Ο φόβος του Kέντρου

Μια ομάδα πολιτικών επιστημόνων από την Οξφόρδη, τη Βαρκελώνη, τη Λωζάννη, τη Βιέννη, τη Ζυρίχη και το Βερολίνο έδειξε σε έρευνές της ότι τα σοσιαλδημοκρατικά ή κεντροαριστερά κόμματα χάνουν πολιτική στήριξη όσο μετακινούνται προς το Κέντρο. Και κυρίως σε ζητήματα όπως η μετανάστευση και η οικονομία (The Guardian, 10/1).

Σε αυτήν τη μετακίνηση αποδίδουν και τη σταθερή μείωση της εκλογικής επιρροής τους κατά την τελευταία εικοσαετία.

Ενδιαφέρουσα παρατήρηση. Αλλά όχι πρωτότυπη. Οι ίδιοι ερευνητές (Tarik Abou-Chabi, Werner Krause κ. ά) είχαν καταλήξει σε ανάλογα συμπεράσματα με άλλες αφορμές και παλαιότερα (The Guardian, 13/4/22 και 9/5/21).

Η υφέρπουσα κοινή ιδέα είναι η παλιά καλή λεβεντιά. «Οταν η Αριστερά αλλοιώνεται ιδεολογικά χάνει την ψυχή της».

Είναι μια άποψη που έχει ενδεχομένως οπαδούς στην πορεία του χρόνου. Στον ΣΥΡΙΖΑ ακόμη πλακώνονται.

Αντιθέτως όμως στις περισσότερες δημοκρατίες θεωρούμε έως τώρα πως όποιος κυριαρχεί στο Κέντρο κερδίζει εκλογικά κι ότι η κυριαρχία αυτή αποτελεί τη βάση μιας πολιτικής ηγεμονίας.

Στη χώρα μας αποδείχτηκε σε πολλές εκλογές (με κάποιες εξαιρέσεις…) και οι περισσότερες δημοσκοπήσεις ερευνούν πλέον ειδικά τη διείσδυση των κομμάτων στον κεντρώο ή μεσαίο χώρο.

Για παράδειγμα, ξέρουμε ότι στις τελευταίες εκλογές (Ιούνιος 2023) η ΝΔ είχε φτάσει στο 58% της κεντρώας ψήφου.

Ακόμη και τώρα η ΝΔ εξακολουθεί να κυριαρχεί στον κεντρώο χώρο με το 41% όσων αυτοπροσδιορίζονται ως «κεντρώοι» ενώ ακολουθούν το ΠΑΣΟΚ από μεγάλη απόσταση με 17% και ο ΣΥΡΙΖΑ με 9% (Prorata, 15/1).

Τελικά λοιπόν τι είναι το Κέντρο; Ευχή ή κατάρα;

Φυσικά η ερώτηση είναι λίγο παραπλανητική αφού το ζήτημα τίθεται με ανόμοιους όρους.

Διαφορετικό είναι το «Κέντρο» για τη Σοσιαλδημοκρατία και διαφορετικό για τη Δεξιά. Διαφορετικό στην οικονομία και διαφορετικό στη μετανάστευση.

Ακόμη περισσότερο που υπάρχουν σοβαρές διαφοροποιήσεις και μέσα στις ίδιες πολιτικές οικογένειες.

Στα ζητήματα της οικονομίας κανείς δεν φαίνεται να αποκλίνει από το κυρίαρχο οικονομικό μοντέλο σε όποια πλευρά της πολιτικής κι αν ανήκει.

Για να είμαι πιο ακριβής: κανένα κόμμα άξιο λόγου στις δυτικές δημοκρατίες δεν προτείνει «κάτι άλλο» στην οικονομία. Ενδεχομένως ούτε θα μπορούσε.

Κι όσον αφορά την εκλογική απήχηση, οι Εργατικοί στο Ηνωμένο Βασίλειο προηγούνται με σχεδόν 15 μονάδες στις δημοσκοπήσεις παρόλο που μετά την αποτυχημένη παρένθεση Κόρμπιν έχουν υιοθετήσει ίσως την πιο φιλελεύθερη οικονομική πρόταση της ιστορίας τους.

Να θυμίσω άλλωστε πως όταν η ευρωπαϊκή Κεντροαριστερά έκανε τη μεγάλη στροφή στον «σοσιαλ-φιλελευθερισμό» (1995 – 2005) κυριάρχησε σε ολόκληρη την ήπειρο. Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία, Ελλάδα κ.λπ. είχαν τότε «κεντροαριστερές» κυβερνήσεις και πλειοψηφίες.

Συνεπώς μάλλον δεν υπάρχει προφανής συσχετισμός.

Το ίδιο ισχύει και για τη μετανάστευση. Στη Δανία για παράδειγμα οι Σοσιαλδημοκράτες καταγράφουν συνεχείς εκλογικές επιτυχίες αφότου το 2015 έκαναν στροφή σε μια πιο αυστηρή μεταναστευτική πολιτική.

Γενικότερα σε ολόκληρη την Ευρώπη υπάρχει μια τάση «αυστηροποίησης» απέναντι στη μετανάστευση όχι επειδή το λένε οι δεξιοί ή οι αριστεροί αλλά επειδή έχει εξελιχθεί σε κυρίαρχο κοινωνικό αίτημα.

Στη Γαλλία ο νέος μεταναστευτικός νόμος που ψήφισε ο Μακρόν μαζί με τη Δεξιά κρίθηκε από πολλούς «δεξιός» αλλά αυτό δεν φαίνεται να φουντώνει τις προοπτικές μιας Αριστεράς που παραπαίει. Μάλλον επειδή δεν έχει κάτι ιδιαίτερο να πει.

Σε συνέντευξή του ο ευρωβουλευτής και πιθανός επικεφαλής της ευρωλίστας του Σοσιαλιστικού Κόμματος Ραφαέλ Γκλικσμάν κλήθηκε να απαντήσει στη διακήρυξη (υπό μορφή ερώτησης!) ότι «η μετανάστευση έχει εργαλειοποιηθεί από τους λαϊκιστές αλλά την έχουμε ανάγκη. (…) Τι να κάνουμε;».

Και τι απάντησε; Καλόκαρδες γενικότητες. «Πρέπει να διαχειριστούμε τις μεταναστευτικές πολιτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο», «οι θάλασσες δεν μπορεί να γίνονται νεκροταφεία» και «έχουμε ανάγκη από νόμιμες και ελεγχόμενες οδούς μετανάστευσης» (Le Monde, 16/1).

Νομίζω όμως ότι αυτό είναι η ουσία της υπόθεσης κι όχι αν κάποιοι στρίβουν στο Κέντρο.

Ούτως ή άλλως από τις αρχές του 20ού αιώνα η Σοσιαλδημοκρατία οδηγείται σταδιακά σε κεντρώες επιλογές με αποκορύφωμα τη μεταπολεμική «απο-αριστεροποίηση» της ρητορικής της.

Μόνο που η σύγκλιση στο Κέντρο είτε από δεξιά, είτε από αριστερά ήταν η γενικότερη τάση της ευρωπαϊκής δημοκρατίας, σχεδόν έως την εκκόλαψη μιας ακραίας Δεξιάς την τελευταία εικοσαετία.

Συνεπώς το ένα δεν εξηγεί το άλλο. Ούτε καν συνδέεται μαζί του.

Αντιθέτως εκείνο που σίγουρα μπερδεύει το σκηνικό δεν είναι η απουσία αριστερών λύσεων ή προτάσεων αλλά η έλλειψη καθαρών λύσεων ή προτάσεων. Η δουλειά δηλαδή δεν γίνεται με τις καλόκαρδες γενικότητες του Γκλικσμάν.

Και η παρατήρηση φυσικά δεν αφορά μόνο τους γάλλους σοσιαλιστές. Σε τέσσερεις σημαντικές μεταρρυθμίσεις που μπήκαν τελευταία στο τραπέζι (επιστολική ψήφος, ποινικοί κώδικες, μη κρατικά πανεπιστήμια, γάμος ομοφύλων) κανείς δεν έχει ακόμη καταλάβει τι ακριβώς λέει ή τι θέλει να κάνει το ΠΑΣΟΚ.

Μου περιέγραψαν μια πρόσφατη σύσκεψη στελεχών του στη Βουλή όπου η συζήτηση ελάχιστα αφορούσε το περιεχόμενο των θεμάτων αλλά «πώς δεν θα διευκολύνουμε τον Μητσοτάκη». Τα κορδόνια, που λέγαμε.

Το πρώτο όμως είναι ουσία της πολιτικής. Το άλλο είναι περισσότερο παλιομοδίτικη λογική φοιτητικής παράταξης (15/1).

Με άλλα λόγια, ο ετεροπροσδιορισμός έχει καταργήσει τον αυτοπροσδιορισμό. Κι αυτό στην πολιτική είναι ο μεγαλύτερος παράγων ασάφειας και σύγχυσης.

Για να επιστρέψουμε λοιπόν στην αρχική κουβέντα, κανείς δεν έπαθε τίποτα στρίβοντας στο Κέντρο.

Αντιθέτως πολλοί παθαίνουν από την απροσδιοριστία του λόγου τους, την έλλειψη σαφήνειας και την απουσία καθαρής πολιτικής. Τόσο απλό.