Η δημογραφία της ακροδεξιάς ψήφου στην Ελλάδα

Στη θεωρία της εκλογικής συμπεριφοράς ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελεί η μελέτη και ο εντοπισμός των διαφορών που εμφανίζονται μεταξύ των δύο φύλων, αναφορικά τόσο με τη διάθεση συμμετοχής στην εκλογική διαδικασία όσο και με τις επιλογές που κάνουν οι ψηφοφόροι και αν το φύλο είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει την ψήφο.

Επιχειρώντας μια πολύ γενική σύνοψη των εμπειρικών δεδομένων και των θεωρητικών προσεγγίσεων των τελευταίων δεκαετιών, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι οι διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών έχουν περιοριστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με τις γυναίκες να εμφανίζουν πανευρωπαϊκά περίπου ίδια ποσοστά συμμετοχής στις εκλογές, ενώ είναι πλέον δεδομένο ότι έχει υπάρξει μια αντιστροφή της πολιτικής κατεύθυνσης της γυναικείας ψήφου, η οποία έτεινε προς πιο συντηρητικούς πολιτικούς σχηματισμούς, ενώ πλέον κατευθύνεται σε πιο προοδευτικά ή φιλελεύθερα κόμματα.

Η γενική αυτή η ανακατεύθυνση δεν αποτελεί κάποιον άκαμπτο κανόνα, καθώς υπάρχουν περιπτώσεις σχετικοποίησης της συγκεκριμένης συμπεριφοράς, ωστόσο, εξετάζοντας τη δημογραφία των ψηφοφόρων της ελληνικής Ακροδεξιάς της τελευταίας δεκαετίας, διαπιστώνουμε ότι τόσο στην περίπτωση της Χρυσής Αυγής όσο και στην πρόσφατη των Σπαρτιατών οι νέοι άνδρες επικρατούν αριθμητικά στα παραπάνω κόμματα και συγκροτούν τον πυρήνα τους.

Αντλώντας στοιχεία από τις δημοσκοπήσεις εξόδου του 2012 και του 2023, μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η Χρυσή Αυγή και οι «Σπαρτιάτες» εμφανίζονται ως «ανδρικά» κόμματα, των οποίων η εκλογική επιρροή στο γυναικείο σώμα υστερεί εμφανώς.

Συγκεκριμένα τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2012 το ποσοστό της Χρυσής Αυγής στους άνδρες ψηφοφόρους ήταν 9,1%, ενώ στις γυναίκες 4,3% και 4% αντίστοιχα. Τον Ιούνιο του 2023 6,5% των ανδρών ψήφισαν τους «Σπαρτιάτες», με το αντίστοιχο ποσοστό στις γυναίκες να είναι μόλις 2,6%. Παρατηρώντας τη σύνθεση του εκλογικού σώματος της ελληνικής Ακροδεξιάς σε βάθος δεκαετίας, από το 2012 έως το 2023, διαπιστώνουμε ότι οι πολιτικοί φορείς της συγκεκριμένης ιδεολογικής κατεύθυνσης παρέμειναν σταθερά περιορισμένοι σε ένα ανδρικό κοινό νεότερων ηλικιών, χωρίς τη δυνατότητα επιρροής του γυναικείου πληθυσμού που εμφανίζεται σταθερά μακριά από αυτόν τον πολιτικό χώρο.

Οι ερμηνείες για αυτή την εκλογική συμπεριφορά σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με το ύφος, τη γλώσσα και το περιεχόμενο του πολιτικού λόγου που εκφέρει η Ακροδεξιά, η οποία συνεχίζει να προβάλλει και να τοποθετεί στον πυρήνα της ένα σκληρό και πατριαρχικό πρότυπο κοινωνικής οργάνωσης, με διακριτούς ρόλους για τα δύο φύλα. Η αναπαραγωγή της στερεοτυπικής εικόνας της γυναίκας-μητέρας, της οποίας η βασική αποστολή είναι η δημιουργία οικογένειας, φαντάζει στην εποχή του #MeToo και της woke κουλτούρας όχι απλώς ξεπερασμένη και υπερσυντηρητική, αλλά επικίνδυνη, μειωτική, απαξιωτική και αδύναμη να συμπεριλάβει και να κατανοήσει τους μετασχηματισμούς της σύγχρονης κοινωνικής και οικογενειακής ζωής.

Είναι γεγονός ότι η σύγχρονη εκδοχή της Ακροδεξιάς των «Σπαρτιατών» επιχειρεί να αποβάλει το πρότυπο της τοξικής αρρενωπότητας της Χρυσής Αυγής, η προσκόλληση όμως σε κοινωνικά υπερσυντηρητικά σχήματα προηγούμενων δεκαετιών δεν επιτρέπει την προσέγγιση του γυναικείου εκλογικού σώματος, του οποίου πλέον το πολιτικό και ιδεολογικό οπλοστάσιο είναι ακόμα πιο ενδυναμωμένο, δυναμικό και διεκδικητικό.

Εχω υποστηρίξει σε προηγούμενο κείμενό μου ότι δεν συνάγεται ερευνητικά η υπόθεση ότι οι γυναίκες ψηφοφόροι επιλέγουν συνήθως γυναίκες υποψηφίους. Η απουσία ή η περιορισμένη παρουσία, ωστόσο, γυναικών στα ψηφοδέλτια ενός κόμματος λειτουργεί αποτρεπτικά και δημιουργεί συνειρμούς αποκλεισμού και υποβάθμισης του γυναικείου φύλου.

Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής Ερευνών της GPO.