Από την καταγγελία στην προαναγγελία;

Το κρίσιμο για μένα ερώτημα δεν είναι πλέον το πώς διαχειρίζεται το σχολείο, δηλαδή ο δάσκαλος και η διοίκηση, τον άτακτο/ατίθασο/ανυπάκουομαθητή ή τις ενδοσχολικές εντάσεις. Ούτε το πώς η επαμφοτερίζουσα ελληνική κοινωνία μεταφράζει και μεταγλωττίζει το περιβόητο bullying [εκφοβισμό, τραμπουκισμό, βίαιη ενηλικίωση κι εφηβομαγκιά κ.λπ.].

Το κρίσιμο ερώτημα σήμερα είναι πώς διαχειρίζεται το σχολείο τον μαθητή ως άτομο με εμφανή σημάδια προεγκληματικής αντικοινωνικότητας, με μόνιμα χαρακτηριστικά έκνομης συμπεριφοράς υψηλής έντασης.

Η εύκολη απάντηση είναι να παρέμβει το Συμβούλιο των Καθηγητών, να έρθουν σ’ επαφή (με τους συχνά αδιάφορους ή ανύπαρκτους) γονείς, να ενημερώσουν το 15μελές, να καλέσουν ψυχολόγο ή κοινωνικό λειτουργό και… βλέπουμε. Η εξίσου εύκολη απάντηση είναι να κληθεί η Αστυνομία, να εκκενωθεί το κτίριο του σχολείου, να μαζευτούν τα ΜΜΕ και… να γίνει ντόρος.

Και στις δύο περιπτώσεις διαχείρισης κρίσεωντο αποτέλεσμα μοιάζει εξαρχής προβληματικό. Στην πρώτη περίπτωση οι συμ-μαθητές και πολλοί γονείς θα εκλάβουν την «προειδοποίηση» ως στιγματισμό (πολλώ μάλλον αν ο νεαρός έχει κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά), ενώ στη δεύτερη περίπτωση αρκετοί θ’ αμφισβητήσουν την ενοχή του νεαρού και θα χρεώσουν στην Αστυνομία δόλια παρέμβαση με στόχο τον εκφοβισμό του μαθητικού κινήματος.

Μέχρι σήμερα η λεγόμενη «βία στα σχολεία» δεν σχετίζεται με σοβαρά εγκλήματα. Ενώ συνήθως μιλάμε για καβγάδες, για ερωτικές «υπερχειλίσεις», για μικροκαταστροφές, για ρύπανση των χώρων, για μικροκλοπές, έχουν στηθεί «μαγαζιά και παραμάγαζα», τα οποία με το αζημίωτο μελετάνε το φαινόμενοbullying σε βάθος (sic), προκαλώντας αδικαιολόγητο ηθικό πανικό. Τα πραγματικά επικίνδυνα/εγκληματικά περιστατικά είναι όμως πολύ λίγα και δεν δικαιολογούν τέτοιο θόρυβο.

Ουδείς βεβαίως μπορεί να προβλέψει το μέλλον καθώς αφενός οι υπόγειες διασυνδέσεις ενδοοικογενειακής/ενδοσχολικής βίας είναι δεδομένες κι αφετέρου το ανομικό κλίμα της δοξολόγησης της βίας καλά κρατεί, μιας βίας που «δεν επερωτά αλλά απλά σκοτώνει».

Οι ερμηνείες της λεγόμενης «ενδοσχολικής βίας» πάμπολλες. Από ταξικές μέχρι οφειλόμενες σε έλλειψη ενσυναίσθησης της νέας γενιάς (happy slapping). Σε κάθε περίπτωση το γεγονός ότι το επιδημικό σε άλλες χώρες school shooting, με τα συναφή φαινόμενα της οπλοχρησίας, του ρατσισμού και της κουλτούρας της αυτοδικίας, δεν πρέπει να μας καθησυχάζει, μολονότι δεν έχουν φτάσει ακόμα (;) στην Ελλάδα. Το school shooting δεν αντιμετωπίζεται με αμπελοφιλοσοφίες ή ατέρμονες κοινωνιολογικές αναλύσεις περί της κρίσεως των αξιών. Το μακελειό χωρίς νόημα (senseless) δεν επιτρέπει την εύκολη πρόληψη. Πρέπει ν’ αποδεχτούμε ότι υπάρχουν και πριν από τη σχολική ζωή (π.χ. μαθητές από βίαιες ή εγκληματικές οικογένειες) και κατά τη σχολική ζωή (π.χ. μαθητές με άρνηση κοινωνικοποίησης λόγω προσωπικών επιλογών ή ψυχαναγκασμών) άτομα που κινούνται πάνω στις κόκκινες γραμμές και στις επικίνδυνες κατα-στάσεις. Η όποια καλοπροαίρετη «επανορθωτική δικαιοσύνη» δεν αρκεί για να διαχειριστεί το σχολείο ακραίες μορφές βίας.

Δεν γνωρίζω αν υπάρχουν κι αν είναι ορατά κάποια «προειδοποιητικά σημάδια». Ισως ναι, ίσως όχι. Ομως η μετάβαση από τα παιδιά σε κίνδυνο στα επικίνδυνα παιδιά έχει ήδη συντελεστεί, με την ευθύνη όλων μας.

Και ως γνωστόν η βία λειτουργεί πάντοτε σαν μπούμερανγκ που επιστρέφει, σ’ έναν άνθρωπο, σε μία κοινωνία, σ’ έναν θεσμό ή σε μία Δημοκρατία.