Παγετός στο ρωσικό μέτωπο

Το «ανήκομεν εις την Δύσιν» έχει υπερτονιστεί από τη δεκαετία του ΄70 κι έκτοτε καμία ελληνική κυβέρνηση δεν αμφισβήτησε ουσιαστικά την κατεύθυνση της χώρας – που προσδέθηκε ολοκληρωτικά στο δυτικό άρμα και με την είσοδο στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Υπήρχαν, ωστόσο, μια σειρά από ευδιάκριτες κινήσεις και πρωτοβουλίες με τις οποίες επιδιώχθηκε να αναδειχθεί και μια διπλωματική αυτονομία, αν όχι η θέση της χώρας σε μια ουδέτερη ζώνη, την εποχή που ακόμη ο Ψυχρός Πόλεμος καθόριζε το ισοζύγιο δυνάμεων. Από την επίσημη επίσκεψη του Κωνσταντίνου Καραμανλή στη Μόσχα τον Οκτώβριο του 1979 έως την «Πρωτοβουλία των Εξι» από τον Ανδρέα Παπανδρέου και τους ανοικτούς διαύλους του Κώστα Καραμανλή με το Κρεμλίνο, ο βασικός στόχος ήταν η Αθήνα να εμφανιστεί με πολύπλευρο ρόλο σε ένα γεωπολιτικό παιχνίδι διαρκείας. Οι τεταμένες σχέσεις με την Τουρκία υπήρξε σαφώς ένας κρίσιμος παράγοντας για αυτή την τακτική ισορροπιών, πολύ περισσότερο από τη στιγμή που το Κυπριακό παρέμενε μια ανοικτή πληγή, με την ευθύνη να επιμερίζεται και στους Δυτικούς.

Με φόντο τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και μια πολεμική σύγκρουση που ξεπερνά τη διετία, είναι ξεκάθαρο ότι η Ελλάδα για πολλαπλούς λόγους δεν μπορούσε να παραμείνει αμέτοχος θεατής ή να καταφύγει σε μεσοβέζικες λύσεις. Οι αναθεωρητισμοί θα μπορούσαν να αποδειχθούν ένα επικίνδυνο παιχνίδι, ιδίως εάν βρουν πρόσφορο έδαφος μέσω της ανεκτικότητας. Η Αθήνα τάχθηκε χωρίς αστερίσκους και υποσημειώσεις με την ουκρανική πλευρά, όχι μόνον για ανθρωπιστικούς λόγους και μέσα σε ένα αντιπολεμικό κλίμα που δημιουργήθηκε, αλλά επειδή κρίθηκε ότι αυτή η ολόπλευρη στήριξη στο Κίεβο συμβαδίζει με τα εθνικά συμφέροντα. Ακόμη κι αν από την αφετηρία του πολέμου γνώριζε ότι η Ουκρανία μπορεί να ηττηθεί, κάθε ανοχή στη ρωσική επίθεση θα μπορούσε να δικαιολογήσει τετελεσμένα στην Κύπρο και όχι μόνον. Η αντίδραση στα επεκτατικά σχέδια της Μόσχας ήταν μονόδρομος, παρά τους όποιους ιστορικούς δεσμούς. Η αλλαγή πλεύσης στις σχέσεις με τη Ρωσία, ωστόσο, δεν ξεκίνησε με την εισβολή στην Ουκρανία. Ηδη από την περίοδο της πρωθυπουργίας του Γιώργου Παπανδρέου οι διμερείς επαφές άρχισαν να συρρικνώνονται – με τη διασύνδεση Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη να ακυρώνεται. Δεν αναθερμάνθηκαν ούτε στην περίοδο Τσίπρα, κατά την οποία δεν έλειψαν και θερμά επεισόδια με την απέλαση διπλωματών. Τα ρωσικά ρούβλια, άλλωστε, που θα μπορούσαν να διασώσουν την Ελλάδα από τα μνημόνια δεν έφτασαν ποτέ, ακόμη κι αν υπήρχαν.

Στη νέα φάση, οι δίαυλοι Αθήνας – Μόσχας δείχνουν ολότελα σφραγισμένοι, σε μία επιλογή στρατηγικού χαρακτήρα από ελληνικής πλευράς. Στην πραγματικότητα, οι ελληνορωσικές επαφές έχουν απομείνει στα χέρια του Παναγιώτη Λαφαζάνη, που τις προάλλες βρέθηκε στη Μόσχα και ως… «διεθνής παρατηρητής» της εκλογικής διαδικασίας και της επανεκλογής Πούτιν. Το χαμηλό βαρομετρικό στις διμερείς σχέσεις ξεπερνά και τον παγετό που υπήρχε στη μετεμφυλιακή περίοδο, ενώ η Αθήνα απέτρεψε την πρόσκληση ρώσων διπλωματών ακόμη και στις εορταστικές εκδηλώσεις στις ελληνικές πρεσβείες για την 25η Μαρτίου. Η αντίδραση της Μαρίας Ζαχάροβα ήταν μάλλον αναμενόμενη, αλλά υπερβαίνει το παράπονο, όπως το ερμήνευσαν αρκετοί στην Αθήνα. Κατά την εκπρόσωπο του ρωσικού ΥΠΕΞ, η εξέλιξη «είναι μόνο ένα στοιχείο της άνευ ορίων εχθρικής εκστρατείας» που συνεχίζει η ελληνική κυβέρνηση με στόχο «να διαγραφεί από τη συλλογική μνήμη οτιδήποτε που σχετίζεται με τη Ρωσία, θυσιάζοντας χάριν στις πρόσκαιρες περιστάσεις, τους αιώνιους ιστορικούς, πολιτιστικούς και πνευματικούς δεσμούς μεταξύ των δύο λαών μας».

Την ώρα που ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν προετοιμάζεται να υποδεχθεί τον Βλαντίμιρ Πούτιν στην Αγκυρα, για να εμφανιστεί κατόπιν στους δυτικούς συμμάχους ως αξιόπιστος μεσολαβητής σε κάθε σχέδιο ειρήνευσης στο ουκρανικό μέτωπο, αλλά και ως μοναδικός δίαυλος με τη Μόσχα, είναι ζητούμενο εάν η Αθήνα θα έπρεπε να κινηθεί με διαφορετική δοσολογία. Πρωτίστως από τη στιγμή που η Δύση κάθε άλλο παρά φαίνεται να δυσανασχετεί με το «δίπορτο» του τούρκου προέδρου. Ο προβληματισμός ότι ο πάγος με τη Μόσχα δεν θα λιώσει εύκολα και μετά τη λήξη του πολέμου στην Ουκρανία, καταγράφεται και στο Μαξίμου, μαζί με τη βεβαιότητα ότι σε εκείνη τη φάση η ρωσοτουρκική σχέση θα έχει ισχυροποιηθεί ακόμη περισσότερο, προκαλώντας άλλα προβλήματα.