Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ TΩΝ ΘΕΑΤΡΩΝ ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΠΕΡΡΑΚΗ

Η επιτυχής εξειδίκευση ενός αρχιτέκτονα σε μια ειδική κατηγορία κτιρίων, όπως τα θέατρα, αποτελεί μια σπάνια και ξεχωριστή περίπτωση, όταν μάλιστα συνοδεύεται και με ένα χρυσό βραβείο με το οποίο τιμήθηκε το 1991 ο αρχιτέκτονας Μάνος Περράκης (εικ.1) στη Διεθνή Εκθεση Θεατρικού Ντιζάιν και Αρχιτεκτονικής που οργανώνεται κάθε τέσσερα χρόνια στην Πράγα. Ενα βραβείο για το ξεχωριστό Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν στην οδό Φρυνίχου (εικ. 2) και για τη μακρόχρονη περιπέτεια, όπως ειπώθηκε, ενός αρχιτέκτονα στον χώρο του θεάτρου. Και ήρθε η στιγμή που το απόσταγμα αυτής της πάνω από πενήντα χρόνια δημιουργικής πορείας θα παρουσιαστεί στη νέα αναδρομική του έκθεση στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο της Αθήνας (ΒΧΜ), με τίτλο «ARS THEATRALIS», μαζί με τη μελέτη της υπόγειας επέκτασης και ανάπλασης του κτιριακού συγκροτήματος του μουσείου.

Μετά τις σπουδές του στην Ακαδημία Εφαρμοσμένων Τεχνών της Βιέννης και τη μαθητεία του κοντά στον πρωτοπόρο καθηγητή Ιωάννη Δεσποτόπουλο, ο Περράκης ξεκινά τη δημιουργική του πορεία με τον σχεδιασμό της πρωτοποριακής Νέας Σκηνής του Εθνικού Θεάτρου (1970), όπου ανέτρεψε τη μέχρι τότε κλασική διάταξη του θεατρικού χώρου δίνοντας τη δυνατότητα ευέλικτων εναλλασσόμενων διατάξεων σκηνής και χώρου θεατών.

Εκτοτε ξεκίνησε μια διαδρομή σε συνεργασία με σημαντικούς ανθρώπους του θεάτρου και της τέχνης και με τις επιλογές του και τις ευρηματικές του προτάσεις και λύσεις συνέβαλε σε πρωτοποριακές σκηνοθετικές επιλογές και πειραματισμούς. Σκηνοθέτες, ηθοποιοί, σκηνογράφοι, φωτιστές, ακουστικοί, μουσικοί, αλλά και εικαστικοί, μαζί με επιλεγμένους τεχνίτες, συνέβαλαν στην υλοποίηση υψηλού επιπέδου θεατρικών χώρων.

Ανάμεσα στους «εντιμότατους φίλους» του, οι Τάκης Μουζενίδης, Αλέξης Μινωτής, Μάριος Πλωρίτης, Κώστας Γεωργουσόπουλος, Σπύρος Ευαγγελάτος, Κάρολος Κουν με τους ανθρώπους του Θεάτρου Τέχνης, η Μελίνα με τον Ντασσέν, ο Μιχάλης Κακογιάννης, και οι Ανδρέας Βουτσινάς, Κώστας Τσιάνος, Λευτέρης Βογιατζής, Ειρήνη Παπά, Νόνικα Γαληνέα με τον Αλέκο Αλεξανδράκη, Διονύσης Φωτόπουλος, αλλά και οι Μάνος Χατζιδάκις, Μίκης Θεοδωράκης, Θόδωρος Αντωνίου, Χρήστος Λεοντής και Γιάννης Μαρκόπουλος.

