NON PAPER

Πρώτη φορά στις κάλπες

Την περασμένη Πέμπτη ο γάμος μεταξύ ομόφυλων ζευγαριών έγινε νόμος του κράτους. Και ενώ καταλαγιάζει σιγά σιγά ο θόρυβος, κάποιοι θα εξακολουθούν, για κάμποσο καιρό ακόμη, να τον θεωρούν… μπουρλότο στα θεμέλια της κοινωνίας, απειλή για το μέλλον της οικογένειας, των ηθών των παραδόσεων, της εθνικής μας συνείδησης και δεν ξέρω εγώ τι άλλο. Τη σχετικότητα του πόσο ουσιαστικά προοδευτικός μπορεί να είναι ένας νόμος ή, απλώς, υπερβαίνει προκαταλήψεις, φοβίες και αγκυλώσεις, θα το καταλάβουμε αν συνειδητοποιήσουμε ότι σαν σήμερα, πριν από μόλις 68 χρόνια, οι Ελληνίδες έγιναν και επίσημα πολίτες του κράτους αφού ψήφισαν για πρώτη φορά σε εθνικές εκλογές.

Για να το σκεφτούμε λίγο. Η Κατίνα Παξινού, πριν από δώδεκα χρόνια, είχε κερδίσει το Οσκαρ για τον ρόλο της Πιλάρ στο «Για ποιον χτυπά η καμπάνα», στη χώρα της όμως δεν μπορούσε να ψηφίσει. Η Σοφία Αντωνιάδη ήταν καθηγήτρια βυζαντινής και νεοελληνικής γλώσσας σε πανεπιστήμιο της Ολλανδίας, στη «νέα» Ελλάδα όμως δεν θα μπορούσε να ψηφίσει. Η Μαρία Παπαδοπούλου είχε εκ του μηδενός στήσει την ομώνυμη βιομηχανία μπισκότων, μία από τις μεγαλύτερες, εκείνη την εποχή, βιομηχανίες της χώρας, δεν μπορούσε όμως να ψηφίσει. Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ είχε ήδη διορισθεί στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας, εδώ όμως δεν μπορούσε να ψηφίσει. Η Μελίνα Μερκούρη είχε γυρίσει τη «Στέλλα», με υπότιτλο «Μια ελεύθερη γυναίκα», ωστόσο δεν ήταν «ελεύθερη» να ψηφίσει. Ακόμη και η Αλίκη Βουγιουκλάκη, με το «Ποντικάκι» και την «Γκόλφω», είχε αρχίσει να γίνεται κινηματογραφική σταρ δεν είχε όμως δικαίωμα ψήφου. Και το κωμικοτραγικό; Η Ελένη Σκούρα ήταν ήδη βουλευτής του Νομού Θεσσαλονίκης με το κόμμα του Ελληνικού Συναγερμού αλλά δεν είχε μπορέσει να ψηφίσει τον εαυτό της αφού στις αναπληρωματικές εκλογές του Ιανουαρίου 1953 οπότε και εξελέγη, ο σχετικός νόμος που επέτρεπε στις γυναίκες να ψηφίσουν ήταν ήδη σε ισχύ αλλά δεν είχαν προλάβει να καταρτίσουν τους εκλογικούς καταλόγους.

Η συζήτηση για την ψήφο των γυναικών είχε αρχίσει ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1920 αλλά προκαλούσε οργισμένες αντιδράσεις, όχι μόνο από την εκάστοτε αντιπολίτευση, αλλά και συμπολίτευση (αν αυτό μας λέει κάτι για τα τωρινά). Ο λόγος; Εγραφε η εφημερίδα «Νέα Ημέρα» της 20ής Μαρτίου 1928: «Παν θήλυ διατελεί εις ανισόρροπον και έξαλλον πνευματικήν κατάστασιν ωρισμένας ημέρας εκάστου μηνός… Νεώτεραι και ακριβέστεραι έρευναι καταδείκνυσιν ότι ου μόνον ωρισμένας ημέρας, αλλά δι’ όλου του μηνός τελούσιν άπαντα τα θήλεα εις πνευματικήν και συναισθηματικήν ανισορροπίαν… Η γυναικεία συνεπώς ψήφος είναι πράγμα επικίνδυνον, άρα αποκρουστέον». Μας θυμίζει κάτι;

Οχι ότι τα πνεύματα είχαν αλλάξει και πολύ έως το 1956 – αν και είχε προηγηθεί η συμμετοχή των γυναικών στις δημοτικές εκλογές του 1934, με την προϋπόθεση να είναι πάνω από 30 ετών και εγγράμματες, σε μια εποχή που η κανονικότητα ήταν ο αναλφαβητισμός, με αποτέλεσμα να φτάσουν τελικά στις κάλπες λίγο περισσότερες από τριακόσιες γυναίκες. Η οργή των ανδρών για τη γυναικεία ψήφο οδήγησε πολλούς σε αποχή, ενώ η συμμετοχή των γυναικών που ψήφιζαν «σταθερότητα» έδωσε, τότε, τη νίκη στην ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή βοηθούντος και ενός αλλόκοτου εκλογικού συστήματος, του λεγόμενου «τριφασικού» που εξασφάλισε, τελικά, στο δεύτερο κόμμα τις περισσότερες έδρες.

Και πάλι απ’ την αρχή

Αυτό λοιπόν που σήμερα είναι αυτονόητο, πριν από λίγες μόνο δεκαετίες φάνταζε εξωφρενικό, επικίνδυνο και «αποκρουστέο». Φάνταζε αλλά δεν ήταν. Η Ελλάδα έπρεπε να τηρήσει συμφωνίες που είχε υπογράψει. Ο κόσμος είχε αλλάξει όχι το 1956 αλλά ήδη από τη δεκαετία του 1880 όταν η Καλλιρρόη Παρέν είχε, για πρώτη φορά, μιλήσει για ψήφο στις γυναίκες. Από τότε που οι φοιτητές υποδέχονταν τις πρώτες ηρωικές φοιτήτριες του ελληνικού Πανεπιστημίου φωνάζοντας ρυθμικά «Στην κουζίνα, στην κουζίνα». Γιατί, τελικά, τίποτα δεν μπορεί να είναι μπροστά από την εποχή του. Απλά όταν αντιπροσωπεύει την εποχή του, είναι πάρα πολλοί αυτοί που έχουν μείνει πίσω.