Παραμύθι

«Μια φορά κι έναν καιρό ήταν… “Ενας βασιλιάς!” θα απαντήσουν αμέσως οι μικροί μου αναγνώστες. Οχι, παιδιά μου: κάνετε λάθος. Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν ένα κομμάτι ξύλο». Με αυτές τις λέξεις ξεκινούσε το 1881, στο ιταλικό περιοδικό για παιδιά «Giornale per I Bambini», η σειρά ιστοριών με τίτλο «Οι Περιπέτειες του Πινόκιο» του Φλωρεντιανού Κάρλο Κολόντι (ψευδώνυμο του Κάρλο Λορεντσίνι).

Ενα κομμάτι ξύλο που απέκτησε δική του φωνή και κίνηση, μια μαριονέτα που την έλεγαν Πινόκιο και που όταν έλεγε ψέματα μάκραινε η ξύλινη μύτη της. Αυτό ξέρουμε από το παραμύθι (που κατόπιν έγινε βιβλίο), αλλά η πραγματική ιστορία δεν είναι μόνο αυτή. Ο κούκλος που δημιούργησε ο Τζεπέτο γιατί λαχταρούσε να έχει ένα δικό του παιδί ήταν και εγωιστής, επιπόλαιος, αφελής, πεισματάρης – ήταν και επικίνδυνος. Και το πρώτο πράγμα που έκανε αφού δραπέτευσε από την ξύλινη μήτρα του ήταν να κλοτσήσει τον δημιουργό του.

Η αληθινή ιστορία του Πινόκιο (καθρέφτης της δύσκολης ζωής του Κολόντι) είναι σκοτεινή. Γεμάτη αρρώστιες και στερήσεις, βασανιστική, ακόρεστη πείνα (τόσο του ίδιου όσο κι όλων που θέλουν να τον καταβροχθίσουν), αδικία και βία. Η μαριονέτα που αποκτά ζωή ξεκινά ως μια ελπιδοφόρα εξέγερση από κάποια δεσμά, μια γενναία πορεία προς το «ανθρώπινο», αλλά συνεχίζει αποκαλύπτοντας το βασικό πρόβλημα αυτής της πορείας: την αδυναμία κατανόησης της διαφοράς ανάμεσα στο τι μπορείς να κάνεις και τι καταλαβαίνεις ότι κάνεις. Τι πρέπει και τι δεν πρέπει να είσαι. Μια κούκλα που δημιουργούμε σκαλίζοντας προσδοκίες και επιδιώξεις ή απλώς έτσι, «για αλλαγή», μπορεί να ξέρει να περπατάει και να μιλάει αλλά όχι και να διαχωρίζει το καλό από το κακό. Και μπορεί επίσης να μη θέλει καθόλου να το μάθει: τον γρύλλο, τη φωνή δηλαδή της συνείδησής του, ο Πινόκιο παίρνει ένα σφυρί και τον σκοτώνει.

Και να που τώρα ολόγυρά μας, στον κόσμο μας, ξεπηδούν όλο και πιο πολλές τέτοιες μορφές: μικρές και μεγάλες, σκαλισμένες από άγνωστης ποιότητας υλικά μέσα σε ατομικά ή συλλογικά εργαστήρια, πέταξαν τα σκοινιά τους και περπατούν και μιλούν πια σαν αληθινά αγόρια. Ποιοι τα σκάλισαν, τους φύσηξαν ζωή και τα έσπρωξαν μπροστά-μπροστά στη σκηνή; Εμείς οι ίδιοι. Οι δημοφιλίες των πληκτρολογίων μας και όσοι νομίζουν πως οι μαριονέτες ελέγχονται. Εμείς οι ψηφοφόροι που αισθανόμαστε κουρασμένοι, ματαιωμένοι, απογοητευμένοι, πολύ πολύ θυμωμένοι. Που πηγαίνουμε στις κάλπες με ψήφους-σκαρπέλα, ψήφους-χειροβομβίδες, που ψηφίζουμε τζογάροντας – είτε από αληθινή απόγνωση είτε επειδή ανήκουμε στις προνομιούχες φέτες του πλανήτη που (νομίζουν πως) έχουν την πολυτέλεια να παίζουν. Μοιάζει, πράγματι, λίγο με παιχνίδι: έχει το ρίσκο του, έχει και την πλάκα του. Γιατί να μη γίνει πλανητάρχης ένας πορτοκαλόχρωμος παρουσιαστής ριάλιτι; Γιατί να μην ηγηθεί μιας μεγάλης καταχρεωμένης χώρας ο οπαδός του ταντρικού σεξ με τις φαβορίτες και το αλυσοπρίονο που φημολογείται πως συμβουλεύεται τον νεκρό του σκύλο;

Γιατί να μην ψηφίσουμε την τρέλα; Πόσο χειρότερη μπορεί να είναι από την πραγματικότητα;

Η απάντηση είναι απείρως χειρότερη. Γιατί ο πορτοκαλόχρωμος πλανητάρχης που αυτή τη στιγμή προηγείται στις δημοσκοπήσεις μπορεί να φέρει καταστροφή πλανητικών διαστάσεων (από την ακύρωση των βασικών αρχών κάθε δημοκρατίας μέχρι, ακριβώς, την καταστροφή του ίδιου του πλανήτη) και δεν το κρύβει: οι προεκλογικές του δηλώσεις για την αμφισβήτηση εκλογικών αποτελεσμάτων, την αντιμετώπιση των αντιπάλων του, τη διαγραφή μέτρων κατά της κλιματικής αλλαγής κ.λπ. ήταν και παραμένουν ξεκάθαρες. Το ίδιο ξεκάθαρος ήταν και είναι ο νεοεκλεγείς πρόεδρος της Αργεντινής: στα προγράμματά του περιλαμβάνεται περικοπή κοινωνικών παροχών, χαλάρωση της νομοθεσίας για τα όπλα, ποινικοποίηση των αμβλώσεων, νομιμοποίηση της αγοράς και πώλησης ανθρώπινων οργάνων και άλλα τέτοια.

Μια φορά κι έναν καιρό, ήταν ένα κομμάτι ξύλο. Πάντα υπήρχαν εύκαιρα κομμάτια ξύλο, αλλά τώρα όλο και πιο πολύ φυσάμε πάνω τους πνοές εξουσίας «για να δούμε τι θα γίνει». Ομως το ακατέργαστο, άγνωστο υλικό με άγνωστες ιδιότητες που του δίνουμε φωνή και δύναμη δεν το ελέγχουμε. Αυτονομείται και γίνεται αληθινό αγόρι, αληθινό επικίνδυνο αγόρι. Και τον πρώτο που θα κλοτσήσει, θα είναι εμάς.