Η ευκαιρία είναι μπροστά

Η 7η Δεκεμβρίου ήταν μια καλή ημέρα για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς το ισοζύγιο της επίσκεψης Ερντογάν στην Αθήνα είναι θετικό. Η ελληνική στρατηγική δικαιώθηκε. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη εφάρμοσε τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της που εδράζεται στο τρίπτυχο επαναπροσέγγιση – Διεθνές Δίκαιο – αμυντική θωράκιση και δικαιώθηκε. Και η Τουρκία προχώρησε σε ακόμα μια αναδίπλωση: έχοντας διανύσει μεγάλη απόσταση από την εποχή του «Μητσοτάκης γιοκ» μέχρι σήμερα, η τουρκική ηγεσία ήρθε στην Αθήνα με διαλλακτική διάθεση. Ετσι, τουλάχιστον για την ώρα, οι δύο χώρες αφήνουν πίσω τις δύσκολες στιγμές του πρόσφατου παρελθόντος και επιχειρούν να οικοδομήσουν σταδιακά εμπιστοσύνη.

Η υπογραφή της Διακήρυξης των Αθηνών αποτελεί ιστορικό βήμα. Παρόλο που το κείμενο δεν έχει δεσμευτική νομική διάσταση, μορφοποιεί τον οδικό χάρτη της επόμενης ημέρας. Για πρώτη φορά ύστερα από εκατό χρόνια, οι ηγέτες Ελλάδας και Τουρκίας υπογράφουν ένα κείμενο με πολιτικό βάρος και ισχυρό συμβολισμό. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό το γεγονός ότι η υπογραφή του προέδρου της Τουρκίας μπήκε σε ένα κείμενο που περιλαμβάνει ρητή αναφορά στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Ποιος θα περίμενε να συμβεί κάτι τέτοιο, με δεδομένο το δύσκολο σημείο στο οποίο βρίσκονταν οι σχέσεις μας πριν από λίγο καιρό;

Αν και ο Ταγίπ Ερντογάν παρέμεινε πιστός στη «χορογραφία» της συνάντησης, υπενθύμισε την παραδοσιακή τουρκική θέση και χαρακτήρισε τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης «τουρκική». Η αντίδραση του Κυριάκου Μητσοτάκη ήταν ακαριαία. Ο Πρωθυπουργός έβαλε τα πράγματα στη θέση τους, ξεκαθαρίζοντας τον θρησκευτικό χαρακτηρισμό της μειονότητας, όπως αυτό προβλέπεται στη Συνθήκη της Λωζάννης.

Η επόμενη ημέρα θα βρει τις δύο χώρες σε ήρεμο κλίμα. Η Ελλάδα διευκολύνει την άφιξη τούρκων επισκεπτών σε νησιά του Αιγαίου, ικανοποιώντας μια παλιά προσδοκία της Αγκυρας. ΕΈτσι, η Τουρκία αναγνωρίζει την κυριαρχία μας στο Ανατολικό Αιγαίο, έστω και με έμμεσο τρόπο. Αυτονόητο για μας, αλλά σημαντικό ότι το αναγνωρίζει και εκείνη.

Η Αγκυρα θα κληθεί να επιδείξει συνέπεια, δίνοντας συνέχεια στο ήρεμο κλίμα που επαναβεβαιώθηκε στη συνάντηση της Αθήνας. Τώρα θα φανούν τα όρια και οι αντοχές της, καθώς και οι πραγματικές προθέσεις της. Στην πράξη θα φανεί κατά πόσο οι γείτονες θα αξιοποιήσουν το θετικό momentum για μια ουσιαστική και σε βάθος επαναπροσέγγιση. Αργά ή γρήγορα, θα γίνει ξεκάθαρο αν αυτή η κανονικότητα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις μπορεί να δημιουργήσει το υπόστρωμα για μια αναλυτική συζήτηση που θα διευκολύνει την εξεύρεση λύσης στο ζήτημα του καθορισμού ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας. Από την εξίσωση δεν μπορεί να λείπει το Κυπριακό, όπου η ελληνική πλευρά ξεκάθαρα απορρίπτει κάθε καινοφανή ιδέα για λύση δύο κρατών ή ακόμα και συνομοσπονδίας.

Η συνάντηση των δύο ηγετών πέτυχε γιατί δέσμευσε την Τουρκία στην πολιτική της ηρεμίας. Σε επόμενη φάση, η επιτυχία ή η αποτυχία του όλου εγχειρήματος θα εξαρτηθεί από την ικανότητά της να εργαστεί αποτελεσματικά για τη διευθέτηση της διαφοράς μας. Η ευκαιρία είναι μπροστά.

Ο Τάσος Χατζηβασιλείου είναι βουλευτής Σερρών, γραμματέας Διεθνών Σχέσεων και ΕΕ της Νέας Δημοκρατίας και επίκουρος καθηγητής του HAU