Το δίλημμα του Ισραήλ

Η ιστορία του Ισραήλ είναι συχνά μια ιστορία συγκρούσεων. Η λίστα περιλαμβάνει τον πόλεμο του 1948-49 που ακολούθησε τη γέννηση του κράτους του, την επιχείρηση Ισραηλινών – Βρετανών – Γάλλων του 1956 να καταλάβουν τη Διώρυγα του Σουέζ και να ανατρέψουν τον εθνικιστή ηγέτη της Αιγύπτου, τον Πόλεμο των Εξι Ημερών του 1967, τον Πόλεμο του Γιομ Κιπούρ το 1973 και την εισβολή του Ισραήλ στον Λίβανο το 1982. Υπάρχουν, επίσης, οι δύο παλαιστινιακές Ιντιφάντα και πολλές άλλες μικρότερες συγκρούσεις.

Σε αυτή τη λίστα πρέπει να προστεθεί η εισβολή της Χαμάς στο έδαφος του Ισραήλ, τον Οκτώβριο του 2023. Επρόκειτο για τρομοκρατία – η εκούσια πρόκληση κακού σε αθώους από έναν παράγοντα που δεν είναι κράτος – σε μαζική κλίμακα. Ταυτόχρονα, όμως, ήταν μια κολοσσιαία αποτυχία των ισραηλινών υπηρεσιών πληροφοριών. Οπως, επίσης, μια αποτυχία του αμυντικού μηχανισμού της χώρας.

Οσον αφορά το γιατί επιτέθηκε η Χαμάς, είναι ένα ζήτημα που θα αποτελέσει αντικείμενο συζητήσεων. Η πιο πιθανή εξήγηση είναι πως η Χαμάς επεδίωξε να καταστήσει σαφές ότι μόνο αυτή – όχι η Παλαιστινιακή Αρχή που κυβερνά τη Δυτική Οχθη και όχι οι αραβικές κυβερνήσεις – είναι ικανή και πρόθυμη να προστατεύσει και να προωθήσει τα συμφέροντα των Παλαιστινίων.

Η χρονική συγκυρία της επίθεσης αποτελεί ένα ακόμη ζήτημα προς συζήτηση. Είναι πιθανό η Χαμάς να επέλεξε τη συγκεκριμένη ημερομηνία για να συμπέσει με την επέτειο της προηγούμενης επιτυχούς ξαφνικής επίθεσης κατά του Ισραήλ, από την Αίγυπτο και τη Συρία, πριν από 50 χρόνια. Από την άλλη, δεν αποκλείεται κίνητρό της να ήταν η επιθυμία της να διαταράξει την αυξανόμενη δυναμική των συνομιλιών που έχουν στόχο την εξομάλυνση των σχέσεων ανάμεσα σε Ισραήλ και Σαουδική Αραβία. Ισως, τέλος, η Χαμάς να επεδίωξε να εκμεταλλευτεί τους πολιτικούς διχασμούς στο εσωτερικό του Ισραήλ. Μπορεί και όλα τα παραπάνω ταυτόχρονα.

Σε κάθε περίπτωση, το Ισραήλ βρίσκεται τώρα αντιμέτωπο με ένα οξύ δίλημμα. Θέλει να καταφέρει ένα αποφασιστικό πλήγμα στη Χαμάς, αλλά και να το πετύχει χωρίς να μπει άμεσα στη σύγκρουση η Χεζμπολάχ, η οποία διαθέτει περίπου 150.000 ρουκέτες ικανές να πλήξουν το μεγαλύτερο μέρος του Ισραήλ. Δεν επιθυμεί, επίσης, την επέκταση του πολέμου στη Δυτική Οχθη. Ομως, η αποκατάσταση μιας εύλογης αποτρεπτικής ικανότητας χωρίς γενίκευση του πολέμου θα είναι κάτι δύσκολο.

Επιπλέον, υπάρχει η εκτίμηση πως οι επιλογές του ισραηλινού στρατού είναι περιορισμένες. Ενας λόγος είναι οι όμηροι. Από την άλλη, η (επανα)κατάκτηση της Γάζας θα συνιστούσε έναν εφιάλτη. Πολλοί ισραηλινοί στρατιώτες θα έχαναν τη ζωή τους ή θα συλλαμβάνονταν σε μια τέτοια επιχείρηση. Οσο για τον στρατηγικό στόχο της επιχείρησης, επίσης δεν είναι ξεκάθαρος. Η Χαμάς δεν μπορεί να εξοντωθεί πλήρως, καθώς αντιπροσωπεύει τόσο μια ιδεολογία όσο και μια οργάνωση.

Με άλλα λόγια, παρά το ότι αναγκαστικά πρέπει να υπάρξει μια στρατιωτική διάσταση στην απάντηση που θα δώσει το Ισραήλ απέναντι στην πρόκληση για την ασφάλειά του, η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποκλειστικά στρατιωτική. Μια διπλωματική παράμετρος πρέπει να συμπεριληφθεί στην εξίσωση, που θα συμπεριλαμβάνει ένα αξιόπιστο σχέδιο του Ισραήλ για την ύπαρξη ενός βιώσιμου κράτους της Παλαιστίνης.

Οι Αμερικανοί λένε πως δεν μπορεί κανείς να κερδίσει κάτι με το τίποτα. Η ανταμοιβή, λοιπόν, εκείνων των Παλαιστινίων που είναι πρόθυμοι να απορρίψουν τη βία και να φτάσουν σε μια συνύπαρξη με το Ισραήλ είναι ο καλύτερος τρόπος να περιθωριοποιηθεί η Χαμάς.

Ο Ρίτσαρντ Χάας είναι πρόεδρος επί τιμή του Council on Foreign Relations, πρώην διευθυντής του Πολιτικού Σχεδιασμού του Στέιτ Ντιπάρτμεντ (2001-2003), ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Τζορτζ Μπους στη Βόρεια Ιρλανδία και συντονιστής για το μέλλον του Αφγανιστάν