Στη «δίνη» της κλιματικής κρίσης

Ενόσω η κλιματική αλλαγή επιταχύνεται στην Ευρώπη, και μαζί της αυξάνονται σε συχνότητα και ένταση οι κίνδυνοι για την προστασία της ανθρώπινης υγείας και ζωής, του περιβάλλοντος, της πολιτιστικής κληρονομιάς, και συνακόλουθα της οικονομικής δραστηριότητας, η λήψη μέτρων για την αξιολόγηση, διαχείριση και την αντιμετώπιση των κινδύνων πλημμύρας δεν είναι απλώς αναγκαία, αλλά επιβεβλημένη και αυτονόητη πολιτική επιλογή. Αυτό άλλωστε προβλέπεται και σε επίπεδο ευρωπαϊκού ενωσιακού δικαίου, δεδομένου ότι οι υποχρεώσεις των κρατών-μελών για τη θέσπιση του σχετικού νομοθετικού πλαισίου και την κατάρτιση του αντίστοιχου σχεδίου αντιμετώπισης και διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας ρυθμίζεται από την υπ’ αριθμόν 2007/60/ΕΚ Οδηγία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την αξιολόγηση και τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας, της 23ης Οκτωβρίου 2007.

Σύμφωνα με τις διατάξεις της ανωτέρω Οδηγίας, τα κράτη-μέλη οφείλουν να καταρτίζουν χάρτες επικινδυνότητας πλημμύρας και χάρτες κινδύνων πλημμύρας, καθώς και συντονισμένα σχέδια διαχείρισης, θέτοντας κατάλληλους στόχους και εστιάζοντας στη μείωση των αρνητικών συνεπειών που θα μπορούσαν να επιφέρουν οι πλημμύρες σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης ζωής και δραστηριότητας (οικονομία, περιβάλλον, πολιτισμός). Σημειώνεται ιδιαίτερα ότι οι παραπάνω ενέργειες των κρατών-μελών δεν πρέπει να στερούνται της δέουσας δημοσιότητας και διαφάνειας σε ό,τι αφορά τον προϋπολογισμό και τον σχεδιασμό τους. Στο αυτό πλαίσιο εντάσσεται και η υποχρέωση των κρατών-μελών να ενημερώνουν τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα, και ιδίως την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, όχι μόνο για τον προαναφερόμενο θεματικό σχεδιασμό, αλλά κυρίως για την εφαρμογή του. Αλλωστε, η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία έχει τονίσει ότι είναι σημαντική για την Ευρώπη και τα κράτη-μέλη της Ενωσης η λήψη ρυθμιστικών μέτρων με σκοπό την αναχαίτιση του αντικτύπου της κλιματικής αλλαγής και την επίτευξη των υπόλοιπων στόχων της κοινής περιβαλλοντικής πολιτικής.

Σήμερα, η περιέλευση αρκετών περιοχών της χώρας σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης ένεκα των ακραίων καιρικών φαινομένων και πλημμυρών επιβεβαιώνει τη μη συμμόρφωση της χώρας προς τις ευρωπαϊκές επιταγές προληπτικού σχεδιασμού αναχαίτισης των πλημμυρών, παρά τις διαβεβαιώσεις ύπαρξης σχεδιασμού αντιμετώπισης. Η παραδοχή αυτή δεν αποτυπώνεται μόνο στη θλιβερή πραγματικότητα, αλλά και στην έκθεση αξιολόγησης της προόδου των κρατών-μελών στα προγράμματα μέτρων κατά τον δεύτερο κύκλο προγραμματισμού της Οδηγίας-Πλαισίου για τα Υδατα (Δεκέμβριος 2021). Στο ίδιο συμπέρασμα καταλήγει και η προειδοποιητική επιστολή που απέστειλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς την ελληνική κυβέρνηση τον Φεβρουάριο του 2022, όπου επισημαίνεται ότι η Ελλάδα (καθώς και άλλα έξι κράτη-μέλη) αθέτησε την υποχρέωσή της να κοινοποιήσει στην Επιτροπή επικαιροποιημένους χάρτες επικινδυνότητας και κινδύνου πλημμύρας εντός της προσήκουσας προθεσμίας.

Λαμβάνοντας υπόψη την εκτεταμένη καταστροφή εξαιτίας των πρόσφατων καιρικών φαινομένων, των οποίων ο απολογισμός ακόμη δεν έχει γίνει, σε συνδυασμό με τις πρωτοφανούς μεγέθους και καταστροφικού χαρακτήρα πρόσφατες πυρκαγιές, καθίσταται σαφές ότι ένα ειδοποιητήριο μήνυμα της πολιτικής προστασίας δεν αρκεί. Η πρόληψη και η ετοιμότητα του κρατικού μηχανισμού σε τέτοιας φύσεως καταστάσεις έκτακτης ανάγκης καθίσταται ζωτικής σημασίας πολιτική προτεραιότητα, με ρεαλιστικό και εφικτό σχεδιασμό υλοποίησης, ωστόσο με μία βασική προϋπόθεση: τον εσωτερικό κυβερνητικό συντονισμό.

Ο Γεώργιος Θ. Ζώης είναι συνταγματολόγος