Ερωτήματα και απορίες

Για την προγραμματιζόμενη νομοθέτηση σχετικά με τη δυνατότητα ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων δεν ξέρουμε ακόμα πολλά γιατί οι επιμέρους ρυθμίσεις του νομοσχεδίου δεν έχουν γίνει γνωστές. Το μόνο σίγουρο είναι ότι μια τέτοιας εμβέλειας νομοθετική πρωτοβουλία αφορά τη συνολική θεσμική ανασυγκρότηση της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης στη χώρα μας και όχι απλά την προσθήκη νέου τύπου ιδρυμάτων στα ήδη υπάρχοντα, δηλαδή στα δημόσια Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα. Πρόκειται για μια πλήρη ανασυγκρότηση του χάρτη της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης για την οποία ακόμη δεν ξέρουμε παρά ελάχιστα.

Τα ερωτήματα είναι πολλά και από τις πιθανές απαντήσεις προκύπτουν και διαφορετικές τοποθετήσεις. Για παράδειγμα, ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα πρέπει να απασχολήσουν το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας και ιδιαίτερα τους νέους ανθρώπους, μελλοντικούς φοιτητές/τριες και γονείς, είναι το εξής: πώς θα διασφαλισθεί η ισονομία ως προς τον τρόπο εισαγωγής και τα κριτήρια αξιολόγησης που θα ρυθμίσουν την εισαγωγή στα ΑΕΙ μετά την ψήφιση του επερχόμενου νομοσχεδίου; Διαφορετικός τρόπος εισαγωγής σε ισότιμα προγράμματα σπουδών που θα οδηγούν σε ισότιμους ακαδημαϊκά και επαγγελματικά τίτλους σπουδών νοείται;

Ενα δεύτερο σημαντικό ερώτημα που ενδιαφέρει το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας αφορά τα δίδακτρα. Αν, για παράδειγμα, η πιθανή ίδρυση πολλών νέων τμημάτων ιδιωτικών ΑΕΙ στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη οδηγήσει λογικά σε γρήγορη μείωση του αριθμού των τμημάτων στα περιφερειακά δημόσια ΑΕΙ, πώς θα διασφαλισθεί η δυνατότητα της μέσης ελληνικής οικογένειας να σπουδάζει τα παιδιά της σε λίγα χρόνια από τώρα, όταν δηλαδή οι νόμοι της αγοράς θα οδηγήσουν αναπόφευκτα σε δραστική αύξηση των διδάκτρων στα αντίστοιχα τμήματα των ιδιωτικών, τα οποία θα αποτελούν πια και αναγκαστική επιλογή; Ποια θα είναι η πρόνοια της πολιτείας έτσι ώστε σε λίγα χρόνια από τώρα ένα μεγάλο μέρος των νέων να μην αποκλείεται από την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση για οικονομικούς και όχι για ακαδημαϊκούς λόγους;

Ενα άλλο σημαντικό ερώτημα αφορά το θέμα της αξιολόγησης σε σχέση με την κατανομή εθνικών και ευρωπαϊκών δημοσίων πόρων (εκτός τακτικού προϋπολογισμού). Τα ιδιωτικά και τα δημόσια ΑΕΙ θα αξιολογούνται από τις αρμόδιες εθνικές αρχές με ακριβώς τα ίδια κριτήρια που ισχύουν και σήμερα; Και θα συνδέεται αυτή η αξιολόγησή τους με την πρόσβαση σε δημόσιους εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους (π.χ. συγχρηματοδοτούμενα ΕΣΠΑ, πόροι Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, δημόσιες επενδύσεις κτλ.);

Αλλα ερωτήματα αφορούν τη διασφάλιση της ισονομίας ως προς το επίπεδο και την οργάνωση των προγραμμάτων σπουδών: θα υπάρξει πρόνοια ώστε οι προδιαγραφές (π.χ. κριτήρια πιστοποίησης προγραμμάτων σπουδών, εκπαιδευτικών και ερευνητικών υποδομών κτλ.), το ανθρώπινο δυναμικό (π.χ. τυπικά και ουσιαστικά προσόντα Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού που προσλαμβάνεται κι εργάζεται στα πανεπιστημιακά τμήματα) και οι υποχρεώσεις απόκτησης πτυχίου (π.χ. διάρκεια σπουδών, διδακτικές μονάδες κτλ.) να είναι ίδια σε ιδιωτικά και δημόσια ΑΕΙ ώστε να διασφαλίζονται η ισονομία και η ισοτιμία των πτυχίων;

Ισως όμως το πρωταρχικότερο ερώτημα που πρέπει να μας απασχολήσει είναι το εξής: ποιες είναι οι πραγματικές εκπαιδευτικές και αναπτυξιακές ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας που θα επιχειρήσει να θεραπεύσει το επερχόμενο νομοσχέδιο και πώς οι επιμέρους ρυθμίσεις του θα καταφέρουν την επίτευξη των εθνικών στόχων στον χώρο της Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης προς όφελος τελικά της κοινωνίας και των νέων ανθρώπων;

Τα ερωτήματα είναι πολλά και όσα γνωρίζουμε για τις επικείμενες αλλαγές λίγα. Ο δημόσιος διάλογος για ένα τόσο σοβαρό ζήτημα θα συνεχίσει λογικά να εμπλουτίζεται το επόμενο διάστημα.

Η Ιωάννα Λαλιώτου είναι αντιπρύτανης Ερευνας και Διά Βίου Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας