Ο άδοξος χτύπος

Ο ΣΥΡΙΖΑ παράγει περισσότερα κείμενα στην κρίση του, απ’ ό,τι στην άνοδό του. Σήμερα βέβαια, το εξαιρετικά δυσάρεστο γεγονός της δεύτερης διάσπασης, με την αποχώρηση σημαντικών στελεχών, καταλαμβάνει όλη την ειδησιογραφία. Οσο όμως και αν έχουν ενδιαφέρον τα επεισόδια μιας κρίσης που μοιάζει αδιέξοδη, τίποτα δεν μπορεί να σκιάσει τη συνολική οκνηρία που χαρακτηρίζει τον χώρο. Εκφράστηκε πολύ ανάγλυφα, για παράδειγμα, με την τύχη που είχε η τοποθέτηση του Σωκράτη Φάμελλου κατά την προχθεσινή συζήτηση στη Βουλή για την ανασυγκρότηση της Θεσσαλίας και του Εβρου. Ο επικεφαλής κοινοβουλευτικός γνώριζε πολύ καλά το αντικείμενο και οι τοποθετήσεις του ήταν επεξεργασμένες. Υπήρξε δηλαδή παραγωγή πολιτικής. Χάθηκαν όλα στον άνεμο των εσωτερικών αντιμαχιών. Ο Πρωθυπουργός θα πρέπει να αισθάνεται πολύ άνετα. Είναι μεγάλη τύχη να δουλεύουν για σένα οι πολιτικοί σου αντίπαλοι. Ιδίως όταν έχουν την ψευδαίσθηση ότι φθειρόμενος ο εσωκομματικός τους εχθρός κερδίζουν οι ίδιοι. Οταν προσπαθούν να οικειοποιηθούν το κομματικό οικοδόμημα, θάβοντάς το. Και φυσικά, όταν στην απίστευτα εγωπαθή αβλεψία τους, βυθίζουν το κουρασμένο σκάφος της όλης Αριστεράς.

Οι εγωισμοί και οι προσωπικές συγκρούσεις εξαφανίζουν την πολιτική πρόταση, εμποδίζουν τη σύνταξη πειστικού αντιμοντέλου. Η Αριστερά πάσχει από πολιτική υποθερμία ή απλώς χάνει το ιδεολογικό έδαφος κάτω από τα πόδια της; Ο Κρίστοφερ Λας έχει γράψει από το 1994 στην «Εξέγερση των ελίτ» (εκδόσεις Νησίδες): «Τα ριζοσπαστικά κινήματα που τάραξαν την ειρήνη του 20ού αιώνα απέτυχαν το ένα μετά το άλλο και κανένας διάδοχός τους δεν έχει εμφανιστεί στον ορίζοντα. Η βιομηχανική εργατική τάξη, κάποτε στυλοβάτης του σοσιαλιστικού κινήματος, έχει καταντήσει ένα αξιολύπητο απομεινάρι του εαυτού της. Η ελπίδα ότι τα νέα κοινωνικά κινήματα έμελλε να πάρουν τη θέση της στην πάλη εναντίον του καπιταλισμού, που στήριξε για λίγο η Αριστερά την περίοδο 1975-85, έχει διαψευσθεί. Οχι μόνο τα νέα κοινωνικά κινήματα (…) δεν έχουν τίποτα κοινό αλλά η μοναδική συνεκτική τους απαίτηση είναι η ένταξη στις κυρίαρχες δομές και όχι ο επαναστατικός μετασχηματισμός των κοινωνικών σχέσεων».

Εκτός από το πρόβλημα ενός αργοπορημένου δικαιωματισμού που προβάλλει η Αριστερά ως το προεξάρχον πολιτικό σκέλος που υποτίθεται ότι τη διαφοροποιεί από τη συντηρητική πλευρά, υπάρχει και το πρόβλημα (που δεν πρόλαβε την ανάπτυξή του ο Λας στη μάλλον σύντομη ζωή του) ότι οι παραδοσιακές εκπροσωπήσεις των μαζών έχουν προ πολλού ξεπεραστεί. Εδώ και πολλά χρόνια οι ορμές των μαζών και εκφράζονται (σοσιαλμιντιακά) και δίνουν και κυβερνήσεις. Και μάλιστα οι συλλογικές φοβίες αποτελούν το πιο δομημένο πολιτικό αποτύπωμα. Εκτός από την Ουγγαρία, ας δούμε τι συμβαίνει στη Σουηδία, στη Φιλανδία, στην Ιταλία, στη Γαλλία, σήμερα με τον Βίλντερς στην Ολλανδία ή στην Αργεντινή με τον Μιλέι. Δεν είναι μόνο ότι και οι ατζέντες των υπολοίπων έχουν σκληρύνει πολύ, αλλά ότι το καθετί, όσο αλλόκοτο κι αν είναι, γίνεται πιθανό. Κάθε ακροδεξιό παραδοξολόγημα, με μια εξαιρετική προσαρμοστικότητα, μπορεί να αφομοιώσει τη διάχυτη κοινωνική φοβία. Τι δείχνει η τάση ακόμα κι αν δεν είναι πλειοψηφική; Οχι πάντως Αριστερά. Η κυρίαρχη πολιτική αισθητική αποκλίνει από τα μοντέλα που εισηγήθηκαν οι (ούτως ή άλλως) καχεκτικές αριστερές εκφωνήσεις.

Ο Μιχάλης Κατσαρός, πάλι από δύσκολα χρόνια: «Θα σας περιμένω μέχρι τα φοβερά μεσάνυχτα αδιάφορος / Δεν έχω πια τι άλλο να πιστοποιήσω».

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής
στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