Η έκθεση πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη και τα Αρχεία Νεοελληνικής Αρχιτεκτονικής και αναπτύσσεται στους χώρους των περιοδικών εκθέσεων του BXM σε τρεις ενότητες, όπως τη σχεδίασε η αρχιτέκτων μουσειολόγος Ερατώ Κουτσουδάκη, που την επιμελείται. Προηγείται ένα εικονογραφημένο χρονολόγιο των έργων, με προσωπικές μικρές αφηγήσεις του Μάνου Περράκη μαζί με προγράμματα παραστάσεων, εκδόσεις, μετάλλια και πλακέτες βράβευσης, ακόμη και το χρυσό κόσμημα σχεδιασμένο από τον οίκο Φανουράκη που απεικονίζει το θέατρο Σαγούντο στη Βαλένθια της Ισπανίας που σχεδίασε ο Περράκης.

Στις δύο πρώτες αίθουσες, μαζί με το κινούμενο πορτρέτο του Περράκη από τη σειρά της ζωντανής ζωγραφικής του Κώστα Τσόκλη, που εκτέθηκε το 1986 στην Μπιενάλε της Βενετίας, παρουσιάζονται αρχιτεκτονικές μακέτες θεάτρων, από μόνες τους έργα τέχνης, η μία μάλιστα φτιαγμένη από τον εικαστικό Νίκο Αλεξίου.

Εκτός από την παρουσίαση του μουσείου, τα 26 θέατρα, με σημαντικές παραστάσεις, παρουσιάζονται σε έναν υποβλητικό θεατρικό χώρο, σε έξι ενότητες, σε κεκλιμένα σχεδιαστήρια και σε περιμετρικά αναρτημένες φωτογραφίες.

Θέατρα ανοιχτά, θέατρα κλειστά, θέατρα νέα ή επεμβάσεις σε υφιστάμενα κτίρια, θέατρα με σταθερές ή εναλλακτικές διατάξεις, αλλά και πλωτά θέατρα, ακόμη και περιστρεφόμενα, θέατρα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, θέατρα που το κλασικό κοίλο, που απασχολεί τον Περράκη και το εξελίσσει, παραλλάσσεται σε σχέση με το φυσικό έδαφος και το σχήμα, με αποκορύφωμα το Θέατρο του Ηλιου, στη Ρώμη, που τελικά αιωρείται από το έδαφος (εικ. 3). Θέατρα στον αστικό ιστό αλλά και ενταγμένα με ευαισθησία στο φυσικό τοπίο, όπως το ανοιχτό Θέατρο στη Μάνη (εικ. 4). Θέατρα με βασικό δομικό υλικό το ξύλο ή το μπετόν και την πέτρα ή το μάρμαρο. Τέλος, στην αίθουσα με τίτλο Το Σύμπαν Χαρισματικών Συνομιλητών εκτίθενται έργα και συλλεκτικά αντικείμενα από το γραφείο του Περράκη, που αποκαλύπτουν τις επιρροές του, τις σχέσεις του με τους ανθρώπους γύρω από τα έργα του.

Παράλληλα με τα θέατρα, το ΒΧΜ και τα ενδιαφέροντα κείμενα, μια σειρά σημαντικών έργων αρχιτεκτονικής παρατίθενται στην εργογραφία του καταλόγου της έκθεσης, που επιμελείται ο ομότιμος καθηγητής, αρχιτέκτων Δημήτρης Φιλιππίδης, σε συνεργασία με τον εκδοτικό οίκο Μέλισσα, και πρόκειται να παρουσιαστεί μετά τη βραδιά των εγκαινίων, που προγραμματίζονται για τις 27 Σεπτεμβρίου στον κήπο του ΒΧΜ.

Ημουν ευλογημένος άνθρωπος, δηλώνει ο Μάνος Περράκης. Είχα κοντά μου τη Μυρτώ και τα παιδιά μου και την αρχιτεκτονική, που είναι η μόνη τέχνη που σου επιτρέπει να ζεις μέσα σε αυτήν, και να ονειρεύεσαι, και να πράττεις, και να ελπίζεις στο ακατόρθωτο: το Θαύμα!