Σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας: βελτίωση ή σταθεροποίηση;

Δεν είναι σαφές ακόμη αν η τετράωρη συνομιλία του Τζο Μπάιντεν με τον Σι Τζινπίνγκ στις 15 Νοεμβρίου θα μείνει στην ιστορία, ως εφάμιλλη της ιστορικής επίσκεψης του Ρίτσαρντ Νίξον στο Πεκίνο τον Φεβρουάριο του 1972 και τη συνάντησή του με τον Μάο Τσετούνγκ. Η σύνοδος κορυφής του Σαν Φρανσίσκο έλαβε χώρα σε μια χρονική στιγμή που οι σχέσεις των δύο δυνάμεων βρίσκονται στο χειρότερο σημείο τους εδώ και μισό αιώνα.

Η αποτίμηση της σημασίας της θα κριθεί τόσο από την υλοποίηση των συμφωνηθέντων, όσο και από τα ακανθώδη ζητήματα που μπορούν ανά πάσα στιγμή να προκαλέσουν καινούργια υποτροπή. Οπως ακριβώς συνέβη τον περασμένο Φεβρουάριο, με το κινεζικό αερόστατο να ακυρώνει σε μεγάλο βαθμό τα όποια θετικά μηνύματα από την προηγούμενη συνάντηση των δύο ηγετών στο Μπαλί της Ινδονησίας τρεις μήνες νωρίτερα.

Και οι δύο πλευρές κατέβαλαν προσπάθειες να καταγραφούν θετικά αποτελέσματα στο Σαν Φρανσίσκο. Παραμονή της συνάντησης, οι ΗΠΑ και η Κίνα εξέδωσαν την κοινή δήλωση του Σάνιλαντς, με την οποία επιβεβαιώνουν την προσήλωσή τους στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και ευθυγραμμίζουν τη στάση τους ενόψει της επικείμενης συνδιάσκεψης COP28 στο Ντουμπάι.

Επίσης, συμφωνήθηκαν η αύξηση των αεροπορικών πτήσεων μεταξύ των δύο χωρών, η διεύρυνση των διμερών επιχειρηματικών και πολιτιστικών επαφών, όπως και η σύσταση ομάδας εργασίας για τον περιορισμό της οπιοειδούς φαιντανύλης που παράγεται από κινεζικά εργαστήρια. Χωρίς αμφιβολία, το πιο ενθαρρυντικό αποτέλεσμα είναι η αποκατάσταση του σινοαμερικανικού στρατιωτικού διαλόγου, προκειμένου να μεωθεί ο κίνδυνος ατυχημάτων και πρόκλησης πολεμικής σύρραξης μεταξύ των δύο δυνάμεων.

Ενα άλλο σημαντικό θέμα, στο οποίο δεν επετεύχθη συμφωνία, αλλά δρομολογούνται διαβουλεύσεις, αφορά τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για στρατιωτικούς σκοπούς στα λεγόμενα «αυτόνομα οπλικά συστήματα», όπως είναι τα drones, αλλά και οι πυρηνικές κεφαλές. Οι ΗΠΑ έχουν αναλάβει σχετική πρωτοβουλία, στην οποία έχουν προσχωρήσει μέχρι στιγμής 46 κράτη (συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας).

Στο θέμα της Ταϊβάν, η κινεζική πλευρά επανέλαβε το πάγιο αίτημά της οι ΗΠΑ να σταματήσουν τις πωλήσεις όπλων στην αυτοδιοικούμενη νήσο, την οποία η Κίνα θεωρεί αναπόσπαστο μέρος της επικράτειάς της. Ο δε αμερικανός πρόεδρος επέμεινε στη θέση των ΗΠΑ ότι η επανένωση της Ταϊβάν με την ηπειρωτική Κίνα μπορεί να γίνει αποδεκτή μόνο με ειρηνικά μέσα, αλλά το Πεκίνο αρνείται να αποκλείσει το ενδεχόμενο βίαιης προσάρτησης.

Δεν φαίνεται να βγήκε λευκός καπνός ούτε σε ό,τι αφορά την Ουκρανία και τη Γάζα, δύο πολεμικές συρράξεις, στις οποίες η Κίνα κρατά στάση επιτήδειας ουδετερότητας. Η Ουάσιγκτον πιέζει το Πεκίνο – ανεπιτυχώς, όπως φαίνεται – να μην παρέχει τεχνολογίες διπλής χρήσης στη Ρωσία και να ασκήσει την επιρροή του στο Ιράν, προκειμένου να αποτραπεί περιφερειακή ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή.

Η σύνοδος κορυφής του Σαν Φρανσίσκο έδειξε ότι στην παρούσα συγκυρία οι δύο πλευρές επιδιώκουν – η καθεμία για τους δικούς της λόγους – να ανακόψουν την περαιτέρω επιδείνωση των σχέσεών τους και να τις σταθεροποιήσουν. Ωστόσο, παρά την επικοινωνιακή του αξία, ο περίπατος των δύο ηγετών στον εντυπωσιακό κήπο του Σάνιλαντς δεν μπορεί να συγκαλύψει τα δομικά αίτια της σινοαμερικανικής αντιπαλότητας.

Ο Πλάμεν Τόντσεφ είναι επικεφαλής του Τμήματος Ασιατικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων (ΙΔΟΣ)