Πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα κάτω από την ίδια στέγη

H τέχνη και η επιστήμη, η έρευνα και η διδασκαλία είναι ελεύθερες, σύμφωνα με το Σύνταγμα, και η ανάπτυξη και η προαγωγή τους αποτελεί υποχρέωση του Kράτους.

Κύριος σκοπός των Ερευνητικών Κέντρων είναι η πραγματοποίηση πρωτότυπης βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας, προς όφελος όχι μόνο της οικονομίας, αλλά κυρίως της κοινωνίας. Η διασφάλιση αποτελεσματικής αλληλεπίδρασης μεταξύ Ερευνας και Ανώτατης Εκπαίδευσης είναι απαραίτητη για την ουσιαστική εκπαίδευση των νέων επιστημόνων και την επακόλουθη πρόοδο της χώρας στο επίπεδο των επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων.

Η Ανώτατη Εκπαίδευση και οι λειτουργοί της περιβάλλονται με ιδιαίτερες εγγυήσεις ως προς την άσκηση τόσο της έρευνας όσο και της διδασκαλίας. Πρακτικά, τα μέλη της πανεπιστημιακής κοινότητας καλύπτονται με την ακαδημαϊκή ελευθερία που αποτελεί πλέον κεκτημένο σε ευρωπαϊκό, αλλά και διεθνές επίπεδο.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ τα μέλη ΔΕΠ και οι Ερευνητές έχουν ομόλογα χαρακτηριστικά ως προς την παραγωγή του ερευνητικού τους έργου, δεν είναι πάντα αυτονόητη η ακαδημαϊκή αυτονομία των Ερευνητών.

Ο τομέας της Ερευνας είναι και πρέπει να είναι θεσμικά και ουσιαστικά συνδεδεμένος με την Παιδεία και ιδιαίτερα με την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Αυτό το έχει αποδείξει άλλωστε και η διεθνής και ευρωπαϊκή πρακτική: χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Νορβηγία, η Σουηδία, η Ολλανδία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ρωσία και πολλές άλλες, έχουν εδώ και δεκαετίες προκρίνει την εποπτεία της Ερευνας από το υπουργείο Παιδείας.

Στην Ελλάδα η θεσμική σύνδεση της Ερευνας με την Παιδεία, δηλαδή η υπαγωγή τους στο ίδιο υπουργείο, έγινε πολύ καθυστερημένα, μόλις το 2009. Ωστόσο, το 2019, η Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) και όλοι οι εποπτευόμενοι φορείς της, δηλαδή ο κύριος κορμός του ερευνητικού συστήματος της χώρας, μεταφέρθηκαν από το υπουργείο Παιδείας στο υπουργείο Ανάπτυξης, σε πλήρη αναντιστοιχία με την αποδεδειγμένα επιτυχημένη διεθνή και ευρωπαϊκή πρακτική και εμπειρία. Με τη θεσμική αυτή επιλογή ανεστάλησαν οι δυνατότητες συνεργειών μεταξύ των Ερευνητικών Κέντρων και των Ανώτατων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων και έγινε δυσχερής η πρόσβαση των Πανεπιστημίων και κυρίως των φοιτητών στις υποδομές των Ερευνητικών Κέντρων.

Η προώθηση ενός ενιαίου χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης και Ερευνας είναι αναγκαία ώστε να διασφαλίζεται τόσο για τα Πανεπιστήμια, όσο και για τα Ερευνητικά Κέντρα το βέλτιστο δυνατό ερευνητικό περιβάλλον. Η προώθηση αυτής της ενοποίησης διευκολύνει τη διαχείριση ερευνητικών προγραμμάτων (π.χ. μέσω ΕΛΚΕ), ιδιαίτερα όταν η χρηματοδότηση της Ερευνας προέρχεται από μη εθνικούς πόρους, αλλά και την επίλυση ζητημάτων που σχετίζονται µε τη γεωγραφική απομόνωση επιμέρους μονάδων. Η αξιοποίηση και μεγιστοποίηση των πλεονεκτημάτων που έχουν οι δύο χώροι, Ανώτατη Εκπαίδευση και Ερευνα, μπορούν να λάβουν χώρα μόνο μέσα σε ένα αλληλοσυμπληρούμενο, αλληλοϋποστηριζόμενο και δυναμικό σύστημα, υπό την εποπτεία του υπουργείου Παιδείας.

Ο κρίσιμος ρόλος των εκάστοτε καθ’ ύλην αρμόδιων υπουργείων περιορίζεται στην έγκαιρη και έγκυρη αξιοποίηση των ερευνητικών ευρημάτων των Πανεπιστημίων και των Ερευνητικών Κέντρων για την επίλυση των προβλημάτων και την κάλυψη των πραγματικών αναγκών της κοινωνίας, αλλά και για τον σχεδιασμό και υλοποίηση πολιτικών και δράσεων.

Η Αθηνά Λινού είναι καθηγήτρια Επιδημιολογίας στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ, βουλευτής Β1 Βορείου Τομέα Αθηνών ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ και τομεάρχης Παιδείας