Το μήνυμα των εκλογών

Ακόμη και οι νικητές δεν περίμεναν μια τόσο καθαρή νίκη. Δεν υπάρχει καμία απολύτως αμφιβολία: οι μεγάλοι νικητές είναι οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης με επικεφαλής τον νέο και παλιό δήμαρχο της Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου. Ο εξίσου ξεκάθαρος χαμένος είναι ο πρόεδρος Ερντογάν. Είχε κινητοποιήσει όλες του τις δυνάμεις για να κερδίσει τις δημοτικές εκλογές και απέτυχε συγκλονιστικά. Καθώς ο Ερντογάν μετέτρεψε τις εκλογές σε δημοψήφισμα για τις πολιτικές του, το αποτέλεσμα ισοδυναμεί με προσωπική ταπείνωση.

Υπάρχει ευρεία συμφωνία για τους λόγους του πολιτικού σεισμού – όπως το θέτει ο τίτλος μιας τουρκικής εφημερίδας. Πάνω απ’ όλα, τα οικονομικά προβλήματα που έχουν οδηγήσει πολλούς Τούρκους σε απόγνωση έχουν οδηγήσει τους ψηφοφόρους στην αγκαλιά της αντιπολίτευσης. Οι εκλογές ήταν μια μαζική κραυγή διαμαρτυρίας ενάντια σε μια πολιτική που έχει οδηγήσει όλο και περισσότερους Τούρκους στη φτώχεια.

Η ενίσχυση του Κόμματος Νέας Ευημερίας (YRP), το οποίο παρουσιάζεται ως μια νέα δύναμη του ισλαμισμού, και η τακτική εκλογική συμπεριφορά πολλών Κούρδων, των οποίων ο κύριος στόχος τελικά υπήρξε να βλάψουν τον Ερντογάν, αποτελούν περαιτέρω εξηγήσεις για το αποτέλεσμα, το οποίο θα έχει σοβαρές επιπτώσεις στις μελλοντικές εξελίξεις στην τουρκική εσωτερική και εξωτερική πολιτική.

Την ώρα του μεγαλύτερου θριάμβου του, ο Ιμάμογλου ανακοίνωσε το τέλος της κυριαρχίας ενός άνδρα. Ο όρος είναι συνώνυμος με την ολοένα και πιο αυταρχική διακυβέρνηση του Ερντογάν. Ο Ιμάμογλου σφράγισε τη θέση του ως ο κύριος πολιτικός αντίπαλος του Ερντογάν. Πολιτικοί παρατηρητές τολμούν ήδη να προβλέψουν ότι θα μετακομίσει στο προεδρικό μέγαρο το 2028. Λιγότερο υποθετικό είναι ότι ο Ιμάμογλου διαμορφώνει ένα νέο κέντρο εξουσίας με βάση τον έλεγχο της Κωνσταντινούπολης και τη νέα δύναμη του Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP).

Την ώρα της βαρύτερης ήττας του, ο Ερντογάν επέδειξε ταπεινότητα, παραδέχθηκε λάθη και υποσχέθηκε ότι θα σεβαστεί τη δημοκρατική ετυμηγορία του εκλογικού σώματος. Σύμφωνα με τον Ερντογάν, η 31η Μαρτίου δεν ήταν το τέλος, αλλά «σημείο καμπής». Το πώς θα μοιάζει αυτό το σημείο καμπής είναι το ερώτημα που βρίσκεται τώρα στο επίκεντρο.

Πολλά εξαρτώνται από το αν ο τούρκος πρόεδρος βλέπει τα εναπομείναντα τέσσερα χρόνια της θητείας του ως τα τελευταία του, όπως ανέφερε κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας, ή αν στοχεύει να κρατηθεί στην εξουσία και μετά το 2028, όπως υπαινίσσονται πολλοί επικριτές του.

Το βράδυ των εκλογών, ο Ερντογάν δήλωσε ότι θέλει να «συνεχίσει τα βήματα για την ενίσχυση του διεθνούς ρόλου της Τουρκίας». Πρόκειται για μια δήλωση που βρίσκει σύμφωνους και τους πολιτικούς του αντιπάλους, δηλαδή τους νικητές των εκλογών. Πολλά θα εξαρτηθούν από τα μέσα που θα χρησιμοποιήσει ο Ερντογάν για την επίτευξη αυτού του στόχου.

Είναι πιθανό ότι θα συνεχίσει να ακολουθεί τη στρατηγική της εξομάλυνσης με τους γείτονές του, η οποία καθορίζει και τη σχέση με την Ελλάδα. Τούτο αποτελεί προϋπόθεση για καλύτερες σχέσεις με τη Δύση. Και αυτές, με τη σειρά τους, είναι χωρίς εναλλακτική λύση αν πρόκειται να εξυγιανθεί η πολύπαθη τουρκική οικονομία. Συγκεκριμένα, λοιπόν, θα δούμε μια περαιτέρω αναζωογόνηση των σχέσεων της Αγκυρας με την Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες και το Βερολίνο τις επόμενες εβδομάδες και μήνες.

Το μήνυμα των εκλογών πηγαίνει πέρα από τον Ερντογάν. Η Τουρκία είναι πιο δημοκρατική και πιο κοσμική από ό,τι θα ήθελαν ο πρόεδρος και το κόμμα του. Το μήνυμα αυτό λαμβάνεται με ικανοποίηση ιδίως στη Δύση. Μια πιο δημοκρατική και πιο κοσμική Τουρκία είναι καλό για την Ευρώπη – και κατά συνέπεια και για την Ελλάδα.

Ο δρ. Ρόναλντ Μαϊνάρντους είναι πολιτικός αναλυτής και σχολιαστής και κύριος ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ.