Σενάρια για την επόμενη μέρα

Η εμπειρία δείχνει ότι τελικά δεν είναι τόσο δύσκολο να ξεκινήσει ένας πόλεμος – αρκεί η βούληση του επιτιθέμενου, είτε είναι μια χώρα, όπως η Ρωσία στην Ουκρανία, είτε μια τρομοκρατική οργάνωση, όπως η Χαμάς, που επιλέγει την αποκρουστική βία ως εργαλείο εκτροχιασμού μιας ατελούς διαδικασίας ειρήνευσης. Η δυσκολότερη απόφαση του πολέμου είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτός θα τελειώσει – και τι θα γίνει την επόμενη ημέρα.

Είναι ενιαία η πολιτική γραμμή όλης της διεθνούς κοινότητας για τη δημιουργία δυο κρατών στην ίδια γεωγραφική περιοχή. Και η αλήθεια είναι ότι ιστορικά κάθε μεγάλος αναβρασμός ακολουθείται από μια γενναία απόπειρα συμφιλίωσης λίγα χρόνια μετά στο Camp David, στο Οσλο, στις «Συμφωνίες του Αβραάμ». Πώς ακριβώς όμως θα γίνει αυτό; Ποιοι είναι αυτοί (για αυτές δεν γίνεται λόγος!) που θα καθίσουν στο τραπέζι για να καθορίσουν το μέλλον των λαών τους;

Το Ισραήλ, σοκαρισμένο από την αποτυχία του να αποφύγει την επίθεση, βρίσκεται στα απόλυτα όρια της αναλογικότητας που – υπενθυμίζω – είναι αναγκαίο στοιχείο των κανόνων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και βυθίζεται ήδη στην άβυσσο της απανθρωποποίησης: όταν ο εχθρός αποπροσωποποιείται, χάνει την ανθρώπινή του υπόσταση, είναι ευκολότερο να αντιμετωπιστεί ως στόχος χωρίς να ενδιαφέρει αν βρίσκεται σε σχολεία, νοσοκομεία ή χώρους λατρείας – γιατί όλοι ξέρουμε ότι μόνο άνθρωποι βρίσκονται εκεί. «Σκοτώστε τις κατσαρίδες» ήταν η κραυγή με την οποία ξεκίνησε η γενοκτονία στη Ρουάντα: γιατί να μην εξοντώσεις κάτι σιχαμένο; Μόνο που το Ισραήλ γνωρίζει καλύτερα: είναι η μοναδική δημοκρατία στην περιοχή και το αποδεικνύει με εβδομάδες διαδηλώσεων, έντονο πολιτικό διάλογο, ισχυρό αντιπολιτευόμενο λόγο σε μια κυβέρνηση που ζήλεψε τη δόξα άλλων, που προστατεύονται περίκλειστοι στην Ευρώπη και φρουρούνται από ωκεανούς. Αν η ισραηλινή κοινωνία αφήσει να χαθούν οι δημοκρατικές αξίες και αρχές πάνω στις οποίες έκτισε, με αίμα και πόνο και δάκρυα, μνημείο τιμής στα εκατομμύρια νεκρών του Ολοκαυτώματος, έμπρακτη απόδειξη του «ποτέ ξανά» ως επιταγής επιβίωσης και όχι απλώς ευχής, θα έχει ακυρώσει τον τρόπο ζωής της και, πολύ απλά, η Χαμάς θα έχει κερδίσει.

Και από την άλλη πλευρά, ποιος θα μιλήσει για τον παλαιστινιακό λαό 75 χρόνια μετά τη nakba, την καταστροφή; Μια οργάνωση που όχι απλώς δεν πιστεύει στη δημοκρατική κοινωνία και τις ελευθερίες της, αλλά πετά ομοφυλόφιλους από τις ταράτσες, κρατά τις γυναίκες της μακριά από την οικονομική ζωή και τα κέντρα λήψης αποφάσεων, εξαφανίζει το διαφορετικό, καταπνίγει κάθε διαφορετική φωνή και χρησιμοποιεί αθώους ευάλωτους ανθρώπους, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, ως ασπίδα προστασίας των μαχητών της, κατά ρητή παράβαση των κανόνων του πολέμου, που δεν βρίσκονται μόνο σε συμβάσεις αλλά κυρίως στην κοινή αντίληψη του ανθρωπισμού. Η Παλαιστινιακή Αρχή στη Δυτική Οχθη κείται παραμερισμένη και τελικώς απλώς αδιάφορη, βυθισμένη στη διαφθορά των λίγων και τη φτώχεια των πολλών, αιωρούμενη μεταξύ της ταπείνωσης από μικρές καθημερινές πράξεις κατοχικής επιβολής από τον ισραηλινό στρατό και της βίαιης αποστέρησης ζωτικής επικράτειας από τους εποίκους. Με ποιον τρόπο θα εξασφαλιστεί η πολιτική λύση, που πάντοτε (πρέπει να) συνοδεύει τη στρατιωτική ήττα της τρομοκρατίας, που θα επιτρέψει να αναδυθεί μια νέα γενιά παλαιστίνιων ηγετών που θα ξεπεράσουν το μίσος και το αίμα, θα αναγνωρίσουν το δικαίωμα του Ισραήλ να ζήσει και θα εξασφαλίσουν την ανάγκη του δικού τους λαού να ζήσει καλύτερα, πλουσιότερα, με μεγαλύτερη ελευθερία και επιτέλους μια αίσθηση προοπτικής; Αν η διεθνής κοινότητα θέλουμε να είμαστε χρήσιμοι, αυτή είναι η προσπάθεια στην οποία θα πρέπει να επενδύσουμε με ένταση και πειθώ, υπευθυνότητα και ενσυναίσθηση, οικονομικά κίνητρα και καλόπιστη διαμεσολάβηση για το καλό ταλαιπωρημένων λαών αλλά κυρίως για τη μακροπρόσθεσμη ειρήνευση της γειτονιάς μας.

Η Μαρία Γαβουνέλη είναι καθηγήτρια Διεθνούς Δικαίου στη Νομική Σχολή του Εθνικού & Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και γενική διευθύντρια στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)