Η απομάγευση της Αριστεράς

Στις 11 Σεπτεμβρίου έκλεισαν 50 χρόνια από το πραξικόπημα του Πινοτσέτ στη Χιλή. Κι η επέτειος φέρνει ένα εξαιρετικό παράδειγμα πως ο χρόνος (και όχι μόνο…) αλλάζει την πρόσληψη των πραγμάτων.

Συγκεκριμένα.

Το 2006 το ινστιτούτο MORI έκανε μια δημοσκόπηση. Το 68% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι «το πραξικόπημα κατέστρεψε τη δημοκρατία» και το 19% ότι «απελευθέρωσε τη Χιλή από τον μαρξισμό».

Το 2023, δεκαεπτά χρόνια αργότερα, το ίδιο ινστιτούτο επανέλαβε την ίδια δημοσκόπηση.

Τα ποσοστά στις αντίστοιχες ερωτήσεις είναι εντελώς διαφορετικά. Πλέον ένα 40% θεωρεί ότι «το πραξικόπημα κατέστρεψε τη δημοκρατία» κι ένα 36% ότι «απελευθέρωσε τη Χιλή από τον μαρξισμό» (The Economist, 2/9).

Σαν να μιλάμε για άλλες χώρες.

Στην Ελλάδα δυστυχώς δεν μπορούμε να κάνουμε τέτοιες ενδιαφέρουσες συγκρίσεις. Κυρίως επειδή στον Εμφύλιο, στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου ή στην αποκατάσταση της Δημοκρατίας δεν υπήρχαν δημοσκοπήσεις.

Ετσι περιοριζόμαστε σε ερμηνείες τύπου Κασσελάκη σύμφωνα με τις οποίες στη Μακρόνησο «μεταφέρθηκαν χιλιάδες άνθρωποι που επέμεναν να είναι αριστεροί» (12/9).

Υποθέτω πως κάποιες άλλες χιλιάδες άνθρωποι που επιμένουν να είναι αριστεροί θα ψηφίσουν αύριο τον Κασσελάκη. Αν έχει ακόμη κάποιο νόημα.

Διότι με αφορμή και τη Χιλή και τον ΣΥΡΙΖΑ υπάρχει ένα βασικό ερώτημα, το οποίο κανείς δεν σπρώχνεται να απαντήσει. Ποιος είναι σήμερα αριστερός και γιατί.

Το είδος δεν περνάει και τα καλύτερα φεγγάρια.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο προαναγγέλλεται η επιστροφή των Εργατικών του σερ Κιρ Στάρμερ στην εξουσία (έχει από 13 έως 30 μονάδες προβάδισμα στις διάφορες δημοσκοπήσεις!) αφού πρώτα εκκαθάρισε το κόμμα από όλα τα υπολείμματα αριστερών ακτιβιστών του προκατόχου του και καλωσόρισε την επανάκαμψη των μεγάλων χορηγών.

Ενας άγγλος χιουμορίστας αναρωτιόταν πρόσφατα αν ο σερ Κιρ σίγουρα αναπνέει ή αν κρατάει την αναπνοή του μήπως ενοχλήσει κανέναν.

Δεν το λες και πολύ «αριστερό».

Στη δε Ισπανία όπου ο σοσιαλιστής Πέδρο Σάντσεθ ενδεχομένως θα διατηρήσει την εξουσία, έχει καταναλώσει τα τελευταία χρόνια όλες τις πιθανές κι απίθανες ίντριγκες, όλα τα θεμιτά κι αθέμιτα νταραβέρια, για να κρατήσει το γραφείο του στο Μέγαρο της Μονκλόα, το ισπανικό «Μαξίμου».

Δεν χρειάζεται να κάνουμε βόλτα σε όλες τις ευρωπαϊκές δημοκρατίες. Αλλά πουθενά πλέον το «αριστερό» δεν ορίζει την πολιτική αντίθεση. Ενίοτε απλώς επιβιώνει σε ένα ανεκτικό δίπολο.

Ακόμη και στην πιο «αριστερή» Πορτογαλία, ο προκάτοχος του σημερινού σοσιαλιστή πρωθυπουργού, επίσης σοσιαλιστής πρωθυπουργός, πήγε φυλακή κι όχι επειδή «επέμενε να είναι αριστερός» – που θα έλεγε κι ο Κασσελάκης.

Πήγε φυλακή για πάνω από 20 εκατομμύρια ευρώ.

