«Ο συμβιβασμός είναι η μόνη λύση για τα Γλυπτά»

Το σκάνδαλο των μαζικών κλοπών στο Βρετανικό Μουσείο θα απομακρύνει προσωρινά την επίτευξη συμφωνίας για τα Γλυπτά του Παρθενώνα, ωστόσο οι διαπραγματεύσεις θα συνεχιστούν παρασκηνιακά και «όλα είναι πιθανά», δηλώνει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Αλεξάντερ Χέρμαν, διευθυντής του επιδραστικού Ινστιτούτου Τέχνης και Δικαίου της Βρετανίας. Ο έγκριτος νομικός, ο οποίος θεωρείται αυθεντία σε ζητήματα πολιτιστικής ιδιοκτησίας, μιλάει για πρώτη φορά για το νέο βιβλίο του με τίτλο «The Parthenon Marbles Dispute» («Η διαμάχη για τα Μάρμαρα του Παρθενώνα») που θα κυκλοφορήσει στις 21 Σεπτεμβρίου από τον εκδοτικό οίκο Hart Publishing. Χαρακτηρίζει «ηθικά προβληματική» την παραμονή των αριστουργημάτων του Φειδία στο Λονδίνο, αλλά τονίζει ότι το πρόβλημα θα λυθεί «μόνο με συμβιβασμούς και από τις δύο πλευρές», εκτιμώντας ότι οποιαδήποτε συμφωνία «είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα βασίζεται σε μια σειρά μακροχρόνιων δανείων».

Γιατί αποφασίσατε να γράψετε βιβλίο για τα Γλυπτά του Παρθενώνα;

Ασχολήθηκα με τη νομική πτυχή της υπόθεσης δουλεύοντας μαζί με τον σπουδαίο δικηγόρο Νόρμαν Πάλμερ, την περίοδο που συμβούλευε την ελληνική κυβέρνηση. Ως δικηγόρος, έχω έντονο ενδιαφέρον για την επίλυση διαφορών. Και, φυσικά, αυτή είναι η πιο ενδιαφέρουσα και περίπλοκη πολιτιστική διαφορά στον κόσμο!

Το βιβλίο σας κυκλοφορεί σε μια περίοδο όπου το Βρετανικό Μουσείο πλήττεται από το σκάνδαλο των καταγγελλόμενων κλοπών περίπου 2.000 αντικειμένων της συλλογής του. Θα επηρεάσει αυτό – και πώς – την υπόθεση των Γλυπτών;

Πλέον, θα δοθεί προτεραιότητα στο να εξακριβωθεί τι ακριβώς χάθηκε, πώς συνέβησαν οι κλοπές και, φυσικά, στον εντοπισμό των χαμένων αντικειμένων. Τουλάχιστον προς το παρόν, θα δοθεί λιγότερη δημόσια βαρύτητα στην αναζήτηση λύσης για τα Μάρμαρα.

Συνεπώς, θεωρείτε ότι μπορεί να καθυστερήσει η επίτευξη συμφωνίας;

Νομίζω ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται παρασκηνιακά, αλλά οι δημόσιες προτεραιότητες του Μουσείου επικεντρώνονται στις κλοπές. Αυτό πιθανώς σημαίνει ότι δεν θα προκύψει λύση για τα Μάρμαρα αύριο, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν διεξάγονται συνομιλίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε λύση.

Πώς κρίνετε τις εν εξελίξει διαπραγματεύσεις;

Οταν οι διαπραγματεύσεις αποκαλύφθηκαν από την εφημερίδα σας τον περασμένο Δεκέμβριο, χάρηκα. Είναι αναμφίβολα ένα ζήτημα που πρέπει να επιλυθεί, καθώς η υφιστάμενη κατάσταση δεν ωφελεί κανέναν – εκτός από τους πολιτικούς. Πιστεύω, όμως, ότι οι διαπραγματεύσεις δεν πρέπει να είναι «μυστικές». Οι δύο πλευρές θα πρέπει κατά διαστήματα να εκδίδουν κοινές ανακοινώσεις για να ενημερώνουν τους πολίτες.

Στο βιβλίο, υποστηρίζετε ότι τα εμπλεκόμενα μέρη πρέπει να «προχωρήσουν πέρα από τον Ελγιν». Ωστόσο, δεν μπορώ να μη σας ρωτήσω: Ηταν νόμιμη η αφαίρεση των Γλυπτών;

Εξέτασα το θέμα αντικειμενικά. Λαμβάνοντας υπόψη έγγραφα από το 1802 έως το 1811 που ανακαλύφθηκαν πιο πρόσφατα, φαίνεται ότι, με βάση το ισοζύγιο των πιθανοτήτων (το αποδεικτικό κριτήριο που εφαρμόζουν τα δικαστήρια), είχε χορηγηθεί άδεια. Αλλά μιλάμε πάντα για πιθανότητες και, το σημαντικότερο, αυτό δεν έχει καμία σχέση με την ηθική θέση στην οποία βρίσκεται το Βρετανικό Μουσείο ενόσω κρατά τα Μάρμαρα.

Πόσο ηθική ήταν η απόσπαση των Γλυπτών;

Υπό το σημερινό πρίσμα, θεωρώ ότι ο τρόπος με τον οποίο αφαιρέθηκαν είναι, ηθικά, εξαιρετικά προβληματικός. Νομίζω ότι η Ιστορία έχει αποδείξει ότι η θέση που ηττήθηκε στην ψηφοφορία στη Βουλή των Κοινοτήτων το 1816, είναι η σωστή.

Η βρετανική κοινή γνώμη τάσσεται, διαχρονικά, υπέρ της επιστροφής. Το τελευταίο διάστημα, καταγράφεται υποστήριξη και από σημαντικούς πολιτικούς των δύο μεγάλων κομμάτων. Διακρίνετε μια αλλαγή στάσης του βρετανικού κατεστημένου;

Ναι, αλλά υπάρχει ένας πυρήνας του βρετανικού κατεστημένου που παραμένει αντίθετος και πολεμά λυσσαλέα ακόμη και τις πιο μετριοπαθείς προτάσεις του Οσμπορν, όπως τα μακροχρόνια δάνεια.

Στο βιβλίο σας, σημειώνετε ότι «μοιάζει αναπόφευκτο πως η λύση θα επέλθει στη βάση ενός συμβιβασμού». Σε τι αναφέρεστε;

Σε μια φορτισμένη και μακροχρόνια διαμάχη όπως αυτή, ο συμβιβασμός είναι ο μόνος τρόπος για την επίτευξη μιας ουσιαστικής λύσης. Προφανώς, το Βρετανικό Μουσείο θα πρέπει να θυσιάσει κάτι, όπως το να κρατά αυτά τα αντικείμενα επ’ άπειρον. Το ίδιο και η ελληνική πλευρά.

Γράφετε ότι «οποιαδήποτε συμφωνία είναι σχεδόν βέβαιο ότι πρέπει να βασίζεται σε μια σειρά μακροχρόνιων δανείων». Γιατί το πιστεύετε αυτό;

Μια αρχική συμφωνία είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα περιλαμβάνει μια διευθέτηση όπου η μεταφορά (σ.σ.: των Γλυπτών) θα ξεκινήσει ως προσωρινή. Αυτό θα μπορεί, φυσικά, να αλλάξει στο μέλλον. Τίποτε δεν μπορεί να συμβεί από τη μια μέρα στην άλλη. Αλλά και τίποτε δεν είναι αδύνατο.

Προτείνετε, επίσης, τη δημιουργία ενός νέου μηχανισμού διαπραγματεύσεων.

Η διαφάνεια είναι κλειδί. Το κάθε Μουσείο θα μπορούσε να συστήσει μια επιτροπή που θα αναλάβει τη διαπραγμάτευση. Η θητεία των επιτρόπων του Βρετανικού Μουσείου κάποτε λήγει, ενώ οι πολιτικοί μπορεί να μην επανεκλεγούν. Η καλύτερη διαπραγμάτευση είναι μεταξύ στελεχών των Μουσείων, τα οποία κατανοούν καλύτερα όλα όσα απαιτούνται για μια βιώσιμη συμφωνία.

Πρέπει να αλλάξει ο νόμος προκειμένου να επιτραπεί η μόνιμη επανένωση;

Ναι, αν μιλάμε για ολόκληρη τη συλλογή.

Εκτιμάτε ότι θα επιστρέψουν σύντομα τα Γλυπτά;

Η κατάσταση είναι ρευστή, οπότε είναι δύσκολο να κάνω προβλέψεις. Οπως προανέφερα, οι κλοπές θέτουν τα Μάρμαρα πιο χαμηλά στις προτεραιότητες για το προσεχές μέλλον. Αλλά ποτέ δεν ξέρεις… Ολα είναι πιθανά.