Η στρατηγική {LF}του δεύτερου κόμματος

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης κυριαρχεί στον χώρο του Κέντρου, ο ΣΥΡΙΖΑ βρίσκεται σε περιδίνηση και το ΠΑΣΟΚ, παρά τη διπλή πτώση του ΣΥΡΙΖΑ τον Μαΐο/Ιούνιο του 2023, δεν κατάφερε να κατακτήσει τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Αυτή θεωρείται η βασική αποτύπωση του πολιτικού περιβάλλοντος σήμερα. Το ερώτημα που συχνά ακολουθεί είναι το πόσο σταθερή είναι αυτή η εικόνα. Δύσκολο ερώτημα. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι αυτό που υπονοείται. Καθώς η αντιπολίτευση σήμερα είναι αδύναμη, μπορεί τελικά να απειληθεί η πρωτοκαθεδρία της ΝΔ;

Το κομματικό σύστημα σήμερα χαρακτηρίζεται ως το κομματικό σύστημα του κυρίαρχου κόμματος· ένα ισχυρό κόμμα με υψηλά ποσοστά, η ΝΔ, ακολουθείται με μεγάλη διαφορά από μικρότερα παρόμοιας δυναμικής, τον ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ, τα οποία δεν έχουν τη σχετική δύναμη να το απειλήσουν.

Για τη χώρα μας το σκηνικό αυτό είναι κάπως πρωτόγνωρο. Βρισκόμαστε επομένως σε μία φάση παγίωσης ενός συστήματος του κυρίαρχου κόμματος; Μάλλον όχι, για τρεις βασικούς λόγους.

Πρώτον, η εκλογική νίκη της ΝΔ δεν οδήγησε το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε άμεση ανασυγκρότηση. Ο ΣΥΡΙΖΑ το 2019 συμπεριφέρθηκε σαν να μην κατάλαβε τους παράγοντες που οδήγησαν στην ήττα του. Και το 2023 τα πρώτα σημάδια των αποφάσεων του Αλέξη Τσίπρα προδιέγραψαν μάλλον μία στρατηγική παραμονής παρά αλλαγής. Σήμερα, η κατάσταση είναι διαφορετική.

Δεύτερον, σήμερα ο ΣΥΡΙΖΑ ανασυγκροτείται. Ο Στέφανος Κασσελάκης με τον αέρα του μηνύματος «ενάντια στο κατεστημένο» κατόρθωσε να νικήσει τις εσωκομματικές ελίτ, καταγράφοντας μία μάλλον άνευ ελληνικού προηγουμένου ανατροπή. Φυσικά για να πετύχει η πορεία του ως αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης δεν επαρκούν τα ίδια βήματα με αυτά της εσωκομματικής του καμπάνιας. Χρειάζεται ομάδα, πρόγραμμα και θεσμικές ισορροπίες.

Τρίτον, έλλειψη άκαμπτων στοιχίσεων. Η αποδυνάμωση των παραδοσιακών στοιχίσεων των ψηφοφόρων πίσω από τα ιστορικά κόμματα, καθιστά ευκολότερες τις μετακινήσεις. Οταν το κύμα δυσαρέσκειας εντείνεται, και η κόπωση του εκλογικού σώματος από την κυβέρνηση έχει παγιωθεί, μπορεί να παρατηρηθούν αντιδράσεις και επιλογές που δύσκολα εντοπίζονται σε νεκρές εκλογικές περιόδους. Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα, η άνετη είσοδος των «Σπαρτιατών» ή της «Νίκης» στη Βουλή.

Καθώς το εκλογικό μας σύστημα έχει σημαντικά πλειοψηφικά χαρακτηριστικά, επιφυλάσσει ιδιαίτερη μεταχείριση στο δεύτερο κόμμα. Η επιλογή του δεύτερου κόμματος για τους ψηφοφόρους είναι ο πιο γρήγορος δρόμος να καταψηφιστεί το πρώτο. Και αυτό δεν επιφέρει απαραίτητα κάποιον δεσμό των ψηφοφόρων με την επιλογή τους. Κάθε άλλο. Οι ψηφοφόροι εξάλλου πλέον, με την ίδια ευκολία που ψηφίζουν ένα κόμμα, μετακινούνται και σε κάποιο άλλο.

Οι παραπάνω παραδοχές καθορίζουν την στρατηγική του δεύτερου κόμματος.

Στην παρούσα φάση η πρωτοβουλία των κινήσεων ανήκει στον ΣΥΡΙΖΑ. Στην περίπτωση που η ανασυγκρότησή του κριθεί επιτυχημένη, τότε θα έχει περισσότερες πιθανότητες να απειλήσει τη ΝΔ. Στην αντίθετη περίπτωση, μία ενδεχόμενη διάσπαση που αλλάζει τους σημερινούς κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς θα δώσει στο ΠΑΣΟΚ τη δυνατότητα να πετύχει αυτό που δεν πέτυχε με την εκλογική του καταγραφή στις εκλογές του Ιουνίου.

Ο Γιώργος Σιάκας είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Συμπεριφοράς στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και  διευθυντής Ερευνών της Μονάδας Ερευνών Κοινής Γνώμης και Αγοράς του Ερευνητικού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας