Μισή Τζοκόντα, μίσος ολόκληρο

Η Ελλάδα μόνο μέσω του πολιτιστικού της παρόντος μπορεί να υπερασπιστεί την αρχαία κληρονομιά στη διεθνή συγκυρία. Είναι αναξιοπρεπές και το κυριότερο, είναι λάθος, να εμφανιζόμαστε σαν φτωχοί συγγενείς που διεκδικούν την περιουσία του μακαρίτη. Αυτή η στάση αυξάνει την αλαζονεία των Βρετανών και τους επιτρέπει να μας κάνουν ψυχρά ή ζεστά ντους, εδώ και μισόν αιώνα. Σε χθεσινό δημοσίευμά τους οι «Times» υποστήριξαν πάλι το αίτημα της επιστροφής των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα διαφωνώντας με τη βρετανική άρνηση. Παρόλη όμως τη διεθνή κινητικότητα και την ελληνική επιμονή πιστεύω πως και το Βρετανικό Μουσείο, ανεξάρτητος θεσμός που δεν ποδηγετείται, αλλά και οι εκάστοτε κυβερνήσεις της Αλβιόνας δεν θα πάρουν ποτέ μιαν απόφαση τελεσίδικης επιστροφής, εκτός κι αν διαμορφωθεί ένα υπέρ τους νομικό πλαίσιο που θ’ αναγνωρίζει το δικαίωμα κτήσης – a priori πολιτιστική υπεροχή – και δεν θ’ ανοίγει τον ασκό του Αιόλου επιτρέποντας και σε άλλες χώρες να διεκδικήσουν τους δικούς τους θησαυρούς. Θησαυρούς που η αποικιοκρατική «φιλοκαλία» των Βρετανών έχει υφαρπάξει από όλο τον πλανήτη. Επειδή ξέρουν καλά οι σύμμαχοί μας – αυτό που συνήθως αγνοεί η ελληνική, πολιτική τάξη – ότι τα  μουσεία αρθρώνουν κυρίως πολιτικό λόγο και αποτελούν πρωτίστως πολιτικά επιχειρήματα ως προς τη δυνατότητα ενός έθνους για παγκόσμια κυριαρχία.

Ετσι, υποστηρίζουν οι «Times», μόνο ως χρησιδάνειο – και με πολλά ανταλλάγματα – θα μπορούσαν οι Βρετανοί να επιστρέψουν τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Φοβάμαι, εν προκειμένω, πως η πολιτική που ακολουθεί η Ελλάδα δεν είναι η ενδεδειγμένη ποντάροντας περισσότερο σε συναισθηματικά και λιγότερο σε πολιτικά επιχειρήματα. Τέλος ήταν εντυπωσιακό το επιχείρημα του κ. Μητσοτάκη ως προς την κομμένη Μόνα Λίζα με μια όμως διαφορά:

Εστω και μισός ο πίνακας του Λούβρου, περιέχει το σύνολο των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών που τον καθορίζουν και τον κάνουν απολύτως ξεχωριστό. Εστω και ένα μόνο τμήμα του περιέχει πλήρως την ιδιαίτερη γραφή, τις καινοτομίες και την ιδιοφυή αισθητική του Da Vinci.  Μπορούμε από το μέρος να προσεγγίσουμε το όλον καθώς διαθέτουμε όλη την αναγκαία, αισθητική πληροφορία. Ομως στον αρχαίο ναό και ιδιαίτερα στον Παρθενώνα η γλυπτική αρματωσιά του δεν αποτελεί εξωτερικό διάκοσμο αλλά οργανικό συστατικό της δομής του. Οντολογικό και αναπόσπαστο στοιχείο της υλικής και της αισθητικής του ολοκλήρωσης. Ετσι δεν έχει το Λονδίνο τον μισό Παρθενώνα και η Αθήνα τον υπόλοιπο. Στην ουσία δεν έχουν τίποτε και οι δύο αφού εδώ το μέρος επ’ ουδενί υποκαθιστά το όλον αλλά απλώς επιδεικνύεται ένα τουριστικό προϊόν. Επιπλέον το Βρετανικό Μουσείο πληροφορεί προκλητικά για τα κενά του: Marbles still in Athens (sic).

Τα τμήματα που αφαίρεσε ο Ελγιν, δεν έκοψαν τον ναό στη μέση, δεν τον ακρωτηρίασαν, τον ακύρωσαν. Και έκτοτε τον διατηρεί έτσι ακυρωμένο ένα ακατανόητο μίσος προς ό,τι ο Παρθενώνας αντιπροσωπεύει. Κι αυτό το διαρκές έγκλημα βαρύνει ολόκληρο τον δυτικό πολιτισμό.

Ο Μάνος Στεφανίδης είναι ομότιμος καθηγητής της ιστορίας της τέχνης στο ΕΚΠΑ