Εκατό χρόνια πριν

«Πριν από εκατό ακριβώς χρόνια, στις 24 Μαρτίου 1924, η κυβέρνηση Αλέξανδρου Παπαναστασίου κήρυξε έκπτωτους τους Γλύξμπουργκ και ανακήρυξε την Ελληνική Δημοκρατία. Πρόεδρός της θα εκλεγόταν ο κυβερνήτης του θωρηκτού “Αβέρωφ”, ο Παύλος Κουντουριώτης. Ο πρόεδρος της Βουλής βγήκε και το ανακοίνωσε στο συγκεντρωμένο πλήθος. Οσοι είχαν κατακλύσει την πλατεία Συντάγματος, πέταξαν τα καπέλα τους στον αέρα!».

«Με πόσο ενθουσιασμό τα διηγείσαι! Θα ήθελες να είσαι εκεί;».

«Να έχω γεννηθεί έναν αιώνα νωρίτερα; Το 1866; Να έχω ζήσει την πανωλεθρία του 1897, την εθνική ανάταση των Βαλκανικών Πολέμων και της Μικρασιατικής Εκστρατείας και έπειτα την καταστροφή της Σμύρνης, τον ξεριζωμό; Ως τι; Ως Ιωνας ή ως πολίτης της παλιάς Ελλάδας; Αγρότης ή αστός; Γυναίκα ή άντρας;».

«Ας μην τα περιπλέκουμε. Θα γούσταρες να μένεις στην Αθήνα το 1924;».

«Ναι! Για λόγους που έχουν και δεν έχουν σχέση με τη μεγάλη Ιστορία. Το πρώτο που μου έρχεται στον νου; Δεν είχαν ακόμα αντιληφθεί τη βλαβερότητα του καπνού. Φούμαραν συνεχώς, παντού, δίχως ίχνος ενοχής. Οι σχετικά εύποροι δεν έστριβαν μόνοι τους, αγόραζαν πακέτο. Υπέροχα πακέτα, έργα τέχνης. Τα “Καραβασίλη” είχαν στην κασετίνα τους μία λιθογραφία του Κολοκοτρώνη. Τα “Ζαπάντι” τον Ελευθέριο Βενιζέλο και τον Παναγή Τσαλδάρη – ότι τους συμφιλίωνε δήθεν το χαρμάνι τους. Πιο δελεαστικά βεβαίως τα «Sante», με τη μοιραία ξανθιά Ζωζώ Νταλμάς…».

«Κι έπειτα πάθαιναν καρκίνο».

«Αμα πρόφταιναν! Χωρίς εμβόλια και αντιβιοτικά, με άθλιες συχνά συνθήκες περίθαλψης, πλευριτωνόσουν και τα κακάρωνες μάνι – μάνι. Οι άνθρωποι ήταν εξοικειωμένοι με τον θάνατο. Γεννούσαν οχτώ, δέκα παιδιά για να μεγαλώσουν τα τρία».

«Ωραία φάση! Ρώσικη ρουλέτα! Γερνούσαν επίσης πολύ πιο γρήγορα».

«Ναι αλλά έβγαιναν στην πιάτσα και στη βιοπάλη από τα δώδεκα. Είχαν τρεις – τέσσερις ωφέλιμες δεκαετίες. Ασε που υπήρχαν κι εξαιρετικά κοτσονάτοι –»γεραροί» είναι η λέξη– πενηντάρηδες, εξηντάρηδες και ογδοντάρηδες ακόμα. Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος έφτασε τα ογδόντα τέσσερα».

«Σοβαρολογείς; Θα γύρναγες πίσω στον χρόνο μόνο και μόνο για να μπορείς να καπνίζεις;».

«Και να ξεκοκκαλίζω αλανιάρες κότες. Και να καλπάζω με το αλογάκι μου από τα Χαυτεία στις εξοχές, Αμπελόκηπους, Κυψέλη….

Το βασικότερο όμως είναι ότι τα χρόνια εκείνα δεν μπορούσες να διάγεις στον μικρόκοσμό σου, κλεισμένος στο καβούκι σου. Λάθε βιώσας. Ή θα άρπαζες τη ζωή από τα κέρατα, θα την καβαλούσες κι όπου σε έβγαζε. Ή θα σε έπνιγε ο χείμαρρος των γεγονότων.

Δεν σε χωρούσε ο τόπος; Εριχνες μαύρη πέτρα, μετανάστευες. Σε εξόργιζε η κοινωνική αδικία; Στρατευόσουν στην Αριστερά – σε καθοδηγούσε η σκέψη του Λένιν, το πάθος του Μαγιακόφσκι, δεν είχε το σοβιετικό πείραμα απομυθοποιηθεί τόσο οικτρά. Αγανακτούσες με τους σοφολογιότατους, τους αρχαιόπληκτους δασκάλους; Γινόσουν δημοτικιστής – ”έτσι και τα παιδιά γλιτώσουν από τη μούχλα της καθαρευούσης, ποιος τα πιάνει!” πίστευες. Σε προξενούσε φρίκη ο αστικός καθωσπρεπισμός; Εμπλεκες με εναλλακτικές παρέες – υπήρχαν τέτοιες και στην Αθήνα ακόμα. Οι ”Εξι Νύχτες στην Ακρόπολη”, που άρχισε να τις γράφει ο Σεφέρης το 1925, δεν είναι αποκύημα της φαντασίας του. Κι άμα δεν το πιστεύεις, διάβασε τη νεανική αλληλογραφία του Καραγάτση. Κάτι φοιτήτριες στο τσακίρ κέφι οργανώνουν διαγωνισμό ποια τους θα ζωγραφίσει το ρεαλιστικότερο πέος. Κριτές; Τα αγόρια φίλοι τους!».

«Πόσες κοπέλες φοιτούσαν τότε στο ελληνικό πανεπιστήμιο;».

Πολύ λίγες. Το ”Εγώ είμαι η νέα γυναίκα, κάθε μια μας αξίζει για δέκα” είχε γίνει πάντως τεράστιο σουξέ το 1908. Προφανώς στην ύπαιθρο –ό,τι κι αν έκανε η Γκόλφω με τον Τάσο– τα ήθη παρέμεναν συντηρητικότατα. Εσύ με ρώτησες αν θα ήθελα να ζω στην Αθήνα…».

«Οπου οι πρόσφυγες στοιβάζονταν σε ντενεκομαχαλάδες. Και η αστυνομία πυροβολούσε τους διαδηλωτές. Και στα Βούρλα, στη Δραπετσώνα, το δημόσιο πορνείο λειτουργούσε σαν φυλακή για τις τρόφιμές του…».

«Είδες πόσα είχες να αγωνιστείς για να αλλάξεις; Και να υπήρχε ακόμα τότε Διαδίκτυο, κανείς δεν θα έβραζε εκεί μέσα, στο ζουμί του».