Το (δύσκολο) στοίχημα {LF}της σταθεροποίησης

Μετά τη θερμή συνάντησή τους στην Αθήνα στις αρχές Δεκεμβρίου του περασμένου έτους, οι ηγέτες της Ελλάδας και της Τουρκίας θα αντιμετωπίσουν ο ένας τον άλλον για άλλη μια φορά τη Δευτέρα στην Αγκυρα. Το μόνο απτό αποτέλεσμα της συνάντησης του Δεκεμβρίου ήταν η αποκαλούμενη «Δήλωση των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία» και τώρα τα βλέμματα είναι στραμμένα στο τι να περιμένουμε στη συνέχεια.

Αυτό το ερώτημα πρέπει να προσεγγιστεί με εξαιρετική προσοχή: εάν οι δύο κυβερνήσεις μπορεί να θεωρηθεί ότι κατάφεραν σημαντική αποκλιμάκωση των σχέσεων, πόσο απέχουν από τη σταθεροποίηση; Με άλλα λόγια, ένα ευπρόσδεκτο ξεπάγωμα δεν σημαίνει απαραίτητα εξομάλυνση, ειδικά όχι σε ένα παγκόσμιο κλίμα δηλητηριώδους αναταραχής.

Παραμονές της συνάντησης Μητσοτάκη – Ερντογάν υπάρχει, καταρχάς, μια ασυμμετρία στις συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα. Μάλλον συνεπής στους οικονομικούς δείκτες και σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, η Ελλάδα ενδιαφερόταν πάντα να εξισορροπήσει τις σχέσεις της με τον ανατολικό γείτονά της, μάλλον αντιδρώντας παρά λαμβάνοντας προληπτικά μέτρα για ευαίσθητα εδαφικά ζητήματα. Εχει δείξει αυτοσυγκράτηση, αλλά παρέμεινε ευερέθιστη.

Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία υπό τον Ερντογάν ακολούθησε έναν περίπλοκο βηματισμό. Σε εσωτερικό και διεθνές επίπεδο: πληττόμενη από μια βαθιά κρίση σε πολλά επίπεδα, κατά ειρωνικό τρόπο στην εκατονταετηρίδα της, η Αγκυρα αντέδρασε απρόβλεπτα, λόγω της σύνθετης φύσης των παιχνιδιών εξουσίας που λαμβάνουν χώρα στην πρωτεύουσα.

Μια αποφασιστικής σημασίας διάσταση τονίστηκε πρόσφατα από τον Χουσεΐν Τσελίκ, έναν από τους ιδρυτές του κυβερνώντος ΑΚΡ που δεν συμμετέχει πλέον στον στενό κύκλο του Ερντογάν. Αποκαλώντας τη συμμαχία με το υπερεθνικιστικό MHP «κατάσταση φρενίτιδας», είπε ότι το MHP έχει επιρροή και εξουσία στην κυβέρνηση είκοσι φορές μεγαλύτερη από το βάρος του. Εχει ο Ερντογάν τον έλεγχο ή, όπως υπονοεί ο Τσελίκ, είναι όμηρος των σκληροπυρηνικών πλευρών; Η ατζέντα και οι πράξεις του τα τελευταία 8 χρόνια ενισχύουν τη δεύτερη εκδοχή. Τα αποτελέσματα των πρόσφατων τοπικών εκλογών έδειξαν επίσης πόσο οι ασταθείς οικονομικές πολιτικές και η καταπιεστική συμπεριφορά τον έσπρωξαν στη γωνία. Οσο κι αν οι απώλειες του ΑΚΡ προκάλεσαν όμως αισιοδοξία σε κύκλους της αντιπολίτευσης, πρέπει να επισημανθεί το παράδοξο: ένας ισχυρός άνδρας, ο οποίος αναρριχήθηκε στην κορυφή επιδεικνύοντας ασέβεια για τους ηθικούς κανόνες, μπορεί να είναι ακόμη πιο απρόβλεπτος εξαιτίας των αντανακλαστικών για την πολιτική του επιβίωση.

Δεν είναι περίεργο που η μετατροπή της Μονής της Χώρας σε τζαμί ήρθε σαν κρύο ντους στην Αθήνα. Ο Ερντογάν θα μπορούσε να αναβάλει τα εγκαίνια, αλλά δεν το έκανε. Αρα βλέπει τις υψηλού επιπέδου επαφές ως μπρα ντε φερ.

Δεν πρέπει να περιμένουμε πολλά για την Κύπρο ούτε για τη διαμάχη στο Αιγαίο. Ισως γνωρίζει ο Μητσοτάκης ότι ο πήχης θα πρέπει να διατηρείται χαμηλά σε όλα τα θέματα, αφού ο αγχωμένος συνομιλητής του δεν θα επιλέξει να είναι τολμηρός. Η ακύρωση της επίσκεψης Ερντογάν στην Ουάσιγκτον και το μπλοκάρισμα του εμπορίου με το Ισραήλ είναι προάγγελοι δυσκολότερων καιρών.

Ο τουρισμός και οι πρόσφυγες μπορεί να σημειώσουν μεγαλύτερη ευελιξία και να προστεθούν στην ευαίσθητη «θετική ατζέντα», ένας όρος που ακούγεται πολύ ρόδινος δεδομένης της παγκόσμιας συγκυρίας. Οι ελληνικές προθέσεις για τη δημιουργία θαλάσσιου πάρκου στο Αιγαίο ωστόσο δεν μπορεί να αποτελέσουν σημείο εκκίνησης για αποκλιμάκωση. Η κίνηση έχει ήδη αντιμετωπιστεί από κύκλους του διεθνούς δικαίου, ως όχι και τόσο καλά μελετημένη.

Αναφορικά με τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, από την άλλη πλευρά, ένα θέμα παραμένει ανεξερεύνητο. Υπάρχουν περίπου 5 χιλιάδες νησίδες και μεγάλες βραχονησίδες στο Αιγαίο. Η ανάγκη για εναλλακτικές πηγές ενέργειας θα μπορούσε να είναι προτιμότερη από τις γεωτρήσεις για ορυκτά καύσιμα στον βυθό, που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πορεία πολέμου. Η Αθήνα θα μπορούσε να διερευνήσει και να επιχειρηματολογήσει για την ανάπτυξη αιολικών μονάδων σε ακατοίκητα σημεία και να προσφέρει δωρεάν ένα μέρος της ενέργειας στην τουρκική πλευρά. Ενα βήμα win-win, που υπηρετεί το πνεύμα των φιλικών σχέσεων και της καλής γειτονίας.

Ο Γιαβούζ Μπαϊντάρ είναι ανεξάρτητος δημοσιογράφος. Εχει τιμηθεί με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Τύπου. Αρθρογραφεί στη Svenska Dagbladet και είναι blogger στην ανεξάρτητη γαλλική MediaPart.