Το άρθρο 16 και {LF}η διασφάλιση των αρχών του

Είναι δικαιολογημένη, εκ πρώτης όψεως, η κριτική που ασκείται στη νομοθετική πρωτοβουλία της κυβέρνησης για τη δυνατότητα δημιουργίας παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Μολονότι πρόκειται για μια περιορισμένης εμβέλειας παρέμβαση, που δεν θα αλλάξει ουσιωδώς το εθνικό σύστημα της ανώτατης εκπαίδευσης, κάτι που προϋποθέτει αναθεώρηση του άρθρου 16, εντούτοις, ακόμη και στην περίπτωση αυτήν, η ανελαστικότητα της γραμματικής διατύπωσης του συγκεκριμένου άρθρου, δημιουργεί την εντύπωση μιας νομοθετικής παρέμβασης contra constitutionem. Δεν θα ήταν άλλωστε η πρώτη φορά που η παρούσα κυβέρνηση θα υπέτασσε το Σύνταγμα στην εξυπηρέτηση των πολιτικών της σκοπιμοτήτων.

Βρισκόμαστε όμως στ’ αλήθεια μπροστά σε μία «διάτρηση του Συντάγματος» που μεταβάλλει το άρθρο 16 σε κάτι άλλο, διαφορετικό και αντίθετο, από αυτό που είναι;

Το γεγονός ότι ήδη πριν από 26 χρόνια, στην απόφαση 3457/1998 της Ολομέλειας του ΣτΕ, υπήρξε μια ισχυρή μειοψηφούσα γνώμη των συμβούλων Α. Τσαμπάση, Γ. Παπαμεντζελόπουλου, Ν. Σακελλαρίου, Α. Ράντου και Ε. Σαρπ, που απέκλειε την εφαρμογή του άρθρου 16 στα ομοταγή προς τα ελληνικά ξένα πανεπιστήμια, κατά το μέρος που θεσπίζει την αποκλειστικότητα του κράτους στην ανώτατη εκπαίδευση, δείχνει ότι οι ερμηνευτικές δυνατότητες του άρθρου 16, έστω και αν μέχρι τώρα βρίσκονταν εν υπνώσει, δεν έχουν ακόμη εξαντληθεί. Σύμφωνα με την άποψη αυτήν, το κρατικό μονοπώλιο αφορά μόνο τα ελληνικά πανεπιστήμια, «όχι όμως και τη λειτουργία στην Ελλάδα Τμημάτων ή Παραρτημάτων ομοταγών Ανώτατων Σχολών που έχουν την έδρα τους στην αλλοδαπή και ειδικότερα σε ένα άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης». Υπό την εκδοχή αυτήν, το άρθρο 16 δεν εμποδίζει την εγκατάσταση στην Ελλάδα παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων, υπό αυστηρές προϋποθέσεις νομιμότητας και σκοπιμότητας για την αδειοδότησή τους, που θα εγγυώνται τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου πανεπιστημιακής εκπαίδευσης και τον σεβασμό των δημοκρατικών αρχών που το ίδιο θεσπίζει, δηλαδή της αυτοδιοίκησης των ΑΕΙ και της ακαδημαϊκής ελευθερίας.

Η δυνατότητα θέσπισης ειδικών εθνικών περιορισμών στην ελευθερία εγκατάστασης και λειτουργίας ξένων πανεπιστημίων σε ένα άλλο κράτος από εκείνο στο οποίο έχουν την έδρα τους, προβλέπεται άλλωστε και στο άρθρο VI. 5 της Συμφωνίας της Λισαβόνας για την αναγνώριση τίτλων σπουδών, η οποία κατά τη γνώμη μου θα έπρεπε να έρθει προς κύρωση στη Βουλή πριν από την κατάθεση και ψήφιση του νομοσχεδίου για τα ξένα πανεπιστήμια.

Υπό την παρούσα μορφή του, το νομοσχέδιο δεν διασφαλίζει την εφαρμογή των αρχών του άρθρου 16 στα παραρτήματα των ξένων πανεπιστημίων, τα οποία από τη στιγμή που λειτουργούν εντός της ελληνικής Επικράτειας υπόκεινται σε αυτές. Το διδακτικό προσωπικό των παραρτημάτων έχει απλώς μια συμβουλευτική συμμετοχή σε ζητήματα ακαδημαϊκής φύσης, ο ελάχιστος αριθμός των διδασκόντων ανά Σχολή είναι πολύ μικρός και χωρίς διαβάθμιση προσόντων, το όργανο της διοίκησης και της λειτουργίας των παραρτημάτων μπορεί να αποτελείται αποκλειστικά από εξωπανεπιστημιακά μέλη, δεν καθορίζεται το εργασιακό καθεστώς των διδασκόντων, για τους οποίους μάλιστα προβλέπεται ανώτατο όριο διδασκαλίας 12 ωρών, ρύθμιση που προσιδιάζει σε εκπαιδευτήρια και όχι σε πανεπιστήμια, δεν λαμβάνεται υπόψη ότι στην Ελλάδα ισχύει ακόμη ο «κλειστός αριθμός» εισακτέων στα ΑΕΙ, και συνεπώς, θα έπρεπε να διαμορφώνεται αναλόγως η ελάχιστη βάση εισαγωγής, τουλάχιστον στις ιατρικές και τις νομικές σχολές, όπου για την εισαγωγή σε αυτές απαιτείται βαθμολογία στις Πανελλαδικές Εξετάσεις μεταξύ 17.000-19.000 μορίων.

O Χαράλαμπος Aνθόπουλος είναι καθηγητής Δικαίου και Διοίκησης στο ΕΑΠ