Η Ευρώπη ως λεία

Η Ευρωπαϊκή Ενωση απέτυχε να μετεξελιχθεί σε ενιαία γεωστρατηγική οντότητα διότι αποδείχθηκε απρόθυμη ή ανίκανη να διαμορφώσει κοινή εξωτερική πολιτική και άμυνα. Ομως, χωρίς αυτά καμία ομοσπονδία ή συνομοσπονδία δεν απέκτησε ποτέ πραγματική ισχύ ή έστω ικανότητα μεσοπρόθεσμης επιβίωσης. Η Ελβετία, οι ΗΠΑ και άλλες σύνθετες κρατικές οντότητες ξεκίνησαν ως χαλαρές συνομοσπονδίες αλλά γρήγορα συγκρότησαν κοινή εξωτερική πολιτική και άμυνα. Η Ευρωπαϊκή Ενωση, αντιθέτως, συνεχίζει να είναι μια μορφή διακρατικής συνεργασίας, αλλά οι γεωστρατηγικές αποφάσεις λαμβάνονται σε επίπεδο κρατών. Τα διάφορα όργανα (ύπατος εκπρόσωπος εξωτερικής πολιτικής, πρόεδρος της Επιτροπής, πρόεδρος του Συμβουλίου κ.λπ.) στερούνται οιασδήποτε πραγματικής αρμοδιότητας και δυνατότητας λήψης γεωστρατηγικών αποφάσεων.

Κάθε κράτος-μέλος της ΕΕ χωριστά δεν διαθέτει τόση ισχύ ώστε να κινηθεί αυτόνομα στον παγκόσμιο χάρτη. Ακόμα και εάν διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο, όπως η Γαλλία, δεν υπάρχουν πλέον οι εσωτερικές κοινωνιολογικές και ιδεολογικές προϋποθέσεις και η πολιτική βούληση που στηρίζουν μια πολιτική ισχύος. Αλλωστε η μαζική εγκατάσταση πληθυσμιακών ομάδων από τον Τρίτο Κόσμο έχει ακυρώσει την κοινωνική και πολιτισμική συνοχή που απαιτείται για την εκπλήρωση γεωστρατηγικής αποστολής. Αντιθέτως, αναδύονται σοβαρά ρήγματα στο εσωτερικό των ευρωπαϊκών κοινωνιών, που γεννούν εσωστρέφεια και ενδοσκόπηση.

Παρά ταύτα, τα ευρωπαϊκή κράτη σήμερα βρίσκονται μπροστά σε σοβαρά υπαρξιακά γεωστρατηγικά διλήμματα. Το κυριότερο είναι η εμπλοκή τους (κυρίως της Γαλλίας) στη ρωσο-ουκρανική κρίση. Στο σενάριο της κατίσχυσης της Ρωσίας και ενός αμερικανικού νεο-απομονωτισμού, η Ευρώπη θα βρεθεί έκθετη σε αναπόφευκτη τάση ρωσικής γεωπολιτικής επέκτασης προς δυσμάς. Ηδη εξαγγέλλεται επαναφορά της υποχρεωτικής θητείας στη Γερμανία, ενώ ο γερμανός καγκελάριος προειδοποιεί ότι η Γερμανία θα πρέπει να είναι σε μια πενταετία έτοιμη να πολεμήσει. Αντιλαμβάνεται κανείς πόσο εξωπραγματικά ηχούν αυτά σε κοινωνίες που έχουν παραμείνει απόλεμες επί ογδόντα χρόνια. Σε κοινωνίες όπου η κυρίαρχη ιδεολογία είναι ένα μείγμα πασιφισμού, ενοχών για το αποικιοκρατικό παρελθόν, πολυπολιτισμικότητας και πολιτικής ορθότητας. Εχοντας απέναντι μια ρωσική κοινωνία που πολεμά ήδη επί δύο χρόνια στην Ουκρανία και δηλώνει έτοιμη να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα.

Να μη θεωρείται όμως δεδομένη η στάση των ΗΠΑ, της μόνης δύναμης που θα μπορούσε να διασώσει την Ευρώπη από ένα νέο σιδηρούν παραπέτασμα. Ιδίως σε περίπτωση εκλογής του Ντόναλντ Τραμπ. Αλλά και υπό τον σημερινό πρόεδρο αμφίβολο είναι εάν οι ΗΠΑ θα εμπλακούν σε μια πυρηνική αντιπαράθεση με την αποφασισμένη για όλα Ρωσία. Υπάρχει σοβαρή πιθανότητα η Ευρώπη, σε περίπτωση που λήξει με κάποιον συμβιβαστικό τρόπο η σύγκρουση στην Ουκρανία, να βρεθεί άμεσα αντιμέτωπη με ένα μείγμα υβριδικής, διπλωματικής, επικοινωνιακής, ιδεολογικοπολιτικής επίθεσης της Ρωσίας, η οποία θα επιχειρήσει να ανασυγκροτήσει το Σύμφωνο της Βαρσοβίας με κάποιες από τις πρώην κομμουνιστικές χώρες. Σε αυτή την περίπτωση η Ευρώπη θα βρεθεί εκτεθειμένη στο ενδεχόμενο να διχοτομηθεί εκ νέου μεταξύ της νεο-αυτοκρατορικής Ρωσίας και των απρόθυμων ΗΠΑ. Οι οποίες θα θέσουν πολύ σοβαρότερους όρους από ό,τι στο παρελθόν στα κράτη που θα ζητήσουν γεωστρατηγική προστασία.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης