80 εκλογές, λειψή δημοκρατία

Η πλημμυρίδα των φετινών ανά τον κόσμο εκλογικών αναμετρήσεων – σχεδόν 80, εκ των οποίων περίπου 50 εθνικές, με δυνητική συμμετοχή της μισής ανθρωπότητας – θα έπρεπε κανονικά να αποτελεί καλό νέο για τη δημοκρατία: οι εκλογές αποτελούν την πεμπτουσία, αν και όχι το άπαν, της δημοκρατίας, άρα τόσο πολλές εκλογές θα μπορούσαν να λειτουργήσουν επιβεβαιωτικά και αναζωογονητικά. Στον πραγματικό κόσμο, υπό τις παρούσες γεωπολιτικές και κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, η χρονιά των 80 εκλογών μπορεί να αποβεί χρονιά όλων των κινδύνων.

Οι εκλογές στις 2 από τις μεγαλύτερες πληθυσμιακά χώρες του κόσμου αναδεικνύουν από μόνες τους το εύθραυστο της κατάστασης. Στην Ινδία, το αποτέλεσμα είναι «βέβαιο» – νίκη και επανεκλογή του Μόντρι –, ωστόσο αυτή η βεβαιότητα κρύβει μια άλλη: την περαιτέρω πορεία προς τον αυταρχισμό, που «τσούζει» διπλά, λόγω μεγέθους αλλά και λόγω χρήσης της οικονομικής ανάπτυξης ως νομιμοποιητικής αιτίας του αυταρχισμού. Στις ΗΠΑ, το «φάσμα Τραμπ» – το γεγονός ότι είναι όχι μόνο υποψήφιος αλλά διεκδικητής αυτός ο άνθρωπος, με αυτή την προσωπικότητα, αυτές τις επιδόσεις στην εξουσία και τόσες μαφιόζικες και πραξικοπηματικές πράξεις –, ο βαθύς διχασμός – της κοινωνίας αλλά και του πολιτικού συστήματος –, η προϊούσα δικαστικοποίηση – η οποία, αντί για ασφάλεια δικαίου, οδηγεί στα άκρα την απονομιμοποίηση –, καθώς και η διάσταση ανάμεσα στο ουσιαστικό έργο και τη διάχυτη εικόνα του απερχόμενου προέδρου αυξάνουν κάθε μέρα την αίσθηση πορείας προς τον γκρεμό. Η δεύτερη, πλέον, μεγαλύτερη χώρα του κόσμου, η Κίνα, δεν ψηφίζει φέτος, αφού δεν ψηφίζει ποτέ, όμως από το αποτέλεσμα των σημερινών εκλογών στην Ταϊβάν, τον ελεύθερο, ως τώρα, δορυφόρο της, διακυβεύονται πολλά και κυρίως το άνοιγμα ενός ακόμα πολεμικού μετώπου σε έναν ήδη γεμάτο πολέμους κόσμο. Οι εκλογές για την ανάδειξη του Κοινοβουλίου, του μεγαλύτερου και, παρ’ όλες του τις ατέλειες, πιο επιτυχημένου «συνδέσμου δημοκρατίας», της Ευρωπαϊκής Ενωσης, έρχονται σε μια στιγμή αναζωπύρωσης των εθνικιστικών και αντιενωτικών τάσεων και έχουν τη δυναμική, αν όχι να σταματήσουν, πάντως να δυσχεράνουν σημαντικά την κυβερνησιμότητα ενός ήδη προβληματικού συστήματος. Μικρή παρηγοριά συνιστά το ότι, μετά το φιάσκο του Μπρέξιτ, που είναι αδύνατο να διορθώσει η σχεδόν βέβαιη κυβερνητική εναλλαγή στη Μεγάλη Βρετανία προς τα τέλη του έτους, έχουν μάλλον οριστικά αποθαρρυνθεί οι αποσχιστικές εντός της Ενωσης τάσεις – όμως κίνδυνο από την άνοδο της Ακροδεξιάς εγκυμονούν οι εθνικές εκλογές σε Αυστρία, Βέλγιο, ίσως και Πορτογαλία. Μεγάλη συμβολική κρισιμότητα έχουν οι εκλογές σε εμπόλεμες ή οιονεί εμπόλεμες χώρες: Ρωσία (αλλά και Λευκορωσία), Ιράν, ίσως και Ισραήλ, αν ξεπεραστεί το όριο ανοχής απέναντι στον μοιραίο Νετανιάχου.

Στις «σκοτεινές ηπείρους της δημοκρατίας», όπως τις έχω ονομάσει, οι επερχόμενες εκλογές μάλλον προοιωνίζονται μεγαλύτερο σκοτείνιασμα. Στην Ασία ήδη είχαμε (7 Ιανουαρίου) το πρώτο δείγμα γραφής, με εκ προοιμίου γνωστό αποτέλεσμα, στο Μπανγκλαντές, έπονται η Ινδονησία και το Πακιστάν. Στην Αφρική θα λάβουν χώρα 18 εκλογικές αναμετρήσεις, οι περισσότερες μέσα σε κλίμα βίας και ανέχειας (Νότια Αφρική, Σενεγάλη, Τυνησία, Αλγερία και αλλού). Βενεζουέλα και Μεξικό αναδεικνύουν διαφορετικές όψεις της ημι-δημοκρατίας, ενώ ο Ισημερινός μπήκε αυτές τις μέρες σε κατάσταση πολιορκίας. Παντού το κλίμα είναι το ίδιο: απέναντι στις σύγχρονες απειλές (πόλεμοι, εξωτερικές παρεμβολές, ψευδής ή μονομερής ενημέρωση, απώλεια εμπιστοσύνης), η δημοκρατία, παρά τις εκλογές και μέσα από τις εκλογές, αγκομαχάει.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος