Αντίφαση

«Το δικαίωμα κάθε προσώπου στη ζωή προστατεύεται από τον νόμο». Ετσι ξεκινά το άρθρο 2 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, η οποία υιοθετήθηκε στη Ρώμη στις 4 Νοεμβρίου του 1950. Και οι λέξεις «κάθε προσώπου» δεν είναι αόριστες, δεν αφορούν την πλειοψηφία, ας πούμε, τους καλούς, έντιμους ή τυχερούς ανθρώπους, αλλά όλους, προνομιούχους, μη προνομιούχους, άσπρους, μαύρους, άνδρες, γυναίκες, παιδιά, στρέιτ, γκέι, όλους.

Η πρόεδρος της Κομισιόν φυσικά γνωρίζει τη Σύμβαση, γι’ αυτό και σε ομιλία της το 2020 είπε ότι «η διάσωση ζωών στη θάλασσα δεν είναι προαιρετική». Με άλλα λόγια, όταν μια κυβερνητική Αρχή, μια μη κυβερνητική Αρχή, μια ευρωπαϊκή Αρχή, δει έναν άνθρωπο να πνίγεται, οφείλει να σπεύσει να τον βοηθήσει. Μόνο που αυτό ισχύει στη θεωρία. Γιατί στην πράξη, η υποχρέωση αυτή υπονομεύεται από τον ισχυρισμό της ΕΕ και των μελών της ότι η διάσωση προσφύγων και μεταναστών λειτουργεί ως ενθάρρυνση προς άλλους πρόσφυγες και μετανάστες, καθώς και προς τους διακινητές τους. Κάτι που μπορεί και να ερμηνευθεί, αντιστρόφως, ότι οι θάνατοι στη θάλασσα λειτουργούν αποθαρρυντικά. Εξού και Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που εμπλέκονται σε πρωτοβουλίες διάσωσης κινδυνεύουν σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες με δίωξη.

Η θεμελιώδης αυτή αντίφαση βρίσκεται πίσω από το αδιέξοδο του προσφυγικού προβλήματος. Και απαντά στο αγωνιώδες ερώτημα που έθεσε αυτή την εβδομάδα με την έκθεσή της, και χθες με άρθρο της στην Guardian, η ευρωπαία διαμεσολαβήτρια Εμιλι Ο’ Ράιλι, σχετικά με την πολύνεκρη βύθιση του ψαροκάικου «Adriana» τον περασμένο Ιούνιο στ’ ανοιχτά της Πύλου: γιατί συνέβη; Πώς είναι δυνατόν να πνίγονται 600 άνθρωποι παρουσία μιας ευρωπαϊκής υπηρεσίας, των λιμενικών Αρχών δύο ευρωπαϊκών χωρών, ακτιβιστών της κοινωνίας των πολιτών και πολλών ιδιωτικών σκαφών;

Οι διαπιστώσεις της ευρωπαίας ombudsman προκαλούν τρόμο. Η Frontex, της οποίας ο διευθυντής είχε παραιτηθεί λίγο καιρό νωρίτερα μετά την αποκάλυψη ότι συνεργαζόταν με το ελληνικό Λιμενικό για την πραγματοποίηση παράνομων επαναπροωθήσεων (pushbacks), δεν εξέπεμψε SOS ενώ βυθιζόταν το καΐκι επειδή δεν είχε εξουσιοδότηση από τις ελληνικές Αρχές. Επανειλημμένες κλήσεις του οργανισμού προς το ελληνικό κέντρο συντονισμού και διάσωσης για παροχή βοήθειας έμειναν αναπάντητες. Ενα drone που θα μπορούσε να βοηθήσει στάλθηκε από τις ελληνικές Αρχές σε άλλο επεισόδιο. Και όταν επετράπη τελικά στη Frontex να παράσχει βοήθεια, ήταν αργά.

Η Εμιλι Ο’ Ράιλι διερωτάται γιατί η Frontex δεν έχει ασκήσει το νομικό της δικαίωμα να αποχωρήσει από την Ελλάδα καταγγέλλοντας παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αλλά αυτό δεν θα αποτελούσε φυσικά λύση. Λύση θα ήταν αυτό που είπε η επίτροπος εσωτερικών υποθέσεων Ιλβα Γιόχανσον στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Πάνω από το “Adriana” τα νερά είναι τώρα σιωπηλά, δεν υπάρχουν ταφόπλακες, δεν υπάρχουν επιτύμβιες στήλες, τίποτα που να θυμίζει τα ονόματα. Ας γίνουν οι πράξεις μας το μνημείο μας».