Απλό και Αγιο Φως

Η «υπόθεση Αλικάκου», ανεξαρτήτως δικαστικής έκβασης, θέτει γενικότερα ζητήματα, εξαιρετικά σύνθετα αλλά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Ιδού ένας δημοσιογράφος, που έγραψε, βάσει προσωπικής έρευνας, ένα βιβλίο με προγραμματικά αιρετικό θέμα (τίτλος «Λύτρωση», υπότιτλος «Περί του Αγίου Φωτός») και που κατέληγε σε ακόμα πιο αιρετικό, για κάποιους, συμπέρασμα: η αφή του Αγίου Φωτός γίνεται με τη βοήθεια ανθρώπινου χεριού (ο φορέας του οποίου το ανέφερε στον συγγραφέα).

Και ιδού μια εκκλησιαστική ιεραρχία, διά του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, που αντέδρασε όχι απλώς με αντίκρουση αλλά με δικαστική προσφυγή – ανάλογη, αλλά κατά της Google που είχε «ανεβάσει» σχετικό βίντεο, είχε κάνει, και χάσει, το 2022, ο «αγιοταφίτης αρχιεπίσκοπος» που είχε αποκαλύψει, νόμιμα και ενσυνείδητα, κατά το δικαστήριο, την ανθρώπινη παρέμβαση. Τα κύρια θέματα που τίθενται έχουν σχέση με την ελευθερία της έκφρασης, τα κριτήρια της Δικαιοσύνης και την ιδιαιτερότητα της Εκκλησίας στην κοινωνική αλλά και την πολιτειακή ζωή. Υπάρχουν ζητήματα – όπως αυτά, παραδείγματος χάριν, που συνδέονται με την πίστη –, τα οποία, ακριβώς λόγω της «ευαισθησίας» τους, τίθενται εκτός δημόσιου λόγου; Και με τι τρόπο; Με άσκηση αυτοσυγκράτησης, με παρέμβαση δημόσιων οργάνων, με δικαστική απόφαση;

Κι αν ζητηθεί τέτοια απόφαση, τι θα ερευνήσει το δικαστήριο: κατά πόσον οι εκφραζόμενες απόψεις αγγίζουν τα «ιερά και τα όσια», αν ασκούνται στο πλαίσιο της ελευθερίας της έκφρασης (δηλαδή δικαιολογούνται ακόμα και αν είναι αστήρικτες ή συγκρούονται με τις απόψεις της πλειοψηφίας) ή αν έχουν εύλογη βάση; Και, τέλος, στα κριτήρια και στην κρίση, τόσο του δικαστηρίου όσο και της κοινωνίας, θα έχει –ακόμα σημαντικότερο: επιτρέπεται να έχει – επιρροή το γεγονός ότι στη χώρα μας Κράτος και Εκκλησία είναι αδιαίρετα, με τρόπο ώστε η δεύτερη να δικαιούται, ή πάντως να θεωρεί ότι δικαιούται, να μιλά στο όνομα του πρώτου; Ας παρατηρήσω απλώς ότι οι απαντήσεις που δίνουν σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα η νομική επιστήμη και η κοινή λογική δεν είναι ίδιες με εκείνες που περιμένει να ακούσει ένα μεγάλο μέρος της πολιτικής τάξης και ένα ενδεχομένως μεγαλύτερο της ελληνικής κοινωνίας.

Επιστήμη και λογική λένε ότι κάθε άποψη είναι σεβαστή – πόσω μάλλον όταν στηρίζεται σε έρευνα –, ότι άλλο η πίστη κι άλλο η πραγματικότητα –πόσω μάλλον όταν αυτό που διακυβεύεται είναι αν ο Πηνειός είναι ποτάμι. «Ορθόφρονες» και «πιστοί» μπορεί να απαντούν – όπως έκανε το Πατριαρχείο σε σχέση με το επίμαχο βιβλίο – ότι «αλήθεια είναι αυτό που λέει η Εκκλησία». Χρέος του δικαστή είναι, ξεπερνώντας τις προκαταλήψεις, να ξεχωρίσει την ήρα από το στάχυ.