Το μακρύ ταξίδι των πασχαλινών αβγών

Αίτημα για να αναγνωριστεί το τσούγκρισμα των πασχαλινών αβγών ως τμήμα της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς του Βελγίου κατέθεσε μια ομάδα Ελλήνων που ζει στη χώρα. Το πατροπαράδοτο τσούγκρισμα των αβγών είναι άγνωστο στους κατοίκους του Βελγίου, όμως η παρουσία Ελλήνων στη Φλάνδρα μετρά περισσότερα από 100 χρόνια και έχει αφήσει ανεξίτηλο το στίγμα της στην περιοχή. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της Αμβέρσας. Οπως εξηγεί στα «ΝΕΑ» η ιστορικός Πόλι Ρουμελιώτη, Ελληνίδα τρίτης γενιάς που ζει στο Βέλγιο και ανήκει στην ομάδα που κατέθεσε το αίτημα, τις δεκαετίες του ’50 και του ’60 έως και δέκα ελληνικά πλοία με πλήρωμα 30-35 ατόμων, δηλαδή περισσότεροι από 300 έλληνες ναυτικοί, έφταναν καθημερινά στην πόλη. Γύρω τους αναπτύχθηκε μια ολόκληρη βιομηχανία υπηρεσιών και ψυχαγωγίας και παράλληλα «οι έλληνες ναυτικοί καθόρισαν το DNA της πόλης – αυτό μπορεί να ειπωθεί και κυριολεκτικά, αφού πολλοί εγκαταστάθηκαν εκεί έπειτα από γάμους με Βελγίδες. Τις επόμενες δεκαετίες, στο Βέλγιο έφτασαν πολλοί μετανάστες από την Ελλάδα για να δουλέψουν και ως εργάτες στα ορυχεία. Το ελληνικό στοιχείο, όμως, είναι ακόμα αρχαιότερο. Η παλαιότερη ελληνική εκκλησία στο Βέλγιο χτίστηκε στην Αμβέρσα το 1900 και η ελληνική κοινότητα δημιουργήθηκε επισήμως το 1911», προσθέτει. Κάπως έτσι, οι συνήθειες των Ελλήνων, τα ήθη και τα έθιμά τους κατέκτησαν τη δική τους θέση στην περιοχή.

Το τσούγκρισμα των αβγών είναι ένα από τα θέματα που έχουν επιλέξει Ελληνες του Βελγίου για να αναδείξουν το ελληνικό στοιχείο στη χώρα. Ανάμεσα σε άλλες πρωτοβουλίες τους ξεχωρίζει η δράση ΙΝ ΣKIPPERΣTREET, μέσω της οποίας αναζητούνται ίχνη ελλήνων ναυτικών και των οικείων τους στην Αμβέρσα του 20ού αιώνα, αλλά και η μεταφορά – στο μουσείο της πόλης – του μπουζουκιού του πατέρα του Γιώργου Νταλάρα, ο οποίος εργάστηκε στην περιοχή επί χρόνια ως μουσικός.

Παράδοση. Το αίτημα για το πασχαλινό έθιμο κατατέθηκε στην οργάνωση Werkplaats Immaterieel Erfgoed, η οποία ασχολείται με την άυλη πολιτιστική κληρονομιά της Φλάνδρας, και θα εξεταστεί από ειδική επιτροπή. «Είτε γίνει δεκτό είτε όχι, για εμάς είναι μια ευκαιρία να κάνουμε αισθητή την παρουσία των Ελλήνων στη χώρα. Δείχνουμε ότι υπάρχει και αυτή η παράδοση εδώ και ότι πρέπει να συμπεριληφθεί ως πολιτιστική κληρονομιά των μεταναστών», λέει η Πόλι Ρουμελιώτη. «Μπορείς να φύγεις από έναν τόπο και να μην πάρεις τίποτα μαζί σου, όμως και πάλι κουβαλάς εκεί όλο τον πολιτισμό της χώρας από την οποία έρχεσαι. Εχοντας παιδιά, βλέπω το μέλλον και σκέφτομαι τι θα αφήσω πίσω μου φεύγοντας. Δυστυχώς, σε πολλές μεικτές οικογένειες του Βελγίου έχει απομείνει πλέον μόνο ένα ελληνικό όνομα. Ή κάποιοι γνωρίζουν απλώς ότι είχαν έναν παππού από την Ελλάδα. Αυτό εξισορροπείται από τους Ελληνες που έχουν φτάσει στη χώρα τα τελευταία χρόνια, νέοι άνθρωποι, πιο μορφωμένοι, πιο εξωστρεφείς, που αντιλαμβάνονται καλύτερα την ανάγκη τού να προβληθεί η ταυτότητά τους. Και γι’ αυτό αποφασίσαμε να πάρουμε αυτές τις πρωτοβουλίες», εξηγεί.

Το αβγό, συνδεδεμένο με την έννοια της αναγέννησης από την αρχαιότητα, υιοθετήθηκε ως σύμβολο της Ανάστασης του Κυρίου από τους πρώτους χριστιανούς, ενώ κατά τον Μεσαίωνα το πασχαλινό τσούγκρισμα ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο στην Ευρώπη. «Κι όμως όλα αυτά τα έθιμα είναι άγνωστα στον μέσο Φλαμανδό ή και Βέλγο. Μια τέτοια εγγραφή θα ανοίξει τα μάτια της τοπικής κοινωνίας. Για τους Ελληνες, αυτά τα έθιμα φαίνονται δεδομένα και παντοτινά, αλλά δεν είναι. Σίγουρα όχι, αν δεν έχει απομείνει κανείς να τα κρατήσει ζωντανά…», λέει η Πόλι Ρουμελιώτη, επικαλούμενη τους στίχους από το ποίημα «Ποσειδωνιάται» του Καβάφη: «Την γλώσσα την ελληνική οι Ποσειδωνιάται / εξέχασαν τόσους αιώνας ανακατευμένοι / με Τυρρηνούς, και με Λατίνους, κι άλλους ξένους. / Το μόνο που τους έμενε προγονικό / ήταν μια ελληνική γιορτή…».