Εκλογές

Η πρώτη συζήτηση μεταξύ των υποψηφίων για την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα τέλη του περασμένου μήνα απέτυχε να παράσχει έναν ικανοποιητικό λόγο για να προτρέψει τους ευρωπαίους πολίτες να συμμετάσχουν στις ευρωεκλογές του Ιουνίου. Αντίθετα, αποκάλυψε ορισμένες άβολες και ενοχλητικές αλήθειες για το πολιτικό σύστημα της ΕΕ.

Για αρχή, δεν υπάρχει τίποτα ευδιάκριτο ευρωπαϊκό σε αυτές τις εκλογές. Οι ψηφοφόροι σε ολόκληρη την ΕΕ θα ψηφίσουν σε διαφορετικές ημερομηνίες: Οι Ολλανδοί θα ψηφίσουν στις 6 Ιουνίου, οι Ιρλανδοί στις 7 Ιουνίου, Τσέχοι, Σλοβάκοι, Λετονοί και Μαλτέζοι στις 8 Ιουνίου. Οι υπόλοιποι στις 9 Ιουνίου. Επιπλέον, ισχύουν διαφορετικοί εκλογικοί νόμοι, με την ηλικία ψήφου να ορίζεται στα 16 στην Αυστρία, το Βέλγιο και τη Γερμανία, 17 στην Ελλάδα και 18 στα υπόλοιπα κράτη-μέλη.

Η ΕΕ στερείται ενός πανευρωπαϊκού πολιτικού-κομματικού συστήματος. Αντίθετα, οι ψηφοφόροι ψηφίζουν για υποψηφίους που επιλέγονται από εθνικά και όχι από ευρωπαϊκά κόμματα – αν και τα περισσότερα εθνικά κόμματα που συμμετέχουν στις εκλογές της ΕΕ συνδέονται με ευρωπαϊκά πολιτικά κόμματα. Κατά συνέπεια, αυτά τα «ευρωκόμματα» είναι χαλαροί εξωκοινοβουλευτικοί συνασπισμοί κομμάτων από πολλά κράτη μέλη.

Η ΕΕ έχει απόλυτη ανάγκη από μια κοινή πολιτική ταυτότητα. Οπως επεσήμαναν πρόσφατα οι πρώην πρωθυπουργοί της Ιταλίας, Ενρίκο Λέτα και Μάριο Ντράγκι, η απουσία μιας τέτοιας ταυτότητας καθιστά πιο δύσκολο για την Ενωση να αντιμετωπίσει τις αμυντικές, μεταναστευτικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις της.

Επιπλέον, δεν υπάρχει συναίνεση μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών κομμάτων για το εάν η προεδρία θα πρέπει να ανατεθεί αυτόματα στον υποψήφιο του κόμματος που θα λάβει τις περισσότερες ψήφους. Η μόνη απαίτηση που επιβάλλεται στους ηγέτες της ΕΕ κατά την επιλογή του προεδρικού υποψηφίου είναι να «λάβουν υπόψη» τα αποτελέσματα των εκλογών της ΕΕ, αντανακλώντας τη νέα πολιτική πλειοψηφία στο επερχόμενο Κοινοβούλιο. Εάν οι ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθήσουν να εγκαταστήσουν έναν πρόεδρο της Κομισιόν που δεν έχει υποστήριξη από τους ψηφοφόρους, το Κοινοβούλιο θα πρέπει να διατηρήσει αυτόν τον κανόνα και να απορρίψει την επιλογή τους.

Ενα τέτοιο σενάριο, αν και άνευ προηγουμένου, θα καθιστούσε τους ηγέτες της ΕΕ υπόλογους για τις αποφάσεις τους, αποδεικνύοντας στον μέσο ψηφοφόρο της ΕΕ ότι η ψήφος τους έχει σημασία. Θα διασφάλιζε επίσης ότι η πολιτική κατεύθυνση της επόμενης ευρωπαϊκής διοίκησης καθορίζεται από το εκλογικό σώμα, όπως συμβαίνει σε κάθε άλλο κοινοβουλευτικό σύστημα. Τελικά, μόνο μια ΕΕ με γνώμονα τους πολίτες, υπόλογη στο εκλεγμένο νομοθετικό σώμα της, θα μπορούσε να έχει την ικανότητα και την εντολή να αντιμετωπίσει τις πολλές τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις του μπλοκ.

Ο Αλμπέρτο Αλεμάνο, καθηγητής Δικαίου της ΕΕ στο HEC Paris, είναι συνεργάτης στο Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών στη Βιέννη.