Ενα δικαίωμα απολύτως απαραβίαστο

Κατά το ελληνικό Σύνταγμα, το κράτος εγγυάται την ανεμπόδιστη και αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Οταν αυτό δεν καθίσταται δυνατό στο πλαίσιο της δυαδικής σχέσης που συνδέει τον φορέα του δικαιώματος με τα αρμόδια κατά περίπτωση κρατικά όργανα, τότε έχει ήδη σημειακά διαρραγεί το κοινωνικό συμβόλαιο και ευλόγως κλονιστεί η εμπιστοσύνη στις δικαιοκρατικές δεσμεύσεις της δημοκρατικής πολιτείας.

Το δικαίωμα δικαστικής προστασίας προσβλέπει ακριβώς στην αποκατάσταση αυτής της διασαλευθείσας ισορροπίας αξιοποιώντας σε επόμενο χρόνο, τους επανορθωτικούς μηχανισμούς της δικαιοσύνης. Προφανώς ωστόσο δεν πρόκειται κατά κυριολεξία για ισοδύναμη προστασία, αν ληφθούν υπόψη οι μακρόσυρτοι ρυθμοί απονομής δικαιοσύνης στα καθ’ ημάς, η οικονομική επιβάρυνση και η κόπωση του θιγέντος.

Η αναγωγή σε επίπεδο συνταγματικής δέσμευσης, της αυτονόητης υποχρέωσης συμμόρφωσης που φέρει η διοίκηση προς τις δικαστικές αποφάσεις, δεν εξαντλείται στη σημειολογική αξία της σχετικής πρόβλεψης. Αυτό που κυρίως επιδίωξε ο αναθεωρητικός νομοθέτης του 2001 ήταν να ανατάξει με τον πλέον επίσημο τρόπο την προπατορική απροθυμία της ελληνικής δημόσιας διοίκησης για άμεση εφαρμογή των δικαστικών αποφάσεων. Η διάταξη μάλιστα δεν είναι ατελής, καθώς η παράβασή της επάγεται ευθύνη των αρμόδιων οργάνων.

Από τη δημοσιευμένη περίληψη της απόφασης 465/2024 του Συμβουλίου της Επικρατείας γνωρίζουμε ήδη ότι η Ολομέλεια του ανώτατου δικαστηρίου κήρυξε ομοφώνως ανίσχυρη διάταξη νόμου του 2021 που καταργούσε ολοσχερώς το δικαίωμα ενημέρωσης του παρακολουθούμενου για λόγους εθνικής ασφάλειας, ακόμα και μετά τη λήξη του μέτρου και τη διαπίστωση ότι δεν διακυβεύεται πλέον ο σκοπός για τον οποίο είχε ληφθεί το μέτρο. Το δικαστήριο έκρινε ότι η διάταξη προσκρούει τόσο στο εθνικό Σύνταγμα, όσο και στο επίσης δεσμευτικό υπερεθνικό δίκαιο – Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και ενωσιακό δίκαιο.

Το δικαίωμα στην προστασία του επικοινωνιακού απορρήτου κατοχυρώνεται αυτοτελώς στο εγχώριο Σύνταγμα ως απολύτως απαραβίαστο. Οι ιστορικές, μάλιστα, καταβολές της διάταξης ανάγονται στον μεταπολιτευτικό οίστρο της πανηγυρικής μετάβασης από την τραυματική περίοδο της δικτατορίας στη δημοκρατική διακυβέρνηση της χώρας. Περαιτέρω, την προστασία του δικαιώματος ενισχύει η πάγια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, εμπεδωμένη ήδη επί του πεδίου, από τα τέλη της δεκαετίας του 1970.

Συνεπώς, το Συμβούλιο της Επικρατείας θυμίζει εν προκειμένω τα δικαιοκρατικά κεκτημένα του νομικού μας πολιτισμού στοιχιζόμενο πλήρως προς τις διεθνώς αφομοιωμένες τάσεις ως προς την κρίσιμη προστασία του ιδιωτικού βίου. Η σχολαστική συμμόρφωση της Αρχής Διασφάλισης Απορρήτου των Επικοινωνιών ως αρμόδιου οργάνου για την επανορθωτική ενημέρωση του θιγέντος, με όσα η απόφαση επιτάσσει, αποτελεί συνταγματικό μονόδρομο. Για την εφαρμογή της απόφασης κρίσιμο είναι πλέον το νομικό πλαίσιο, όπως αυτό in concreto ερμηνεύεται αυθεντικώς από το δικαστήριο, ανεξάρτητα και πέρα από τις εννοιολογικές προσεγγίσεις που είχε κατά καιρούς υιοθετήσει η διοίκηση επί του θέματος.

Η εκτέλεση κάθε δικαστικής απόφασης δοκιμάζει ούτως ή άλλως τη συνοχή των επιμέρους κρατικών λειτουργιών. Πολλώ δε μάλλον, όταν πρόκειται για απόφαση, η εφαρμογή της οποίας άπτεται ενός τόσο ευαίσθητου δικαιώματος, ο φορέας του οποίου φέρει εν ταυτώ την ιδιότητα του ευρωβουλευτή και του αρχηγού πολιτικού κόμματος.

Οι διαστάσεις που έλαβε η υπόθεση άρσης του απορρήτου του Ν. Ανδρουλάκη και λοιπών δημόσιων αξιωματούχων υπό την οπτική της δικαστικής διερεύνησης, της κοινοβουλευτικής λογοδοσίας, των σχέσεων Ανεξάρτητων Αρχών με την εκτελεστική λειτουργία αφορούν στην πραγματικότητα την ίδια τη δυνατότητα του πολιτικού συστήματος να ανακτήσει την τρωθείσα αξιοπιστία του. Προς την κατεύθυνση αυτή, η ακριβοδίκαιη συμμόρφωση της Ανεξάρτητης Αρχής με το διατακτικό της απόφασης 465/2024 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι μια απολύτως αναγκαία, καλή αρχή.

Η Αικατερίνη Παπανικολάου είναι δικηγόρος,
τ. μέλος στην Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου
των Επικοινωνιών