολίτευση. Μόνο ακαδημαϊκά μπορούν να το κάνουν αυτό. Διότι, ουσιαστικά, η Μεταπολίτευση ήταν ένα συναίσθημα που επειδή μοιράστηκε με τόσο πολλούς, κρατάει ακόμη.