Προσχήματα {LF}και ατοπήματα

Το ελληνικό πολιτικό σύστημα παρουσιάζει, σε αυτή την κοινοβουλευτική θητεία, μια διπλή στρέβλωση: αδύναμη, στο όριο της ανυπαρξίας, αντιπολίτευση, ισχυρή, πέρα από το όριο της αλαζονείας, κυβέρνηση. Το ένα φαινόμενο τρέφει το άλλο: η έλλειψη σοβαρής κριτικής έναντι των κυβερνητικών επιλογών ενδυναμώνει την πεποίθηση της κυβέρνησης ότι μπορεί να περάσει τις όποιες επιλογές της όπως θέλει, όποτε θέλει. Η τελευταία, και ίσως πιο εύγλωττη απόδειξη, ήρθε αυτή τη βδομάδα, με τον φορολογικό νόμο.

Η κυβέρνηση δεν ξέφυγε, ούτε αυτή τη φορά, από την πεπατημένη – τη δική της, αλλά, για να είμαστε δίκαιοι, και όλης της μεταπολίτευσης. Γνωρίζοντας το μόνιμο αγκάθι της φοροδιαφυγής, δεν έμεινε μεν με σταυρωμένα χέρια, αλλά νομοθέτησε χωρίς καμία φαντασία και με ακόμη λιγότερη τόλμη. Αντί να βρει τρόπους να θέσει τον σαφώς ενισχυμένο, λόγω της προόδου στην ψηφιοποίηση, δημόσιο ελεγκτικό μηχανισμό στην υπηρεσία της φορολογικής ισότητας, μέσω της αποκάλυψης των πραγματικά αποκρυπτόμενων εισοδημάτων γνωστών σε όλους επαγγελματικών και κοινωνικών ομάδων, κατέφυγε στην εύκολη, δοκιμασμένη και αποτυχημένη λύση των ευχών και των τεκμηρίων. Προβαίνοντας έτσι σε μια διπλή παραδοχή αποτυχίας: επειδή δεν μπορεί να ελέγξει κανέναν, όλοι είναι εκ των προτέρων ένοχοι, και μάλιστα η εκ των προτέρων ενοχή μπορεί να κριθεί «οριζόντια», με τα ίδια, αόριστα και αναπόδεικτα μέτρα για όλα τα επαγγέλματα και όλες οι κατηγορίες εντός του κάθε επαγγέλματος. Οσα ισχυρίστηκε η κυβέρνηση για «φιλόδοξο μεταρρυθμιστικό έργο υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης» είναι έωλα. Τον «οριζόντιο» και άδικο χαρακτήρα του «τεκμαρτού εισοδήματος» δεν διασπά το δήθεν δικαίωμα που δόθηκε σε όποιον το αμφισβητεί να ζητήσει έλεγχο: ο έλεγχος θα έπρεπε να γίνεται αυτεπαγγέλτως, όχι σε όσους αμφισβητούν αλλά σε όσους υπάρχει δικαιολογημένη υπόνοια ότι κρύβουν. Ούτε μειώνουν την αδικία και την αναποτελεσματικότητα οι διαβεβαιώσεις ότι τα πρόσθετα έσοδα θα «κατευθυνθούν στους πυλώνες της καθημερινότητας» (αχ αυτοί οι «πυλώνες» και βαχ αυτή η «καθημερινότητα»). Θα μπορούσαμε να κάνουμε λόγο για άλλη μια εξαγγελθείσα «μεταρρύθμιση» που δεν δικαιολογεί το όνομά της, εάν δεν εκφράζονταν, από επίσημο όργανο, νομικές αντιρρήσεις που να την καθιστούν όχι μόνο άγονη αλλά και παράνομη. Σε βαθμό που η κυβέρνηση να μη δικαιούται να κάνει λόγο για «προσχηματική» εναντίωση στις επιλογές της και να αποκαλύπτει, αντίθετα, τη δική της προσχηματική νομοθέτηση.

Το Επιστημονικό Συμβούλιο της Βουλής διέγνωσε δύο βασικά από πλευράς συνταγματικότητας προβλήματα στις επίμαχες ρυθμίσεις. Αφενός μη ικανή να στηρίξει τη θέσπιση τεκμηρίων επίκληση της «κοινής πείρας», χωρίς «περαιτέρω ανάπτυξη των εμπειρικών δεδομένων στα οποία βασίστηκε η ταύτιση του μισθού» των διάφορων κατηγοριών ελεύθερων επαγγελματιών. Αφετέρου «κάμψη της αρχής της ισότητας» από τη μη έκπτωση από το τεκμαρτό εισόδημα των ασφαλιστικών εισφορών, καθώς και από την απαίτηση πρώτα να πληρωθεί ο τεκμαιρόμενος φόρος και μετά, ενδεχομένως, να ελεγχθεί η ορθότητά του. Ωστόσο, ένας μοιραίος τριπλός συνδυασμός «έθαψε» την κρίσιμη ουσία. Η μη δεσμευτική γνώμη του Επιστημονικού Συμβουλίου και η εύκολη παράκαμψή της μέσω καταφυγής στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Οι αταβιστικές και εκτός πραγματικότητας αντιδράσεις των διάφορων επαγγελματικών ενώσεων που αντιστέκονται στα πάντα μόνο για να αντιστέκονται. Και η αφωνία, και πάντως η μη πειστικότητα, της αντιπολίτευσης. Ετσι, ο κύκλος κλείνει με μια ακόμη χαμένη ευκαιρία βελτίωσης της ισότητας των πολιτών και της αξιοπιστίας του κράτους.