Ας γυρίσουμε όμως στη Χιλή. Αυτό που καταγράφουν οι δύο δημοσκοπήσεις που παρέθεσα είναι η αποδυνάμωση του αφηγήματος ότι η Αριστερά του Σαλβαδόρ Αλιέντε έπεσε (και πλήρωσε βαρύτατο τίμημα αίματος…) μαχόμενη υπέρ της δημοκρατίας.

Σήμερα πλέον εμφανίζεται εξίσου ισχυρό και το αφήγημα ότι το πραξικόπημα του Πινοτσέτ έσωσε τη Χιλή από τον μαρξισμό.

Με άλλα λόγια, αυτά τα πενήντα χρόνια που σχηματικά μεσολάβησαν από το 1973 επέφεραν μια ουσιαστική μεταβολή: κατέλυσαν την ευχέρεια της Αριστεράς να πολιτεύεται αξιωματικά ως «η Δύναμη του Καλού».

Κι αυτό δεν αφορά μόνο τη σκληρή ολοκληρωτική Αριστερά των κομμουνιστικών καθεστώτων αλλά και μετριοπαθέστερες, πιο δημοκρατικές και ανθρώπινες εκδοχές της Αριστεράς όπως η σοσιαλδημοκρατία.

Η πιο τρέχουσα εξήγηση είναι ταυτοχρόνως η πιο ανιστόρητη και η πιο βλακώδης. Οτι δηλαδή η Αριστερά έχασε την αθωότητά της εμπλεκόμενη στον ρεαλισμό της συνεργασίας και στις απαιτήσεις της διαχείρισης.

Ανιστόρητη επειδή ειδικά η σοσιαλδημοκρατία είχε εμπλακεί στη διαχείριση από τον προηγούμενο αιώνα, τη δεκαετία του ’20.

Βλακώδης επειδή αν μια πολιτική παράταξη δεν συνεργάζεται και δεν διαχειρίζεται, τότε σε τι ακριβώς χρειάζεται στην κοινωνία; Για φιγούρα στις διαδηλώσεις;

Ακόμη κι έτσι όμως έχει ακροατήριο. Ιδίως μέσα στο Ευρωκοινοβούλιο υπάρχουν ισχυροί υποστηρικτές της που ονειρεύονται ή μεθοδεύουν άλλη μια «αριστερή στροφή». Και άλλα καλαμπούρια.

Με όλα αυτά όμως κι ίσως για όλα αυτά, η «Δύναμη του Καλού» δεν υπάρχει πλέον παρά στο φαντασιακό των πιο πεισματικών οπαδών της.

Και στην πολιτική, η «απομάγευση» (για να δανειστώ έναν δύστροπο όρο…) είναι πολύ μεγάλο βάρος για να το σηκώσουν οι λαϊκές γειτονιές του Ασπρόπυργου ή του Σεν Ντενί. Εχουν σοβαρότερα πράγματα στο κεφάλι τους.

Ετσι, το καταγράφουμε πλέον σε όλες τις εκλογικές αναμετρήσεις. Ο «λαϊκός παράγων» όχι μόνο λιγοστεύει αλλά και μετακομίζει από την Αριστερά σε άλλους πολιτικούς χώρους.

Πολύ φοβούμαι πως σε λίγο η μοναδική «φωνή του λαού» που θα απομείνει είναι η Ζωή Κωνσταντοπούλου με όλες τις ενδεχόμενες συνέπειες στην ψυχική υγεία των Ελλήνων.

Κι έτσι επιστρέφουμε στο αρχικό μας ερώτημα. Ποιος είναι σήμερα αριστερός και γιατί.

Προφανώς ο καθένας είναι ό,τι δηλώσει. Η δημοκρατία, μην το ξεχνάμε, είναι ο παράδεισος του αυτοπροσδιορισμού. Χάλε γύρευε πόσοι από τους ψηφοφόρους του ΣΥΡΙΖΑ το 2015 ήταν αριστεροί. Αυτό όμως δήλωσαν διά της ψήφου τους.

Κι ασφαλώς κάποιοι άλλοι θα πάνε αύριο να εκλέξουν τον Κασσελάκη ή την Αχτσιόγλου ή τον Τσακαλώτο. Χωρίς όμως κανείς να έχει απαντήσει στο ερώτημα τι είναι εκείνο που τον προσδιορίζει έτσι κι όχι αλλιώς.

Διότι αν η «Δύναμη του Καλού» έχει πάψει προ πολλού να γοητεύει και να πείθει στην Ελλάδα ή αλλού, τότε κάτι άλλο θα πρέπει να εφεύρουν.

Και δεν βλέπω όχι μόνο να νοιάζονται αλλά ούτε καν να ασχολούνται.